បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតចំណីសត្វដែលមានគុណភាពខ្ពស់នៅរដូវប្រាំងសម្រាប់ផលិតកម្មទឹកដោះគោនៅប្រទេសថៃ ដោយស្វែងរកវិធីកែលម្អតម្លៃអាហារូបត្ថម្ភរបស់ចំណីផ្អាប់ (Silage) តាមរយៈការលាយបញ្ចូលគ្នានូវដំណាំផ្សេងៗ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រៀបធៀបគោបំបៅកូនចំនួន ៨ក្បាល (ប្រភេទ Holstein-Friesian) ដែលត្រូវបានបែងចែកជាពីរក្រុមដោយផ្តល់ចំណីផ្អាប់ខុសៗគ្នា រួមផ្សំជាមួយចំណីសម្រេច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Forage Sorghum Silage (FS) ចំណីផ្អាប់ពីស្មៅស័រហ្គុមសុទ្ធ (FS) |
ងាយស្រួលដាំដុះ ផ្តល់ទិន្នផលឆៅខ្ពស់ និងអាចរក្សាទុកជាចំណីគ្រើមសម្រាប់ប្រើប្រាស់នារដូវប្រាំងបានយ៉ាងល្អ។ | មានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅ (CP) ទាប (ត្រឹមតែ ៩,៣៦%) និងត្រូវការការបន្ថែមចំណីខាប់ (Concentrate) ច្រើនដើម្បីបំពេញតម្រូវការជីវជាតិរបស់មេគោ។ | ទិន្នផលទឹកដោះជាក់ស្តែងជាមធ្យមទទួលបាន ១៦,៧៦ គីឡូក្រាម/ថ្ងៃ។ |
| Forage Sorghum Mixed with Lablab Legume Silage (FSL) ចំណីផ្អាប់ពីស្មៅស័រហ្គុមលាយសណ្តែកឡាបឡាប (FSL) |
មានតម្លៃអាហារូបត្ថម្ភប្រសើរជាង ជាពិសេសកម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅខ្ពស់ (១៥,៧៩%) ដែលជួយជំរុញទិន្នផលទឹកដោះ និងការលូតលាស់ទម្ងន់ខ្លួនរបស់គោ។ | ត្រូវការការគ្រប់គ្រងការដាំដុះដំណាំចម្រុះ (Intercropping) ដែលមានភាពស្មុគស្មាញជាង ហើយការកើនឡើងនៃទិន្នផលទឹកដោះមិនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងផ្នែកស្ថិតិ (P>0.05) នោះទេ។ | ទិន្នផលទឹកដោះជាក់ស្តែងជាមធ្យមទទួលបាន ១៧,០២ គីឡូក្រាម/ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន គ្រឿងចក្រកាត់ស្មៅ និងបរិក្ខារសម្រាប់វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ ប៉ុន្តែមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយជាសាច់ប្រាក់លម្អិតនោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវ Muaklek ខេត្ត Saraburi ប្រទេសថៃ ដែលមានអាកាសធាតុតំបន់ត្រូពិច ដោយប្រើប្រាស់មេគោពូជកាត់ចំនួន ៨ ក្បាល។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារមានអាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌដី និងបរិយាកាសស្រដៀងគ្នា។ ទោះយ៉ាងណា ទំហំសំណាកសត្វចំនួនត្រឹមតែ ៨ ក្បាល គឺតូចណាស់ ដែលអាចធ្វើឱ្យការរកឃើញភាពខុសគ្នាផ្នែកស្ថិតិ (Statistical Significance) មានកម្រិត។
វិធីសាស្ត្រនៃការធ្វើចំណីផ្អាប់ចម្រុះរវាងស្មៅនិងសណ្តែកនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំង និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងវិស័យចិញ្ចឹមគោនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការដាំដំណាំស្មៅចំណីសត្វលាយជាមួយរុក្ខជាតិពពួកសណ្តែកសម្រាប់ផលិតជាចំណីផ្អាប់ គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយការច្នៃប្រឌិត និងនិរន្តរភាពសម្រាប់ការបង្កើនផលិតភាពបសុសត្វនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Silage (ចំណីផ្អាប់) | វិធីសាស្ត្ររក្សាទុកចំណីសត្វ (ដូចជាស្មៅ ឬដើមពោត) តាមរយៈការផ្អាប់ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានខ្យល់ចេញចូល ដើម្បីរក្សាគុណភាពនិងជីវជាតិសម្រាប់ឱ្យសត្វស៊ីនៅរដូវខ្វះខាតចំណី ឬរដូវប្រាំង។ | ដូចជាការធ្វើជ្រក់បន្លែទុកញ៉ាំយូរថ្ងៃដែរ តែនេះគឺជាការធ្វើជ្រក់ស្មៅសម្រាប់សត្វគោ។ |
| Lablab purpureus (សណ្តែកឡាបឡាប) | ប្រភេទរុក្ខជាតិត្រកូលសណ្តែកដុះនៅតំបន់ត្រូពិច ដែលមានផ្ទុកសារធាតុប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់ (រហូតដល់២០%) ត្រូវបានគេដាំលាយជាមួយស្មៅចំណីសត្វដើម្បីបង្កើនគុណភាពអាហារូបត្ថម្ភនៅក្នុងចំណី។ | ដូចជាការបន្ថែមសាច់ទៅក្នុងស៊ុបបន្លែធម្មតា ដើម្បីបង្កើនជីវជាតិប្រូតេអ៊ីនដល់អ្នកញ៉ាំអញ្ចឹងដែរ។ |
| Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ) | ការដាំដុះដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ និងនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក ដូចជាការដាំស្មៅស័រហ្គុមលាយជាមួយសណ្តែកឡាបឡាបក្នុងស្រែតែមួយ។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះដែលមានកន្លែងលក់ដូរនៅជាន់ផ្ទាល់ដី ដើម្បីទាញប្រយោជន៍ពីទំហំដីតែមួយឱ្យអស់លទ្ធភាព។ |
| Crude Protein - CP (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ) | រង្វាស់នៃបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបដែលមាននៅក្នុងចំណីសត្វ ដែលជាសារធាតុចម្បងជួយដល់ការលូតលាស់ រក្សាដំណើរការរាងកាយ និងជំរុញការផលិតទឹកដោះរបស់គោ។ | ដូចជាកម្រិតនៃសម្ភារៈសាងសង់ (ឥដ្ឋនិងស៊ីម៉ងត៍) ដែលសត្វទទួលបានពីចំណី ដើម្បីយកទៅសាងសង់រាងកាយនិងផលិតទឹកដោះ។ |
| Neutral Detergent Fiber - NDF (សរសៃសរុប) | បរិមាណសរសៃរុក្ខជាតិសរុប (រួមមានសែលុយឡូស ហែមីសែលុយឡូស និងលីកនីន) ដែលបង្ហាញពីទំហំនិងភាពគគ្រើមនៃចំណី និងជាកត្តាកំណត់ថាតើសត្វអាចស៊ីចំណីនោះបានច្រើនកម្រិតណា ព្រោះវាបង្កើតភាពណែនក្នុងក្រពះ។ | ដូចជាទំហំនៃអេប៉ុង ប្រសិនបើចំណីមានសរសៃ (NDF) ច្រើន វាធ្វើឱ្យគោឆាប់តឹងពោះ និងមិនសូវឃ្លានចំណីបន្ថែម។ |
| 4% Fat Corrected Milk - FCM (បរិមាណទឹកដោះកែតម្រូវជាតិខ្លាញ់ ៤%) | រូបមន្តគណនាដែលកែតម្រូវទិន្នផលទឹកដោះគោឆៅ ឱ្យទៅជាខ្នាតស្តង់ដារមួយដែលមានជាតិខ្លាញ់ ៤% ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបផលិតភាពរវាងសត្វគោនីមួយៗ ទោះបីជាទឹកដោះពួកវាមានជាតិខ្លាញ់ខុសគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាការប្តូររូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗគ្នា ឱ្យទៅជាលុយដុល្លារតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបតម្លៃ។ |
| Blood Urea Nitrogen - BUN (កម្រិតអ៊ុយរ៉េក្នុងឈាម) | សូចនាករសម្រាប់វាស់បរិមាណជាតិអាសូត (ដែលបានពីការបំបែកប្រូតេអ៊ីន) នៅក្នុងឈាមរបស់សត្វគោ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើគោនោះទទួលបាន និងរំលាយប្រូតេអ៊ីនពីចំណីបានល្អកម្រិតណា។ | ដូចជាកុងទ័រវាស់សាំងរបស់ឡាន ដែលប្រាប់យើងថាគោបានប្រើប្រាស់ប្រូតេអ៊ីនដែលស៊ីចូលទៅនោះអស់ ឬសល់ប៉ុន្មានក្នុងខ្លួន។ |
| Dry Matter Intake - DMI (បរិមាណស៊ីចំណីស្ងួត) | បរិមាណចំណីសរុបដែលសត្វគោស៊ីប្រចាំថ្ងៃ ដោយដកចេញនូវបរិមាណជាតិទឹកទាំងអស់ដែលមានក្នុងចំណីនោះ ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតអាហារូបត្ថម្ភពិតប្រាកដដែលសត្វទទួលបានដោយមិនរាប់បញ្ចូលទម្ងន់ទឹក។ | ដូចជាការថ្លឹងសាច់សុទ្ធបន្ទាប់ពីច្របាច់ទឹកចេញអស់ ដើម្បីដឹងថាចំណីពិតប្រាកដមានទម្ងន់ប៉ុន្មានកម្រិតណាពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
