បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលស្រូវទាបនៅក្នុងដីស៊េរី Roi-et ដោយស្វែងរកអត្រាគ្រាប់ពូជ និងពេលវេលាភ្ជួរលប់ដ៏ប្រសើរបំផុតនៃរុក្ខជាតិ Sesbania rostrata (ជីស្រស់) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍ Randomized Complete Block (RCB) ដែលមាន ៤ ជាន់ដដែល និង ១១ វិធីសាស្ត្រព្យាបាល (Treatments)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Green Manure Incorporation (60 days, 30 kg/ha ) ការភ្ជួរលប់ជីស្រស់ Sesbania rostrata (អាយុ ៦០ ថ្ងៃ, គ្រាប់ពូជ ៣០ គ.ក្រ/ហ.ត) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវខ្ពស់បំផុត។ រុក្ខជាតិមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការផលិតជីវម៉ាសនិងចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសបានច្រើនអតិបរមា។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ (៦០ ថ្ងៃ) មុនពេលអាចស្ទូងស្រូវបាន ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រតិទិនដាំដុះក្នុងរដូវវស្សាខ្លី។ | បង្កើនទិន្នផលស្រូវបានខ្ពស់ជាងគេបំផុត បើធៀបនឹងការមិនប្រើជីស្រស់ (២១២៨-២៧៨៨ គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ |
| Green Manure + Phosphate Fertilizer (45 days) ការភ្ជួរលប់ជីស្រស់ (អាយុ ៤៥ ថ្ងៃ) រួមផ្សំជាមួយជីផូស្វាត ៥០ គ.ក្រ/ហ.ត |
កាត់បន្ថយពេលវេលារង់ចាំរហូតដល់ ១៥ ថ្ងៃ។ ជីផូស្វាតជួយជំរុញការលូតលាស់របស់ជីស្រស់បានលឿននិងបង្កើនជីវម៉ាសទោះអាយុនៅក្មេង។ | ត្រូវចំណាយថវិកាបន្ថែមលើការទិញជីគីមីផូស្វាត ដែលបង្កើនថ្លៃដើមផលិត។ | ទិន្នផលស្រូវកើនឡើងយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយជីផូស្វាតជួយប៉ះប៉ូវរយៈពេលលូតលាស់ខ្លីរបស់ជីស្រស់ (២៣៥០-២៤៧៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ |
| Fallow Weed-free with Inorganic N-P-K Fertilizer ដីទុកចោលមិនដាំជីស្រស់ ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់ជីគីមី N-P-K (៥០-៥០-៥០ គ.ក្រ/ហ.ត) |
មិនចាំបាច់ចំណាយពេលរៀបចំនិងដាំរុក្ខជាតិជីស្រស់។ ផ្តល់ធាតុអាសូតនិងសារធាតុចិញ្ចឹមដល់ស្រូវដោយផ្ទាល់និងលឿនរហ័ស។ | មិនបានជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងគុណភាពជីវសាស្រ្តដីរយៈពេលវែង។ ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើជីគីមីទូទៅជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ | ទិន្នផលស្រូវទទួលបានទាបជាងការប្រើប្រាស់ជីស្រស់អាយុ ៦០ ថ្ងៃ (ត្រឹមតែ ១៧៥៣-២១៨៧ គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាលម្អិតនោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារធនធានកសិកម្ម សម្ភារៈ និងពេលវេលាជាក់លាក់មួយចំនួនដើម្បីទទួលបានជោគជ័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវ Ubon Ratchathani ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីស៊េរី Roi-et ដែលជាដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋមានជីជាតិទាបកំឡុងរដូវវស្សាឆ្នាំ១៩៨៧ និង១៩៨៨។ លទ្ធផលនេះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើអាកាសធាតុនិងលក្ខខណ្ឌដីនៅតំបន់នោះ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារខេត្តជាច្រើនរបស់យើងមានប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានេះ ដែលអាចយកលទ្ធផលនេះទៅអនុវត្តដើម្បីកែលម្អគុណភាពដីបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ជីស្រស់ Sesbania rostrata នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់កែលម្អវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការធ្វើស្រែនៅតំបន់ដីខ្សាច់ដែលខ្វះជីជាតិ។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបបច្ចេកទេសដាំជីស្រស់នេះនឹងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត កែលម្អសុខភាពដីរយៈពេលវែង និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពនៃការផលិតស្រូវក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Green manure (ជីស្រស់) | រុក្ខជាតិដែលគេដាំហើយភ្ជួរលប់ទៅក្នុងដីវិញខណៈពេលវានៅស្រស់និងកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីបន្ថែមសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត) និងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី មុនពេលដាំដំណាំសំខាន់ដូចជាស្រូវ។ | ដូចជាការឲ្យចំណីទៅដីដោយផ្ទាល់តាមរយៈការបញ្ចុកបន្លែស្រស់ៗ ដើម្បីឲ្យដីមានកម្លាំងសម្រាប់ចិញ្ចឹមដំណាំបន្ទាប់។ |
| Incorporation age (អាយុកាលនៃការភ្ជួរលប់) | រយៈពេលគិតចាប់ពីពេលព្រោះគ្រាប់ពូជជីស្រស់ រហូតដល់ពេលដែលគេភ្ជួរលប់ដើមរបស់វាទៅក្នុងដី។ អាយុកាលនេះជាកត្តាកំណត់បរិមាណជីវម៉ាស និងកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិអាចផ្តល់ឱ្យដីនៅពេលរលួយ។ | ដូចជាការរង់ចាំឱ្យផ្លែឈើទុំល្អិតល្អស្រួលមុននឹងបេះយកមកញ៉ាំ ដើម្បីទទួលបានជីវជាតិច្រើនបំផុត។ |
| Seed rate (អត្រាគ្រាប់ពូជ) | បរិមាណគ្រាប់ពូជដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការដាំដុះលើទំហំផ្ទៃដីជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ គីឡូក្រាមក្នុងមួយហិកតា) ដែលជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ដង់ស៊ីតេ និងការប្រកួតប្រជែងលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការកំណត់ចំនួនមនុស្សដែលត្រូវរស់នៅក្នុងបន្ទប់មួយ បើច្រើនពេកនឹងចង្អៀតដណ្តើមខ្យល់គ្នាដកដង្ហើម បើតិចពេកនឹងសល់ចន្លោះទំនេរឥតប្រយោជន៍។ |
| Phosphate fertilizer (ជីផូស្វាត) | ប្រភេទជីគីមីដែលផ្តល់ធាតុផូស្វ័រ (P) ដែលជួយជំរុញការលូតលាស់ប្រព័ន្ធឫស និងការបង្កើតថាមពលរបស់រុក្ខជាតិ។ ក្នុងបរិបទនេះ វាជួយឱ្យរុក្ខជាតិជីស្រស់លូតលាស់លឿននិងបង្កើនជីវម៉ាសបានច្រើន។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវឆ្អឹងដែលជួយឱ្យក្មេងៗលូតកម្ពស់លឿន និងមានគ្រោងឆ្អឹងរឹងមាំ។ |
| Sesbania rostrata (ស្នោអាហ្វ្រិក) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្តែក ដែលមានសមត្ថភាពពិសេសក្នុងការចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសមកស្តុកទុកក្នុងដុំពកលើដើមនិងឫស ហើយត្រូវបានគេនិយមប្រើជាជីស្រស់សម្រាប់ដីស្រែលិចទឹកដោយសារវាធន់នឹងទឹកជន់លិច។ | ដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចដែលទាញយកជីពីខ្យល់អាកាសមកផ្ទុកក្នុងខ្លួនវា រួចបញ្ចេញទៅឱ្យដីវិញនៅពេលវាត្រូវគេភ្ជួរលប់។ |
| Randomized Complete Block design (ប្លង់ពិសោធន៍ចៃដន្យពេញលេញក្នុងប្លុក) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក (ក្រុម) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយចាត់តាំងវិធីសាស្ត្រព្យាបាល (treatments) ដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដី។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមស្មើៗគ្នា ហើយចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសមេរៀនឱ្យពួកគេរៀន ដើម្បីប្រាកដថាការប្រឡងតេស្តទទួលបានលទ្ធផលយុត្តិធម៌មិនលម្អៀងទៅក្រុមណាមួយ។ |
| Inorganic nitrogen fertilizer (ជីអាសូតអសរីរាង្គ) | ជាជីសំយោគគីមីឧស្សាហកម្ម (ដូចជាអ៊ុយរ៉េ) ដែលផ្តល់ធាតុអាសូតសុទ្ធដល់រុក្ខជាតិភ្លាមៗ ផ្ទុយពីជីស្រស់ដែលត្រូវរង់ចាំដំណើរការរលួយសិនទើបអាចបញ្ចេញអាសូតចូលដីបាន។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំប៉ូវកម្លាំងតាមសរសៃឈាមដែលផ្តល់ថាមពលភ្លាមៗ បើធៀបនឹងការញ៉ាំអាហារដែលត្រូវចំណាយពេលរំលាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
