បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃប្រព័ន្ធរៀបចំដី (Tillage systems) ផ្សេងៗគ្នា និងវិធីសាស្ត្រដាក់ជីទៅលើការលូតលាស់ និងទិន្នផលរបស់ពោតដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រដាំដុះដែលប្រសើរបំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយធ្វើការប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធរៀបចំដីចំនួន ៤ របៀប និងវិធីសាស្ត្រដាក់ជី ៥ របៀបខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Tillage (Moldboard plow 1x, harrow 2x, ridge) ប្រព័ន្ធភ្ជួររាស់ធម្មតា (ភ្ជួរ១ដង រាស់២ដង និងលើករង) |
ផ្តល់ចំនួនដើមពោតដុះច្រើនជាងគេក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី និងងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើសារធាតុគីមី។ | ទាមទារការចំណាយពេលវេលា កម្លាំងពលកម្ម និងប្រេងឥន្ធនៈច្រើន ហើយអាចបង្កឱ្យមានការហូរច្រោះ និងខូចរចនាសម្ព័ន្ធដីនៅតំបន់ជម្រាល។ | មិនមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើទិន្នផលគ្រាប់ពោត និងកម្ពស់ដើម (ទិន្នផលមធ្យម ៣,៨៩២ គីឡូក្រាម/ហិកតា) បើធៀបនឹងការមិនភ្ជួររាស់។ |
| Zero Tillage (No tillage + Herbicide) ប្រព័ន្ធមិនភ្ជួររាស់ (ប្រើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅជំនួសការភ្ជួរដី) |
ជួយសន្សំសំចៃការចំណាយលើការរៀបចំដី (ប្រេងឥន្ធនៈ និងពលកម្ម) កាត់បន្ថយការសឹករិចរិលដី និងរក្សាសំណើមដីបានល្អប្រសើរ។ | តម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដើម្បីគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃមុនពេលដាំ និងអាចមានអត្រាគ្រាប់ពូជដុះតិចជាងការភ្ជួររាស់ធម្មតាបន្តិច។ | ដើមពោតចេញផ្កាលឿនជាងមុន ហើយទិន្នផលគ្រាប់ពោតមិនមានការថយចុះខុសប្លែកពីការភ្ជួររាស់ធម្មតាទេ (ទិន្នផលមធ្យម ៣,៩៩៤ គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ |
| Fertilizer Application (Broadcast vs. Banding) វិធីសាស្ត្រដាក់ជី (ការបាចសាយធៀបនឹងការដាក់ជាជួរ/រន្ធ) |
វិធីសាស្ត្របាចងាយស្រួលអនុវត្ត និងចំណាយពេលតិច ខណៈការដាក់ជាជួរអាចកាត់បន្ថយការបាត់បង់ជីទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ការដាក់ជីតាមរន្ធ ឬជាជួរទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាច្រើនជាងការបាចធម្មតា។ | វិធីសាស្ត្រដាក់ជីទាំង ៥ របៀប មិនមានឥទ្ធិពលខុសគ្នាយ៉ាងសំខាន់ទៅលើទិន្នផលពោត ឬកម្ពស់ដើមឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធមិនភ្ជួររាស់ (Zero Tillage) និងការបាចជី ជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើប្រេងឥន្ធនៈ និងកម្លាំងពលកម្មយ៉ាងច្រើន បើប្រៀបធៀបនឹងការភ្ជួររាស់និងការដាក់ជីតាមរន្ធ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវពោត និងសណ្តែកបាយជាតិ ប្រទេសថៃ (ឆ្នាំ១៩៨២) លើប្រភេទដីឥដ្ឋលាយខ្សាច់ (Clay loam) ដែលមិនមានបញ្ហាស្មៅចង្រៃធ្ងន់ធ្ងរ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទដី និងកម្រិតនៃការរាតត្បាតរបស់ស្មៅចង្រៃនៅតាមតំបន់នីមួយៗ ដោយសារដីខ្លះអាចមានសភាពរឹងខុសពីកន្លែងពិសោធន៍។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃអនុវត្តខ្ពស់សម្រាប់កសិករដាំពោតនៅកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មតាមរយៈបច្ចេកទេសកសិកម្មអភិរក្ស។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការភ្ជួររាស់ច្រើនដង មកជាប្រព័ន្ធមិនភ្ជួររាស់ រួមផ្សំជាមួយវិធីសាស្ត្របាចជី អាចជួយបង្កើនប្រាក់ចំណេញដល់កសិករកម្ពុជា ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលសរុប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Zero tillage (ការមិនភ្ជួររាស់ដី) | ជាប្រព័ន្ធដាំដុះកសិកម្មដែលកសិករមិនធ្វើការភ្ជួររាស់ដីទាល់តែសោះមុនពេលដាំដុះ ដោយពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ និងរក្សាសំណល់រុក្ខជាតិចាស់ៗនៅលើដីដើម្បីការពារសំណើម និងកាត់បន្ថយការហូរច្រោះរចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាការដាំកូនឈើដោយគ្រាន់តែជីករន្ធតូចមួយដាំផ្ទាល់ ដោយមិនបាច់កាប់គាស់ដីជុំវិញនោះឱ្យខ្ទេចទីធ្លាឡើយ។ |
| Conventional tillage (ការភ្ជួររាស់ធម្មតា) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំដីជាទូទៅដែលតម្រូវឱ្យមានការភ្ជួរត្រឡប់ដីកម្រិតជ្រៅ និងរាស់បំបែកដីឱ្យម៉ត់ច្រើនដង ដើម្បីកម្ចាត់ស្មៅ និងធ្វើឱ្យដីធូរមុនពេលដាក់គ្រាប់ពូជដាំ ដែលជាទូទៅផ្តល់អត្រាដុះកូនរុក្ខជាតិបានល្អ។ | ដូចជាការបោសសម្អាត និងជូតឥដ្ឋឱ្យស្អាតរលោងមុននឹងក្រាលកម្រាលព្រំថ្មី។ |
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែបបំបែកឡូត៍) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលកត្តាស្រាវជ្រាវទីមួយដែលពិបាកអនុវត្តលើផ្ទៃតូច (ឧ. វិធីភ្ជួររាស់ដោយគ្រឿងចក្រ) ត្រូវបានដាក់ក្នុងឡូត៍ធំ (Main plot) ហើយកត្តាទីពីរ (ឧ. វិធីដាក់ជី) ត្រូវបានបំបែកជាឡូត៍តូចៗ (Sub-plot) ក្នុងឡូត៍ធំនោះ។ | ដូចជាការយកសាលារៀនមួយចែកជាអគារធំៗ (Main plot) សម្រាប់សាកល្បងម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ហើយក្នុងអគារនីមួយៗចែកជាបន្ទប់តូចៗ (Sub-plot) ដើម្បីសាកល្បងពណ៌អំពូលភ្លើងខុសៗគ្នា។ |
| Banding fertilizer application (ការដាក់ជីជាជួរ ឬតាមរន្ធ) | ជាវិធីសាស្ត្រនៃការដាក់ជីដោយផ្តោតការទម្លាក់ជីគីមីចូលទៅក្នុងដីជាជួរ ឬជារន្ធតូចៗនៅក្បែរគល់រុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យឫសងាយស្រូបយក និងកាត់បន្ថយការបាត់បង់គុណភាពជី ឬការដណ្តើមជីពីស្មៅចង្រៃ។ | ដូចជាការបញ្ចុកអាហារចូលក្នុងមាត់ក្មេងផ្ទាល់ ជំនួសឱ្យការរោយអាហារចោលពាសពេញតុឱ្យក្មេងរើសញ៉ាំខ្លួនឯង។ |
| Broadcast fertilizer application (ការបាចជី) | ជាការសាបព្រោះ ឬបាចជីគីមីឱ្យសាយភាយស្មើៗគ្នាពេញផ្ទៃដីដាំដុះទូទាំងចម្ការ ដែលជាវិធីងាយស្រួល អនុវត្តបានលឿន និងចំណាយកម្លាំងពលកម្មតិច តែអាចធ្វើឱ្យស្មៅចង្រៃដែលនៅចន្លោះជួរទទួលបានជីលូតលាស់ដែរ។ | ដូចជាការប្រើធុងទឹកផ្កាឈូកស្រោចទឹកសាយពេញសួនច្បារ ដែលរុក្ខជាតិគ្រប់ប្រភេទទាំងផ្កាទាំងស្មៅទទួលបានទឹកដូចៗគ្នា។ |
| Atrazine (អាត្រាស៊ីន) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅគីមី (Herbicide) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងការដាំដុះពោត ដើម្បីទប់ស្កាត់ការដុះពន្លក និងសម្លាប់ស្មៅស្លឹកទូលាយមួយចំនួន ដោយសារធាតុនេះមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់របស់ដើមពោតឡើយ។ | ដូចជាឆ្មាំយាមទ្វារដែលអនុញ្ញាតឱ្យតែភ្ញៀវពិសេស (ដើមពោត) ចូលក្នុងកម្មវិធី តែរារាំងអ្នកខាងក្រៅ (ស្មៅចង្រៃ) មិនឱ្យចូល។ |
| Clay loam (ដីឥដ្ឋលាយខ្សាច់និងល្បាប់) | ជាប្រភេទវាយនភាពដីដែលមានតុល្យភាពរវាងដីឥដ្ឋ ដីខ្សាច់ និងដីល្បាប់ ដែលអាចរក្សាសំណើមនិងជីវជាតិបានល្អ ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំកសិកម្ម ប៉ុន្តែអាចតឹងណែនពិបាកភ្ជួររាស់នៅពេលដែលដីស្ងួតខ្លាំង។ | ដូចជាល្បាយស៊ីម៉ងត៍ដែលលាយត្រូវមាត្រដ្ឋាន មិនរាវពេកនិងមិនខាប់ពេក ងាយស្រួលយកទៅបូកជញ្ជាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
