បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) យ៉ាងច្រើនពីប្រព័ន្ធផលិតកម្មកសិកម្ម ជាពិសេសតាមរយៈការប្រើប្រាស់ជីអាសូត និងការគ្រប់គ្រងសំណល់រុក្ខជាតិក្នុងការដាំដុះពោត ដែលជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) ចាប់ពីចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការផលិតរហូតដល់ទ្វារកសិដ្ឋាន ដើម្បីវាស់វែងការបញ្ចេញឧស្ម័ន ដោយរួមបញ្ចូលទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងម៉ូដែលក្លែងធ្វើសកម្មភាពកសិកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Anaerobic Composting (Residue Management) យុទ្ធសាស្ត្រធ្វើជីកំប៉ុសគ្មានខ្យល់ (Anaerobic Composting) |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករ ដោយគ្រាន់តែទុកសំណល់ចោលកកគរ ឬកប់ក្នុងរណ្តៅដោយមិនចាំបាច់មានការថែទាំច្រើន។ | បង្កើតបរិយាកាសគ្មានអុកស៊ីសែន ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (CH4) និងនីត្រូសែនអុកស៊ីត (N2O) យ៉ាងច្រើនទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់មានកម្រិតខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១១.៣០០ គីឡូក្រាម CO2e/ha។ |
| Forced Aeration Composting (Residue Management) យុទ្ធសាស្ត្រធ្វើជីកំប៉ុសមានខ្យល់ចេញចូល (Forced Aeration) |
រក្សាបាននូវលក្ខខណ្ឌអុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់ ដែលជួយពន្លឿនការរលួយ និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពុលបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារបច្ចេកទេស និងកម្លាំងពលកម្ម ឬម៉ាស៊ីនបន្ថែមដើម្បីបង្វិលគំនរជី ឬបញ្ចូលខ្យល់ជាប្រចាំ។ | ការបញ្ចេញឧស្ម័នថយចុះយ៉ាងច្រើនមកត្រឹម ៧២៣,៤៤ គីឡូក្រាម CO2e/ha ប៉ុណ្ណោះ។ |
| High Nitrogen Application (150 lbs/acre) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតកម្រិតខ្ពស់ (១៥០ ផោន/អាក្រ៍) |
ធានាបាននូវការផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់កំណើនលឿន និងទិន្នផលខ្ពស់របស់ដំណាំ។ | ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទាំងពីចង្វាក់ផលិតកម្មជីមុនពេលប្រើ និងពីប្រតិកម្មក្នុងដីមានកម្រិតខ្ពស់ខ្លាំង ដែលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | បញ្ចេញឧស្ម័ន ៦៧០ គីឡូក្រាម CO2e ពីដី (មិនរាប់បញ្ចូលការផលិតជី) ចំពោះការប្រើប្រាស់ជីប្រភេទ ASN។ |
| Low Nitrogen Application (25 lbs/acre) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតកម្រិតទាប (២៥ ផោន/អាក្រ៍) |
កាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមី និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពុលទៅកាន់បរិយាកាសបានយ៉ាងច្រើន។ | អាចប្រឈមនឹងការធ្លាក់ចុះនៃទិន្នផល ប្រសិនបើដីខ្វះជីជាតិពីធម្មជាតិ ឬមិនមានការគ្រប់គ្រងដីល្អ។ | បញ្ចេញឧស្ម័នត្រឹមតែ ៥៤ គីឡូក្រាម CO2e ពីដី ចំពោះការប្រើប្រាស់ជីប្រភេទ ASN។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានចម្រុះរួមមានឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ផ្ទាល់នៅទីវាល ទិន្នន័យកសិកម្មលម្អិត និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ធ្វើការក្លែងធ្វើសកម្មភាព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Ontario ប្រទេសកាណាដា ដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់ និងប្រភេទដីខុសស្រឡះពីប្រទេសកម្ពុជា។ ការប្រើប្រាស់មេគុណការបញ្ចេញឧស្ម័ន (Emission Factors) តាមតំបន់អឺរ៉ុបឬអាមេរិកខាងជើង អាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងភាពត្រឹមត្រូវពីបរិមាណជាក់ស្តែងនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចក្តៅសើមរបស់ប្រទេសកម្ពុជានោះទេ ដែលតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលទិន្នន័យមូលដ្ឋានមុនពេលយកមកអនុវត្ត។
ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នានៃអាកាសធាតុ ក៏វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធី CFT នេះនៅតែមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីវាស់ស្ទង់ និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពីវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការសម្របម៉ូដែលនេះមកប្រើនៅកម្ពុជានឹងជួយជំរុញការធ្វើកសិកម្មឆ្លាតវៃ (Climate-smart agriculture) ដែលជួយសន្សំសំចៃថ្លៃដើមជី និងកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុស្របតាមគោលនយោបាយជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Life Cycle Assessment (LCA) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលមួយ គិតចាប់តាំងពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោល។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាដើម្បីវាស់ការបញ្ចេញឧស្ម័នតាំងពីការផលិតជីរហូតដល់ការប្រមូលផលពោត។ | ដូចជាការគណនាចំណាយសរុបនៃការចិញ្ចឹមកូនមួយតាំងពីកើតរហូតដល់រៀនចប់ មិនមែនគិតត្រឹមតែថ្លៃបង់សាលាមួយមុខនោះទេ។ |
| Cradle-to-farm gate | ជាដែនកំណត់នៃការសិក្សាវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) ដែលរាប់បញ្ចូលរាល់សកម្មភាពទាំងអស់ ចាប់ផ្តើមពីការផលិតធាតុចូល (ដូចជាជីនិងពូជ) រហូតដល់ពេលដែលផលិតផលកសិកម្ម (ពោត) ត្រូវបានប្រមូលផល និងត្រៀមដឹកចេញពីកសិដ្ឋាន។ | ដូចជាការគណនាថ្លៃដើមផលិតនំប៉័ងដោយរាប់ចាប់តាំងពីការទិញម្សៅ រហូតដល់នំដុតឆ្អិននៅផ្ទះបាយ តែមិនគិតពីការដឹកជញ្ជូនទៅលក់នៅទីផ្សារ។ |
| Nitrous oxide (N₂O) | ជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដ៏មានឥទ្ធិពលមួយ (ខ្លាំងជាងកាបូនឌីអុកស៊ីតជិត ៣០០ដង) ដែលភាគច្រើនភាយចេញពីដីកសិកម្មនៅពេលកសិករប្រើប្រាស់ជីគីមីប្រភេទអាសូត (Nitrogen fertilizers) ហួសកម្រិត។ | ដូចជាផ្សែងពុលកម្រិតធ្ងន់ដែលភាយចេញដោយសម្ងាត់ពីដីនៅពេលដែលយើងចាក់ថ្នាំប៉ូវដំណាំច្រើនពេក។ |
| Cool Farm Tool (CFT) | ជាកម្មវិធី ឬឧបករណ៍បញ្ជូលទិន្នន័យតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ដែលជួយកសិករនិងអ្នកស្រាវជ្រាវ ធ្វើការគណនានិងប៉ាន់ស្មានការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីសកម្មភាពកសិកម្មរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខពិសេសមួយ ដែលអាចប្រាប់យើងថា ធ្វើស្រែមួយរដូវនេះ បញ្ចេញផ្សែងពុលទៅលើមេឃអស់ប៉ុន្មានគីឡូ។ |
| Anaerobic composting | ការធ្វើជីកំប៉ុស ឬការទុកឱ្យសំណល់រុក្ខជាតិរលួយដោយគ្មានអុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់ (ដូចជាការគរជាគំនរធំៗ ឬកប់ក្នុងរណ្តៅជិត) ដែលដំណើរការនេះបណ្តាលឱ្យមានការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន និងនីត្រូសែនអុកស៊ីតយ៉ាងច្រើន។ | ដូចជាការផ្អាប់ត្រីធ្វើប្រហុកក្នុងពាងបិទជិត ដែលបង្កើតក្លិនស្អុយ (ឧស្ម័នពុល) ខុសពីការហាលត្រីឱ្យស្ងួតក្រោមពន្លឺថ្ងៃ និងមានខ្យល់ចេញចូល។ |
| Monte Carlo simulations | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាតាមគំរូគណិតវិទ្យា ដោយធ្វើការសាកល្បងដោយចៃដន្យរាប់ពាន់ដង ដើម្បីស្វែងរកប្រូបាប៊ីលីតេ និងវិភាគភាពមិនប្រាកដប្រជានៃលទ្ធផល (ដូចជាការប៉ាន់ស្មានកម្រិតការបញ្ចេញឧស្ម័នជាដើម)។ | ដូចជាការបោះកាក់រាប់ម៉ឺនដងដោយប្រើកុំព្យូទ័រ ដើម្បីទស្សន៍ទាយមើលថាតើឱកាសចេញ "ក្បាល" ឬ "ប៉ាល់" មានកម្រិតប៉ុន្មានឱ្យប្រាកដ។ |
| Functional Unit | ជាឯកតារង្វាស់គោលដែលត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបទិន្នន័យ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេកំណត់យក "ការដាំដុះពោតទំហំ ១ ហិកតា" ជាឯកតាគោលសម្រាប់គណនាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាការកំណត់ខ្នាត "១គីឡូក្រាម" ឬ "១លីត្រ" ជាស្តង់ដារ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបតម្លៃទំនិញនៅផ្សារ។ |
| Eutrophication potential (EP) | ជាសូចនាករវាស់ស្ទង់ពីហានិភ័យនៃការបំពុលទឹកដោយសារសារធាតុចិញ្ចឹមហួសកម្រិត (ដូចជាអាសូត និងផូស្វ័រពីជីកសិកម្ម) ដែលហូរចូលប្រភពទឹក បណ្តាលឱ្យសារាយដុះខ្លាំង និងធ្វើឱ្យងាប់ត្រីដោយសារខ្វះអុកស៊ីសែន។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំប៉ូវចូលក្នុងអាងចិញ្ចឹមត្រីច្រើនពេក រហូតធ្វើឱ្យស្លែដុះពេញអាង ស្រូបយកខ្យល់អស់ និងធ្វើឱ្យត្រីងាប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
