បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺរលួយគល់ (Foot rot) លើដំណាំម្លូ (Piper betle) នៅក្នុងខេត្ត Nongkhai ប្រទេសថៃ ដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត Phytophthora parasitica កម្រិត NK1 តាមរយៈការស្វែងរកថ្នាំកម្ចាត់ផ្សិតដែលសមស្រប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសធ្វើតេស្តជីវសាស្រ្តដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការរារាំងរបស់ថ្នាំកម្ចាត់ផ្សិតជាប្រព័ន្ធចំនួនប្រាំប្រភេទលើការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bio-assay with chev. RE-20615 & benalaxyl ការធ្វើតេស្តជីវសាស្រ្តជាមួយថ្នាំ chev. RE-20615 និង Benalaxyl |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការរារាំងមេរោគផ្សិត ដោយប្រើប្រាស់កម្រិតកំហាប់ទាបបំផុត។ ជួយសន្សំសំចៃថ្លៃដើមលើការទិញថ្នាំកសិកម្ម។ | ការប្រើប្រាស់ថ្នាំដដែលៗក្នុងកម្រិតទាបអាចបណ្តាលឱ្យមេរោគផ្សិតបង្កើតភាពស៊ាំ (Resistance) ទៅថ្ងៃមុខ។ | រារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបាន 100% ក្នុងកម្រិតត្រឹមតែ 10 ppm។ |
| Bio-assay with etridiazole ការធ្វើតេស្តជីវសាស្រ្តជាមួយថ្នាំ Etridiazole |
មានប្រសិទ្ធភាពល្អក្នុងការកម្ចាត់មេរោគផ្សិត Phytophthora ក្នុងកម្រិតកំហាប់មធ្យម។ | ទាមទារកម្រិតកំហាប់ខ្ពស់ជាងថ្នាំ Benalaxyl ដល់ទៅ ៥ដង ដើម្បីទទួលបានប្រសិទ្ធភាពដូចគ្នា។ | រារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបាន 100% ក្នុងកម្រិត 50 ppm។ |
| Bio-assay with metalaxyl ការធ្វើតេស្តជីវសាស្រ្តជាមួយថ្នាំ Metalaxyl |
ជាប្រភេទថ្នាំកម្ចាត់ផ្សិតជាប្រព័ន្ធដែលពេញនិយម និងងាយស្រួលរកនៅលើទីផ្សារ។ | ត្រូវការកម្រិតកំហាប់ខ្ពស់ខ្លាំង ដែលអាចបង្កើនចំណាយ និងប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ ផ្សិតអាចមានភាពស៊ាំខ្លះរួចទៅហើយ។ | រារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបាន 100% ក្នុងកម្រិតខ្ពស់រហូតដល់ 500 ppm។ |
| Bio-assay with fosetyl aluminum ការធ្វើតេស្តជីវសាស្រ្តជាមួយថ្នាំ Fosetyl aluminum |
អាចជួយជំរុញប្រព័ន្ធការពាររបស់រុក្ខជាតិនៅពេលប្រើប្រាស់ផ្ទាល់លើដើម (in vivo) ទោះបីជាមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការរារាំងការលូតលាស់របស់កូឡូនីផ្សិតដោយផ្ទាល់ ទោះប្រើក្នុងកំហាប់ខ្ពស់ក៏ដោយ។ | មិនអាចរារាំងការលូតលាស់បានទាំងស្រុងនោះទេ ទោះបីជាប្រើក្នុងកម្រិត 500 ppm ក៏ដោយ (នៅតែមានការលូតលាស់កូឡូនី 0.19 សង់ទីម៉ែត្រ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍រុក្ខរោគវិទ្យាជាមូលដ្ឋាន សម្រាប់ការបណ្តុះមេរោគផ្សិត និងការធ្វើតេស្តជាមួយសារធាតុគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងខេត្ត Nongkhai ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើមេរោគផ្សិត Phytophthora parasitica កម្រិត (isolate) NK1 តែមួយគត់។ ទោះបីជាអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌដីនៅប្រទេសថៃស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏មេរោគផ្សិតនៅកម្ពុជាអាចមានការវិវឌ្ឍ ឬមានភាពស៊ាំ (Resistance) ជាមួយថ្នាំកសិកម្មខុសពីមេរោគនៅក្នុងការសិក្សានេះ ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញនៅក្នុងស្រុក។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការជ្រើសរើសថ្នាំកម្ចាត់ផ្សិតឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ការស្វែងយល់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំកម្ចាត់ផ្សិតនីមួយៗតាមរយៈការធ្វើតេស្តជាក់ស្តែង អាចជួយសន្សំសំចៃថវិការបស់កសិករ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដោយការមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីលើសកម្រិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Systemic Fungicides (ថ្នាំកម្ចាត់ផ្សិតជាប្រព័ន្ធ) | ជាប្រភេទថ្នាំកសិកម្មដែលនៅពេលបាញ់ ឬស្រោចលើរុក្ខជាតិ វានឹងជ្រាបចូលទៅក្នុងជាលិកា ហើយធ្វើដំណើរតាមប្រព័ន្ធសរសៃរបស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីការពារ ឬសម្លាប់មេរោគផ្សិតដែលលាក់ខ្លួននៅខាងក្នុងប្រព័ន្ធរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការលេបថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ដែលវាជ្រាបចូលទៅក្នុងឈាមដើម្បីសម្លាប់មេរោគនៅគ្រប់កន្លែងក្នុងរាងកាយ មិនមែនគ្រាន់តែលាបពីក្រៅនោះទេ។ |
| Bio-assay (ការធ្វើតេស្តជីវសាស្រ្ត) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់សារពាង្គកាយមានជីវិត (ដូចជាមេរោគផ្សិត) ដើម្បីវាស់វែងពីប្រសិទ្ធភាព និងកំហាប់នៃសារធាតុគីមីណាមួយ (ដូចជាថ្នាំកម្ចាត់ផ្សិត) ថាតើវាមានឥទ្ធិពលកម្រិតណាក្នុងការរារាំងការលូតលាស់។ | ដូចជាការយកសត្វល្អិតមកដាក់ក្នុងប្រអប់ ហើយសាកល្បងបាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតចូល ដើម្បីមើលថាតើវាស្លាប់ឬអត់ ដើម្បីដឹងថាថ្នាំនោះពូកែប៉ុណ្ណា។ |
| Phytophthora parasitica (មេរោគផ្សិត Phytophthora parasitica) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតក្នុងក្រុម Oomycetes ដែលចូលចិត្តសំណើមខ្ពស់ និងបង្កជំងឺរលួយគល់ រលួយឫស ឬរលួយផ្លែ លើដំណាំជាច្រើនប្រភេទ រួមទាំងដំណាំម្លូ និងម្រេច ដែលធ្វើឱ្យដំណាំស្រពោន និងងាប់យ៉ាងលឿន។ | ដូចជាសត្រូវលាក់មុខក្នុងដី ដែលរង់ចាំវាយប្រហារបំផ្លាញជើង (ឫសនិងគល់) របស់រុក្ខជាតិនៅពេលដែលដីមានសំណើមខ្លាំងឬជាំទឹក។ |
| Radial growth (ការលូតលាស់ជាកាំរង្វង់) | ជាការវាស់វែងចម្ងាយនៃការរីកសាយភាយរបស់កូឡូនីមេរោគផ្សិតពីចំណុចកណ្តាលចេញទៅក្រៅជារង្វង់ នៅលើចានមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម (Petri dish) ដើម្បីវាយតម្លៃពីល្បឿននៃការលូតលាស់របស់វាក្រោមឥទ្ធិពលនៃថ្នាំ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំនៃការរីកធំរបស់តំណក់ទឹកថ្នាំ ដែលទើបតែស្រក់លើក្រដាសជ្រាបទឹក។ |
| Active ingredient / a.i. (សារធាតុសកម្ម) | ជាសមាសធាតុគីមីចម្បងដែលមាននៅក្នុងផលិតផលថ្នាំកសិកម្ម ដែលមានតួនាទី និងសកម្មភាពផ្ទាល់ក្នុងការសម្លាប់ ឬរារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគ ចំណែកឯសារធាតុផ្សេងទៀតគ្រាន់តែជាសារធាតុផ្សំបន្ថែមដើម្បីរក្សាគុណភាពថ្នាំ។ | ដូចជាជាតិកាហ្វេអ៊ីននៅក្នុងកាហ្វេ ដែលជាសារធាតុពិតប្រាកដធ្វើឱ្យយើងស្វាងងុយ ចំណែកទឹក ស្ករ និងទឹកដោះគោគ្រាន់តែជាសារធាតុបន្ថែម។ |
| Isolate (ឯកកោណ) | សំដៅលើមេរោគផ្សិតដែលត្រូវបានគេចាប់យកពីធម្មជាតិ (ពីរុក្ខជាតិដែលមានជំងឺជាក់លាក់ណាមួយ) ហើយយកមកបំបែក និងបណ្តុះឱ្យដុះតែឯងសុទ្ធសាធនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ សម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ (ឧទាហរណ៍៖ Isolate NK1)។ | ដូចជាការចាប់យកឧក្រិដ្ឋជនម្នាក់ចេញពីហ្វូងមនុស្ស យកមកដាក់ក្នុងបន្ទប់ដាច់ដោយឡែកដើម្បីសួរចម្លើយ និងសិក្សាពីអត្តចរិតរបស់គេឱ្យបានច្បាស់។ |
| Foot rot (ជំងឺរលួយគល់) | ជាជំងឺរុក្ខជាតិដែលបំផ្លាញផ្នែកគល់នៃដើមរុក្ខជាតិនៅត្រង់ចំណុចកទងជាប់នឹងដី ធ្វើឱ្យជាលិការលួយ ស្ទះផ្លូវបញ្ជូនទឹកនិងអាហារពីឫសឡើងទៅលើ បណ្តាលឱ្យដើមទាំងមូលស្រពោន និងស្លាប់ភ្លាមៗ។ | ដូចជាការកាត់ផ្តាច់បំពង់ទឹកនៅត្រង់គល់អគារ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកនៅជាន់ខាងលើគ្មានទឹកប្រើប្រាស់ហើយត្រូវរងការខ្វះខាត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
