Original Title: ประสิทธิภาพของสารกำจัดเชื้อราประเภทดูดซึมบางชนิดต่อการเจริญเติบโตของเชื้อรา Phytophthora parasitica KK8 ซึ่งเป็นสาเหตุโรคโคนเน่าของพลู
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទជ្រាបចូលមួយចំនួនក្នុងការគ្រប់គ្រងការលូតលាស់របស់ផ្សិត Phytophthora parasitica ដែលបង្កជាជំងឺរលួយគល់ម្លូ

ចំណងជើងដើម៖ ประสิทธิภาพของสารกำจัดเชื้อราประเภทดูดซึมบางชนิดต่อการเจริญเติบโตของเชื้อรา Phytophthora parasitica KK8 ซึ่งเป็นสาเหตุโรคโคนเน่าของพลู

អ្នកនិពន្ធ៖ Ian Silayoi (Division of Plant Pathology and Microbiology, Department of Agriculture, Thailand), Sawai Nuangphai, Aunchalee Distabajon, Suwanna Sawatesoonthorn, Prasert Krengpiem, Anong Chandrasrikul

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1984 Agricultural Research Journal

វិស័យសិក្សា៖ Plant Pathology

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺរលួយគល់នៃដំណាំម្លូ (Betel vine) នៅក្នុងខេត្តខនកែន ប្រទេសថៃ ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Phytophthora parasitica តាមរយៈការវាយតម្លៃស្វែងរកថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការធ្វើតេស្តប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទជ្រាបចូលចំនួន ៥ មុខ ទៅលើការលូតលាស់របស់កោសិកាផ្សិតនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In-vitro)។

ការបណ្តុះ និងវាយតម្លៃការលូតលាស់របស់ផ្សិតនៅលើមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម Potato Dextrose Agar (PDA)
ការសាកល្បងកំហាប់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតផ្សេងៗគ្នា (៥០, ១០០, ២៥០ និង ៥០០ ppm a.i.)
ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទជ្រាបចូល (Systemic fungicides) ចំនួន ៥ មុខរួមមាន ofurace, benalaxyl, etridiazole, metalaxyl និង fosetyl aluminium

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ថ្នាំ ofurace (Vamine 15% WP) និង benalaxyl (Galben 10% WP) អាចរារាំងការលូតលាស់របស់សរសៃផ្សិតបាន ១០០% នៅគ្រប់កម្រិតកំហាប់ពី ៥០ ដល់ ៥០០ ppm។
ថ្នាំ etridiazole (Terrazole 35% WP) រារាំងផ្សិតបានទាំងស្រុងនៅកំហាប់ ១០០, ២៥០ និង ៥០០ ppm ចំណែកឯ metalaxyl (Ridomil 35% WP) មានប្រសិទ្ធភាពពេញលេញនៅកំហាប់ ៥០០ ppm។
ថ្នាំ fosetyl aluminium (Aliette 80% WP) មិនអាចរារាំងការលូតលាស់របស់សរសៃផ្សិតបានទាំងស្រុងនោះទេ សូម្បីតែនៅកម្រិតកំហាប់ខ្ពស់រហូតដល់ ៥០០ ppm ក៏ដោយ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Ofurace & Benalaxyl ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Ofurace និង Benalaxyl	មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់ផ្សិតសូម្បីតែនៅកម្រិតកំហាប់ទាប។ អាចសន្សំសំចៃបរិមាណថ្នាំក្នុងការប្រើប្រាស់។	ការប្រើប្រាស់ច្រើនហួសកម្រិត ឬដដែលៗអាចបណ្តាលឱ្យមេរោគផ្សិតបង្កើតភាពស៊ាំ (Resistance) យ៉ាងឆាប់រហ័ស។	អាចរារាំងការលូតលាស់របស់សរសៃផ្សិតបាន ១០០% ទាំងស្រុង ចាប់ពីកំហាប់ ៥០ ដល់ ៥០០ ppm។
Etridiazole ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Etridiazole	ជាជម្រើសដ៏ល្អមួយទៀតដែលអាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។	ទាមទារកម្រិតកំហាប់ខ្ពស់ជាង (ចាប់ពី ១០០ ppm ឡើង) បើធៀបជាមួយ Ofurace និង Benalaxyl ទើបអាចទប់ស្កាត់បានទាំងស្រុង។	ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតបាន ១០០% នៅកំហាប់ ១០០, ២៥០ និង ៥០០ ppm។
Metalaxyl ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Metalaxyl	ជាប្រភេទថ្នាំជ្រាបចូល (Systemic fungicide) ដែលមានភាពពេញនិយម និងងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ។	ទាមទារកម្រិតកំហាប់ខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់ការទប់ស្កាត់ផ្សិតប្រភេទ Phytophthora parasitica KK8 នេះ នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។	អាចរារាំងការលូតលាស់បាន ១០០% តែនៅកំហាប់ខ្ពស់រហូតដល់ ៥០០ ppm ប៉ុណ្ណោះ។
Fosetyl aluminium ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Fosetyl aluminium	មានសុវត្ថិភាពនិងត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូទៅដើម្បីជំរុញប្រព័ន្ធការពាររបស់រុក្ខជាតិ។	គ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ដោយផ្ទាល់ (In-vitro) លើមេរោគផ្សិតប្រភេទនេះ។	មិនអាចរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិតបានទាំងស្រុងនោះទេ សូម្បីតែនៅកំហាប់ ៥០០ ppm ក៏ដោយ។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In-vitro assay) ដែលទាមទារសម្ភារៈ និងឧបករណ៍ពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រមូលដ្ឋាន។

Agrochemicals: ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទជ្រាបចូលចំនួន ៥ មុខ រួមមាន Ofurace, Benalaxyl, Etridiazole, Metalaxyl និង Fosetyl aluminium។
Culture Media: មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមមេរោគផ្សិត Potato Dextrose Agar (PDA)។
Lab Equipment: ចាន Petri dish, ឧបករណ៍កាត់សំណាកផ្សិត (Cork borer ទំហំ ០.៥ ស.ម), និងទូកម្ដៅ (Incubator)។
Biological Samples: សំណាកមេរោគផ្សិត Phytophthora parasitica KK8 ដែលញែកចេញពីជំងឺរលួយគល់ម្លូ។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តខនកែន ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៤ ដោយផ្តោតលើមេរោគផ្សិត Phytophthora parasitica បំបែកចេញពីដំណាំម្លូ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែកាលប្បវត្តិនៃការស្រាវជ្រាវមានភាពចំណាស់ ដែលមានន័យថាមេរោគផ្សិតបច្ចុប្បន្នអាចមានភាពស៊ាំ (Resistance) ទៅនឹងថ្នាំកសិកម្មទាំងនេះរួចទៅហើយ។ ការធ្វើតេស្តផ្ទាល់លើមេរោគក្នុងស្រុកគឺមានភាពចាំបាច់បំផុត។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងលទ្ធផលពីឯកសារនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺរុក្ខជាតិដែលបង្កដោយផ្សិត Phytophthora។

ការដាំដុះម្លូនៅខេត្តកណ្តាល និងត្បូងឃ្មុំ (Betel Vine Cultivation): កសិករដាំម្លូអាចប្រើប្រាស់ព័ត៌មាននេះជាមូលដ្ឋាន ដើម្បីជ្រើសរើសប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត (ដូចជា Metalaxyl) សម្រាប់ទប់ស្កាត់ជំងឺរលួយគល់។
ចម្ការម្រេច និងទុរេននៅខេត្តកំពត និងមណ្ឌលគិរី (Pepper and Durian Plantations): ជំងឺរលួយគល់និងឫសដែលបង្កដោយផ្សិត Phytophthora គឺជាបញ្ហាចម្បង។ លទ្ធផលតេស្តថ្នាំជ្រាបចូលទាំងនេះ អាចជាឯកសារយោងសម្រាប់កសិករ និងអ្នកជំនាញកសិកម្មក្នុងការណែនាំថ្នាំ។
វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): អ្នកស្រាវជ្រាវអាចអនុវត្តវិធីសាស្ត្រ In-vitro ដូចគ្នាដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំកសិកម្មថ្មីៗដែលមានលក់នៅលើទីផ្សារប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។

ការស្វែងយល់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតនីមួយៗ ជួយឱ្យកសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាសន្សំសំចៃថវិកា និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដោយការប្រើប្រាស់ថ្នាំកសិកម្មចំគោលដៅ។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

ប្រមូល និងញែកសំណាកមេរោគផ្សិត (Isolation and Identification): ចុះប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិដែលមានរោគសញ្ញារលួយគល់ រួចធ្វើការញែកមេរោគផ្សិតនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន Potato Dextrose Agar (PDA)។
រៀបចំការធ្វើតេស្ត In-vitro (Poisoned Food Technique): លាយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគោលដៅ ទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋាន PDA តាមកម្រិតកំហាប់ផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ៥០, ១០០, ២៥០, និង ៥០០ ppm) បន្ទាប់មកចាក់ចូលក្នុង Petri dish។
បណ្តុះនិងវាយតម្លៃការលូតលាស់ (Incubation and Evaluation): កាត់កោសិកាផ្សិតដោយប្រើប្រាស់ Cork borer ដាក់នៅកណ្តាល Petri dish រួចវាស់អង្កត់ផ្ចិតរបស់ផ្សិតជារៀងរាល់ថ្ងៃដើម្បីគណនាភាគរយនៃការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់។
សាកល្បងផ្ទាល់នៅលើដំណាំ (In-vivo Field Trials): ជ្រើសរើសថ្នាំដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតពីមន្ទីរពិសោធន៍ យកទៅបាញ់សាកល្បងលើដំណាំជាក់ស្តែងនៅក្នុងចម្ការ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាព និងសុវត្ថិភាព។
ចងក្រងទិន្នន័យ និងផ្សព្វផ្សាយដល់កសិករ (Extension and Farmer Training): ចងក្រងលទ្ធផលជាសៀវភៅណែនាំ ឬខិត្តប័ណ្ណអំពីរបៀបប្រើប្រាស់ថ្នាំ Systemic Fungicides ដោយផ្លាស់ប្តូរមុខថ្នាំគ្នា ដើម្បីការពារកុំឱ្យមេរោគផ្សិតស៊ាំនឹងថ្នាំ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Systemic fungicide (ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទជ្រាបចូល)	ជាប្រភេទថ្នាំកសិកម្មដែលក្រោយពេលបាញ់លើស្លឹក ឬស្រោចលើគល់ វានឹងជ្រាបចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធកោសិការបស់រុក្ខជាតិ រួចធ្វើចរាចរទៅគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ ដើម្បីការពារ និងសម្លាប់មេរោគផ្សិតដែលកំពុងបំផ្លាញរុក្ខជាតិពីខាងក្នុង។	ដូចជាការលេបថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (Antibiotic) ចូលទៅក្នុងរាងកាយមនុស្ស ដើម្បីសម្លាប់មេរោគពីខាងក្នុង មិនមែនគ្រាន់តែលាបថ្នាំសម្លាប់មេរោគលើស្បែកខាងក្រៅនោះទេ។
Phytophthora parasitica (ផ្សិត Phytophthora parasitica)	ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាង (ក្នុងក្រុម Oomycetes) ដ៏កាចសាហាវ ដែលចូលចិត្តលូតលាស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌដីសើម និងបង្កឱ្យមានជំងឺរលួយគល់ រលួយឫស ឬរលួយផ្លែ លើដំណាំជាច្រើនប្រភេទដូចជា ម្លូ ម្រេច ទុរេន ជាដើម។	ដូចជាភ្នាក់ងារកណ្តៀរដែលស៊ីបំផ្លាញគ្រឹះផ្ទះ ធ្វើឱ្យជញ្ជាំងនិងសសរផ្ទះ (គល់និងឫសរុក្ខជាតិ) ពុកផុយ រហូតដល់ផ្ទះទាំងមូលដួលរលំ (ដើមងាប់)។
In-vitro assay (ការធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍)	ការសិក្សា ឬការធ្វើតេស្តសាកល្បងទៅលើមីក្រូសរីរាង្គ (ដូចជាការយកថ្នាំទៅសម្លាប់មេរោគផ្សិត) នៅខាងក្រៅបរិស្ថានធម្មជាតិរបស់វា ពោលគឺធ្វើឡើងនៅក្នុងចាន Petri dish ដោយប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីពិនិត្យមើលលទ្ធផលផ្ទាល់។	ដូចជាការចាប់សត្វល្អិតមកដាក់ក្នុងកែវដើម្បីតាមដានមើលពីសកម្មភាព និងចំណីរបស់វាដោយផ្ទាល់ភ្នែក ជាជាងការតាមដានវានៅក្នុងព្រៃដ៏ធំទូលាយ។
Potato Dextrose Agar / PDA (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម PDA)	ជាប្រភេទចាហួយដែលផ្សំឡើងពីសារធាតុចម្រាញ់ពីដំឡូងបារាំង ដեքស្ត្រូស (ស្ករ) និងអាហ្គារ (សារាយសមុទ្រ) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាចំណីដ៏សំបូរជីវជាតិ សម្រាប់បណ្តុះមេរោគផ្សិត ឬបាក់តេរី នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។	ដូចជាដីជីជាតិដែលគេរៀបចំលាយយ៉ាងពិសេសសម្រាប់បណ្តុះគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិឱ្យដុះលូតលាស់លឿន ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសិក្សា។
ppm a.i. / parts per million active ingredient (កំហាប់សារធាតុសកម្ម ភាគរយក្នុងមួយលាន)	ជាខ្នាតរង្វាស់កំហាប់នៃសារធាតុសកម្ម (Active Ingredient) របស់ថ្នាំកសិកម្ម ដែលប្រើដើម្បីបញ្ជាក់ថាមានសារធាតុសកម្មចំនួនប៉ុន្មានផ្នែក ក្នុងចំណោមបរិមាណសរុបមួយលានផ្នែក (ឧទាហរណ៍៖ សារធាតុ ១ មីលីក្រាម ក្នុងសូលុយស្យុង ១ លីត្រ ស្មើនឹង ១ ppm)។	ដូចជាការបន្តក់ទឹកថ្នាំពណ៌មួយតំណក់តូច ចូលទៅក្នុងអាងទឹកដ៏ធំមួយ ដើម្បីកម្រិតភាពប្រៃ ឬពណ៌របស់វាឱ្យបានច្បាស់លាស់។
Fungal hyphae (សរសៃផ្សិត)	ជាទម្រង់កោសិការបស់ផ្សិត ដែលមានរាងជាសរសៃឆ្មារៗវែងៗប្រទាក់ក្រឡាគ្នា ប្រើសម្រាប់លូតលាស់ បន្តពូជ និងចាក់ជ្រាបចូលទៅស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ ឬពីជាលិការុក្ខជាតិដែលវាបង្ករោគ។	ដូចជាឫសតូចៗរបស់រុក្ខជាតិដែលចាក់ស្រេះចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីស្រូបយកទឹក និងជីជាតិចិញ្ចឹមដើម។
Cork borer (ឧបករណ៍ចោះសំណាក)	ជាឧបករណ៍ដែកមានរាងជាបំពង់ស៊ីឡាំងប្រហោង ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់ចោះកាត់យកសំណាកជាលិការុក្ខជាតិ ឬកាត់យកបន្ទះមេរោគផ្សិត (Fungal disk) ពីលើចាហួយ PDA ក្នុងទំហំអង្កត់ផ្ចិតជាក់លាក់ណាមួយស្មើៗគ្នា សម្រាប់ការពិសោធន៍។	ដូចជាពុម្ពដែកមូលៗដែលគេប្រើសម្រាប់សង្កត់កាត់ម្សៅនំខូឃី (Cookie cutter) ឱ្យបានជារាងមូល និងទំហំប៉ុនៗគ្នា។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖