បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃកម្រិត និងរយៈពេលនៃការប្រើប្រាស់អរម៉ូន 17 alpha-methyltestosterone (MT) ទៅលើការលូតលាស់ អត្រារស់រានមានជីវិត និងការប្ដូរភេទរបស់ត្រីអណ្តែងទង Clarias macrocephalus ដើម្បីបង្កាត់ពូជដែលលូតលាស់លឿន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយផ្តល់ចំណីដែលមានលាយអរម៉ូន MT ក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នាដល់កូនត្រី និងតាមដានលទ្ធផលក្នុងរយៈពេលកំណត់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control Group (0 mg MT/kg diet) ក្រុមត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើអរម៉ូន MT) |
មានអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់ និងមានការលូតលាស់ជាប្រក្រតី ដោយមិនមានការរំខានដល់ការវិវត្តនៃសរីរាង្គបន្តពូជ។ | មិនអាចប្តូរភេទត្រីញីទៅជាឈ្មោលបានទេ ដែលមិនឆ្លើយតបនឹងគោលបំណងចង់បានពូជត្រីឈ្មោលសុទ្ធដើម្បីបង្កាត់ពូជយកត្រីលូតលាស់លឿន។ | ទម្ងន់មធ្យម ៦.៩៧g នៅថ្ងៃទី៦៣ អត្រារស់ ៨១.៨% នៅថ្ងៃទី៣៣ និងគ្មានការប្រែប្រួលភេទខុសប្រក្រតីឡើយ។ |
| 30 mg/kg MT Diet (30 and 60 Days) ការព្យាបាលដោយប្រើអរម៉ូន MT កម្រិត 30 mg/kg រយៈពេល ៣០ និង ៦០ ថ្ងៃ |
វិធីសាស្ត្រលាយអរម៉ូនជាមួយចំណីមានភាពងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងសម្រាប់កូនត្រីដែលទើបញាស់។ | ធ្វើឱ្យអត្រារស់ធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅ ៣៣ថ្ងៃដំបូង ព្រមទាំងពន្យឺតការលូតលាស់នៅថ្ងៃទី៦៣ និងបង្កឱ្យមានភាពមិនប្រក្រតីនៃសរីរាង្គបន្តពូជ។ | អត្រារស់នៅថ្ងៃទី៣៣ ធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ២៩% (៣០ថ្ងៃ) និង ១៧% (៦០ថ្ងៃ) ហើយមិនអាចប្តូរភេទជាឈ្មោលបានទេ ថែមទាំងបង្កឱ្យមានពងស្វាសអូវែ (ovotestes)។ |
| 60 mg/kg MT Diet (30 and 60 Days) ការព្យាបាលដោយប្រើអរម៉ូន MT កម្រិត 60 mg/kg រយៈពេល ៣០ និង ៦០ ថ្ងៃ |
ជាការសាកល្បងកម្រិតដូសខ្ពស់ដើម្បីសង្កេតមើលពីប្រតិកម្មឆ្លើយតបអតិបរមារបស់អរម៉ូនទៅលើសរីរាង្គភេទត្រី។ | បណ្តាលឱ្យមានការលូតលាស់យឺតបំផុត អត្រារស់រានទាបខ្លាំង ហើយបង្កឱ្យមានការវិវត្តជាញីខុសប្រក្រតី និងអូវែរួញតូច (regressed ovaries)។ | ទម្ងន់មធ្យមទាបបំផុតត្រឹម ២.១៦g នៅថ្ងៃទី៦៣ ហើយគ្មានត្រីឈ្មោលសូម្បីមួយក្បាលត្រូវបានរកឃើញក្នុងការព្យាបាល ៦០ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចិញ្ចឹមត្រី ក៏ដូចជាសារធាតុគីមី និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគកោសិកា និងសរីរាង្គបន្តពូជ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជត្រីអណ្តែងទង (Clarias macrocephalus) ដែលបង្កាត់ក្នុងស្រុក។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ គុណភាពទឹក និងបរិស្ថានប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ហើយត្រីអណ្តែងក៏ជាប្រភេទត្រីសេដ្ឋកិច្ចដ៏ពេញនិយមក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ការយល់ដឹងពីផលវិបាកនៃការប្រើអរម៉ូននេះ ជួយការពារកសិករពីការអនុវត្តខុសឆ្គង។
ទោះបីជាលទ្ធផលបង្ហាញពីការបរាជ័យក្នុងការប្តូរភេទត្រីអណ្តែងទងក៏ដោយ ការសិក្សានេះផ្តល់ជាព័ត៌មានដ៏មានតម្លៃក្នុងការជៀសវាងការខាតបង់សម្រាប់វិស័យវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ឯកសារនេះដើរតួជាបម្រាម និងជាត្រីវិស័យណែនាំអ្នកស្រាវជ្រាវនិងកសិករកម្ពុជា ឱ្យបង្វែរធនធានទៅរកវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជផ្សេងដោយមិនពឹងផ្អែកលើអរម៉ូន MT សម្រាប់ត្រីប្រភេទនេះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| 17 alpha-methyltestosterone (អរម៉ូន ១៧ អាល់ហ្វា-មេទីលតេស្តូស្តេរ៉ូន) | ជាប្រភេទអរម៉ូនឈ្មោលសំយោគ (synthetic androgen) ដែលគេនិយមប្រើក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្ម ដើម្បីបំប្លែងភេទកូនត្រីពីញីទៅជាឈ្មោល ក្នុងគោលបំណងបង្កើនអត្រាលូតលាស់ និងគ្រប់គ្រងការបន្តពូជ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំប៉នសាច់ដុំដែលកីឡាករប្រើ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូររូបរាងនិងកម្លាំងរបស់ពួកគេខុសពីធម្មជាតិកាលពីកំណើត។ |
| Sex reversal (ការប្ដូរភេទ) | ជាដំណើរការផ្លាស់ប្តូរលក្ខណៈរូបសាស្ត្រនៃសរីរាង្គបន្តពូជរបស់ត្រី (phenotype) ឱ្យផ្ទុយពីសេនេទិចដើមរបស់វា (genotype) ឧទាហរណ៍ការប្រើអរម៉ូនដើម្បីឱ្យត្រីដែលមានហ្សែនញី (XX) លូតលាស់មានសរីរាង្គភេទជាឈ្មោល។ | ដូចជាការកែច្នៃរថយន្តដែលរចនាមកសម្រាប់ដឹកទំនិញ ឱ្យទៅជារថយន្តប្រណាំង ដោយប្តូរគ្រឿងបន្លាស់ខាងក្នុង។ |
| Paradoxical feminization (ការវិវត្តជាញីខុសប្រក្រតី) | ជាបាតុភូតមួយដែលកើតឡើងនៅពេលត្រីទទួលបានអរម៉ូនឈ្មោលក្នុងកម្រិតខ្ពស់ពេក ឬរយៈពេលយូរពេក បណ្តាលឱ្យរាងកាយត្រីបំប្លែងអរម៉ូនឈ្មោលនោះទៅជាអរម៉ូនញីវិញ (estrogen) ធ្វើឱ្យត្រីវិវត្តទៅជាញីផ្ទុយពីការរំពឹងទុក។ | ដូចជាការចាក់ទឹកចូលក្នុងកែវរហូតហូរហៀរចេញមកក្រៅ ជំនួសឱ្យការរក្សាទឹកឱ្យពេញកែវ ការផ្តល់ច្រើនពេកបែរជាផ្តល់ផលផ្ទុយ។ |
| Ovotestes (ពងស្វាសអូវែ ឬ សរីរាង្គភេទចម្រុះ) | ជាសរីរាង្គបន្តពូជមិនប្រក្រតីរបស់សត្វ ដែលផ្ទុកទៅដោយជាលិកានៃសរីរាង្គទាំងពីរភេទ គឺមានទាំងពងស្វាស (ឈ្មោល) និងអូវែ (ញី) លាយឡំគ្នានៅក្នុងក្រពេញតែមួយ។ | ដូចជារោងចក្រមួយដែលត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែក ដោយម្ខាងផលិតគ្រឿងបន្លាស់ម៉ូតូ និងម្ខាងទៀតផលិតគ្រឿងបន្លាស់ឡានក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Gynogenetic / Gynogenesis (ការបង្កកំណើតឯកភេទញី) | ជាបច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជដែលអំប្រ៊ីយ៉ុងវិវត្តដោយមានតែសេនេទិចពីមេ (ញី) សុទ្ធសាធ ដោយមិនមានការចូលរួមពីសេនេទិចរបស់មេជីវិតឈ្មោលឡើយ ទោះបីជាមេជីវិតឈ្មោលត្រូវបានប្រើដើម្បីដាស់ស៊ុតឱ្យចាប់ផ្តើមលូតលាស់ក៏ដោយ។ | ដូចជាការថតចម្លង (Copy) ឯកសារពីច្បាប់ដើមតែមួយគត់ ដោយមិនមានការកែច្នៃឬបន្ថែមខ្លឹមសារថ្មីពីប្រភពផ្សេង។ |
| Previtellogenic oocytes (អូវ៉ូស៊ីតមុនវគ្គបង្កើតយ៉ុល) | ជាកោសិកាស៊ុតរបស់ញី (ពងត្រី) ដែលស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងបំផុត ពោលគឺមុនពេលដែលវាចាប់ផ្តើមស្រូបយក និងស្តុកទុកសារធាតុចិញ្ចឹម (Yolk/យ៉ុល) ដើម្បីត្រៀមបង្កកំណើត។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជដែលទើបតែដាំក្នុងដី មិនទាន់ស្រូបយកជី និងមិនទាន់លូតលាស់ចេញជាពន្លកនៅឡើយ។ |
| Spermatogenesis (ការកកើតមេជីវិតឈ្មោល) | ជាដំណើរការជីវសាស្ត្រនៃការបំបែកកោសិកា និងការលូតលាស់នៃមេជីវិតឈ្មោល (spermatozoa) នៅក្នុងពងស្វាស ដើម្បីត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការបង្កកំណើតជាមួយស៊ុតញី។ | ដូចជាខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មនៅក្នុងរោងចក្រ ដែលយកវត្ថុធាតុដើមមកកែច្នៃជាជំហានៗ រហូតទទួលបានផលិតផលសម្រេចដែលអាចប្រើប្រាស់បាន។ |
| Ad libitum (ការផ្តល់ចំណីតាមតម្រូវការ) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការផ្តល់ចំណីសត្វក្នុងការពិសោធន៍ដោយមិនកំណត់បរិមាណ ឬទម្ងន់ ពោលគឺទុកឱ្យសត្វស៊ីតាមការចង់បាន និងតាមទំហំក្រពះរបស់វារហូតដល់ឆ្អែតរាល់ពេលផ្តល់ចំណីម្តងៗ។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារប៊ូហ្វេ (Buffet) ដែលអ្នកអាចញ៉ាំបានតាមចិត្តរហូតដល់ឆ្អែត ដោយគ្មានការកំណត់ចំនួនចាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
