បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) ជីគីមី និងវិធីសាស្រ្តផ្សេងទៀត ក្នុងការបង្កើនទិន្នផល និងគុណភាពសណ្តែកកួរ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ស្រាវជ្រាវបែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block) ដោយបែងចែកជា ៨ ការព្យាបាលផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Check (Control) ការមិនប្រើប្រាស់ជី (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
មិនចំណាយប្រាក់លើការទិញជី ឬសារធាតុបន្ថែម និងងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត។ | ទិន្នផលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើកម្រិតជីជាតិ និងសារធាតុសរីរាង្គដែលមានស្រាប់នៅក្នុងដី។ | ទទួលបានទិន្នផលជាមធ្យម ៨,៥ គីឡូក្រាមក្នុងផ្ទៃដី ១២ម៉ែត្រការ៉េ (ខ្ពស់ជាងគេទី១)។ |
| EM (Effective Microorganisms) ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព |
ជាសារធាតុធម្មជាតិដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងសុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់។ | ត្រូវការពេលវេលាក្នុងការលាយ និងត្រៀមទុក ហើយមិនបង្ហាញប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្កើនទិន្នផលលើដីដែលមានជីជាតិស្រាប់នោះទេ។ | ទទួលបានទិន្នផលជាមធ្យមត្រឹមតែ ៦,៣ គីឡូក្រាមក្នុងផ្ទៃដី ១២ម៉ែត្រការ៉េ (ទាបជាងគេ)។ |
| Manaul (Manure) ការប្រើប្រាស់លាមកសត្វ (ជីកំប៉ុស) |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងបន្ថែមសារធាតុសរីរាង្គសម្រាប់រយៈពេលយូរ។ | ត្រូវការបរិមាណច្រើន (៥០ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ) និងទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការដឹកជញ្ជូននិងដាក់ជី។ | ទទួលបានទិន្នផលជាមធ្យម ៨,០ គីឡូក្រាមក្នុងផ្ទៃដី ១២ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Chemical Fertilizer (15-15-15) ការប្រើប្រាស់ជីគីមីរូបមន្ត ១៥-១៥-១៥ |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹម NPK ផ្ទាល់ដល់ដំណាំបានយ៉ាងលឿន។ | តម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកាខ្ពស់ ហើយការប្រើប្រាស់យូរអង្វែងអាចធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដី។ | ទទួលបានទិន្នផលជាមធ្យម ៧,៦ គីឡូក្រាមក្នុងផ្ទៃដី ១២ម៉ែត្រការ៉េ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះមិនទាមទារឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវការធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋាន និងទីធ្លាដីសម្រាប់ការរៀបចំឡូតិ៍ពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយ៍ពិសោធន៍សាកវប្បកម្ម Thachai ក្នុងប្រទេសថៃ ដែលដីមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គ (Organic matter) លើសពី ០,២% រួចទៅហើយ។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពលំអៀងដោយសារតែដីមានជីជាតិគ្រប់គ្រាន់ស្រាប់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះវាបញ្ជាក់ថាការប្រើប្រាស់ EM អាចនឹងមិនមានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះ ប្រសិនបើដីកសិកម្មនោះមានជីជាតិល្អរួចទៅហើយ។
វិធីសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវ និងលទ្ធផលនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ជីនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
សរុបមក ការវិភាគគុណភាពដីជាមុនគឺជាកត្តាសំខាន់បំផុត ដើម្បីចៀសវាងការចំណាយពេលវេលា និងថវិកាទៅលើការប្រើប្រាស់សារធាតុបំប៉នដែលមិនផ្តល់ទិន្នផលបន្ថែមជាក់ស្តែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Effective Microorganisms (អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព / EM) | ជាល្បាយនៃបាក់តេរី មេដំបែ និងមីក្រូសរីរាង្គផ្សេងៗទៀតដែលមានប្រយោជន៍។ នៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម គេប្រើវាដើម្បីជួយពន្លឿនការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងដី ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាជីដែលផ្តល់ជីវជាតិដោយផ្ទាល់នោះទេ។ | វាប្រៀបដូចជាថ្នាំប្រូបាយអូទិក (Probiotics) ឬមេយ៉ាអ៊ួរសម្រាប់ក្រពះពោះវៀនមនុស្សដែរ ដែលជួយឱ្យដីមានសុខភាពល្អ និងរំលាយអាហារ (ជី) ឱ្យរុក្ខជាតិបានល្អ។ |
| Randomized Complete Block (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ / RCB) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិសម្រាប់រៀបចំការពិសោធន៍ ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ៗ (ប្លុក) រួចចាត់តាំងវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ (ដូចជាការដាក់ជីផ្សេងៗ) ចូលទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ។ វិធីនេះជួយកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដី ធ្វើឱ្យការប្រៀបធៀបកាន់តែសុក្រឹត។ | វាដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលទៅក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានយុត្តិធម៌។ |
| Organic matter (សារធាតុសរីរាង្គ) | ជាសមាសធាតុនៅក្នុងដីដែលបានមកពីការរលួយនៃសំណល់រុក្ខជាតិ សត្វ ឬលាមកសត្វ។ វាដើរតួជាកន្លែងស្តុកទុកសារធាតុចិញ្ចឹម ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងរក្សាសំណើមសម្រាប់ដំណាំ (ក្នុងឯកសារនេះ ដីមានសារធាតុនេះលើសពី ០,២% ដែលចាត់ទុកថាគ្រប់គ្រាន់)។ | វាប្រៀបដូចជាលុយសន្សំនៅក្នុងគណនីធនាគាររបស់ដីអញ្ចឹង កាលណាមានកាន់តែច្រើន ដីកាន់តែមានលទ្ធភាពចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកជីបន្ថែមច្រើន។ |
| Chemical fertilizer 15-15-15 (ជីគីមីរូបមន្ត ១៥-១៥-១៥) | ជាប្រភេទជីគីមីចម្រុះ (NPK) ដែលមានផ្ទុកបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗបីស្មើគ្នាគឺ អាសូត (N) ១៥% ផូស្វ័រ (P) ១៥% និងប៉ូតាស្យូម (K) ១៥%។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីផ្តល់សារធាតុបំប៉នបន្ទាន់ដល់ដំណាំ ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់ស្លឹក ឫស និងផ្លែព្រមគ្នា។ | វាដូចជាថ្នាំវីតាមីនចម្រុះដែលយើងលេបដើម្បីទទួលបានកម្លាំងភ្លាមៗ ធ្វើឱ្យរាងកាយរុក្ខជាតិលូតលាស់បានលឿនគ្រប់ផ្នែកដោយមិនបាច់រង់ចាំយូរ។ |
| Replication (ការធ្វើឡើងវិញ / ឡូតិ៍ពិសោធន៍ឡើងវិញ) | នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម វាគឺជាការអនុវត្តការព្យាបាល (វិធីសាស្ត្រសាកល្បង) នីមួយៗលើសពីម្តង (ឧទាហរណ៍ ធ្វើ ៤ ដងក្នុងឯកសារនេះ) ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលដែលទទួលបានជារឿងពិត មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យឬដោយសារតែកំហុសអ្វីមួយឡើយ។ | វាប្រៀបដូចជាការដែលយើងថ្លឹងទម្ងន់ខ្លួនឯងលើជញ្ជីង ៣ ទៅ ៤ ដងជាប់គ្នា ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាជញ្ជីងមិនបានបង្ហាញតួលេខខុស។ |
| Treatment (ការព្យាបាល / វិធីសាស្ត្រពិសោធន៍) | ជាលក្ខខណ្ឌ ឬកត្តាអថេរផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ក្រុមប្រើ EM, ក្រុមប្រើជីគីមី, ក្រុមមិនប្រើអ្វីសោះ) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវយកមកអនុវត្តទៅលើដំណាំ ដើម្បីប្រៀបធៀបមើលថាតើកត្តាមួយណាផ្តល់លទ្ធផលល្អជាងគេ។ | វាដូចជាការដែលយើងសាកល្បងប្រើសាប៊ូកក់សក់ ៣ ម៉ាកផ្សេងគ្នា ទៅលើសក់ ៣ កន្លែង ដើម្បីមើលថាមួយណាធ្វើឱ្យសក់ទន់ និងរលោងជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
