បញ្ហា (The Problem)៖ ការប្រើប្រាស់ជីគីមីច្រើនហួសកម្រិតក្នុងការដាំដុះត្រកួន (Ipomoea aquatica) បង្កើនថ្លៃដើម និងធ្វើឱ្យដីខូចគុណភាព ដូច្នេះការសិក្សានេះស្វែងរកអត្រាសមស្របនៃការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុស និងជីគីមីដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មណាន ដោយបែងចែកជា ៥ វគ្គពិសោធន៍ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពជី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No fertilizer) មិនប្រើជី (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើជី និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដាក់ជី ឬថែទាំស្មុគស្មាញ។ មិនមានផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានដោយសារសារធាតុគីមី។ | ការលូតលាស់របស់ដំណាំខ្សោយ ហើយទទួលបានទិន្នផល និងប្រាក់ចំណេញទាបបំផុតបើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹម ១,២១៨ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងចំណេញសុទ្ធត្រឹមតែ ៨,៧៨៨ បាត/រ៉ៃ។ |
| 100% Organic Fertilizer ប្រើជីសរីរាង្គ ១០០% |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនសមត្ថភាពទប់ទឹក និងកាត់បន្ថយការប្រមូលផ្តុំជាតិនីត្រាតក្នុងបន្លែ ដែលល្អសម្រាប់សុខភាពអ្នកបរិភោគ។ | មានថ្លៃដើមផលិតខ្ពស់បំផុតដោយសារត្រូវប្រើប្រាស់ក្នុងបរិមាណច្រើន ហើយជីសរីរាង្គបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមយឺត មិនសូវស័ក្តិសមសម្រាប់ដំណាំអាយុខ្លីដូចជាត្រកួន។ | ថ្លៃដើមខ្ពស់បំផុត ១៦,៣២៥ បាត/រ៉ៃ តែទទួលបានប្រាក់ចំណេញតិចបំផុតត្រឹមតែ ៣,៥១៥ បាត/រ៉ៃប៉ុណ្ណោះ។ |
| 100% Chemical Fertilizer ប្រើជីគីមី ១០០% |
រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានលឿន ជួយជំរុញការលូតលាស់ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរអាចធ្វើឱ្យដីទៅជាជូរ ខូចរចនាសម្ព័ន្ធដី និងមានចំណាយថ្លៃដើមលើជីខ្ពស់ជាងការប្រើត្រឹម ៧៥%។ | ទទួលបានទិន្នផល ៣,២២៧ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងប្រាក់ចំណេញ ៣៩,៦១៥ បាត/រ៉ៃ។ |
| 75% Chemical Fertilizer ប្រើជីគីមី ៧៥% |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលចំណាយថ្លៃដើមផលិតទាបបំផុត និងទទួលបានប្រាក់ចំណេញសុទ្ធខ្ពស់បំផុត។ វាជួយកាត់បន្ថយការប្រើជីគីមីបាន ២៥% ដោយរក្សាទិន្នផលបានល្អ។ | នៅតែពឹងផ្អែកលើជីគីមី ដែលទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងដីបន្ថែមនៅរដូវក្រោយៗ ដើម្បីការពារការថយចុះគុណភាពដី។ | ចំណាយថ្លៃដើមទាបបំផុត (៣.៥២ បាត/គ.ក្រ) និងទទួលបានប្រាក់ចំណេញអតិបរមា ៤១,៩២៧ បាត/រ៉ៃ។ |
| 75% Chemical Fertilizer + 25% Organic Fertilizer ប្រើជីគីមី ៧៥% លាយជីសរីរាង្គ ២៥% |
ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងមានអត្ថប្រយោជន៍យូរអង្វែងក្នុងការថែរក្សាគុណភាពដីតាមរយៈការបញ្ចូលសារធាតុសរីរាង្គទៅក្នុងដីវិញ។ | ការចំណាយថ្លៃដើមផលិតកើនឡើងខ្ពស់ជាងការប្រើជីគីមី ៧៥% សុទ្ធ ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណេញសុទ្ធថយចុះបន្តិចបន្តួច។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ៣,៤២៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ ជាមួយនឹងប្រាក់ចំណេញ ៤១,៤៧៨ បាត/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន វត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ធ្វើជី និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់មួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តណាន (Nan) ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវវស្សា ជាមួយនឹងប្រភេទដីដែលមានកម្រិត pH 7.63 និងមានសារធាតុហ្វូស្វ័រ (P) ខ្ពស់ស្រាប់ (500 mg/kg)។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពខុសគ្នាប្រសិនបើអនុវត្តនៅតំបន់ដីខ្សាច់ ឬដីមានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់នៅកម្ពុជា។ លើសពីនេះ វត្ថុធាតុដើមធ្វើជីកំប៉ុសផ្អែកលើធនធានក្នុងតំបន់នោះ ដែលកសិករខ្មែរអាចត្រូវកែច្នៃប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមជំនួសដែលមានក្នុងសហគមន៍ខ្លួន។
របកគំហើញពីការកំណត់អត្រាជីដ៏សមស្របនេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាដំណោះស្រាយផ្ទាល់ដល់កសិករកម្ពុជាឱ្យចេះប្រើប្រាស់ជីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច (Cost-effective) ជាជាងការបំប៉នជីគីមីច្រើនហួសកម្រិតដែលនាំឱ្យខាតបង់ថវិកាដោយឥតប្រយោជន៍។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Aerobic compost (ជីកំប៉ុសមានខ្យល់ចេញចូល) | វាជាដំណើរការនៃការធ្វើជីកំប៉ុសដោយមានការផ្គត់ផ្គង់អុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យអតិសុខុមប្រាណអាចបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (កាកសំណល់កសិកម្ម) បានលឿន និងមិនបង្កើតឧស្ម័នដែលមានក្លិនស្អុយ។ | ដូចជាការដុតភ្លើងដែលត្រូវការខ្យល់អុកស៊ីសែនដើម្បីឆេះបានល្អ អតិសុខុមប្រាណក៏ត្រូវការខ្យល់ដើម្បីស៊ីកាកសំណល់បង្កើតជាជីបានលឿនដែរ។ |
| Randomized Complete Block Design (RCBD) (ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញ) | វាជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាកង់ៗ (Block) ហើយចាត់តាំងកម្មវត្ថុពិសោធន៍ (Treatment) ដោយចៃដន្យក្នុងកង់នីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នារបស់គុណភាពដីដែលនៅទីតាំងផ្សេងគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យនៅរាយប៉ាយស្មើៗគ្នាក្នុងក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីកុំឱ្យលទ្ធផលប្រកួតប្រជែងលម្អៀងទៅក្រុមណាមួយដោយសារតែសមាជិកដើម។ |
| OM (សារធាតុសរីរាង្គ / Organic Matter) | វាជាសមាសធាតុនៅក្នុងដីដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលរលួយខូច ដែលដើរតួជាប្រភពនៃសារធាតុចិញ្ចឹមយូរអង្វែង និងជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីឱ្យធូរ និងរក្សាទឹកបានល្អ។ | ដូចជាអេប៉ុងនៅក្នុងដី ដែលជួយបឺតស្រូបទឹកយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងជាឃ្លាំងស្តុកទុកអាហារបម្រុងសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ |
| C/N ratio (សមាមាត្រកាបូន និងអាសូត) | វាជាអត្រាធៀបរវាងបរិមាណកាបូន និងអាសូតនៅក្នុងវត្ថុធាតុដើមធ្វើជី។ បើសមាមាត្រនេះមានភាពស័ក្តិសម (ឧ. ៣០/១) អតិសុខុមប្រាណនឹងមានតុល្យភាពអាហារគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបំបែកជីកំប៉ុសឱ្យរលួយបានយ៉ាងល្អ និងលឿន។ | ដូចជាការលាយស៊ីម៉ងត៍ និងខ្សាច់ក្នុងអត្រាត្រឹមត្រូវទើបបេតុងរឹងមាំ បើលាយខុសខ្នាត ជីកំប៉ុសនឹងមិនងាយរលួយឡើយ។ |
| analysis of variance (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់ / ANOVA) | វាជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃទិន្នន័យលើសពីពីរក្រុម ដើម្បីចង់ដឹងថាតើវិធីសាស្ត្រនីមួយៗ (ឧ. ការប្រើជី ៥ ប្រភេទខុសៗគ្នា) ពិតជាផ្តល់ទិន្នផលខុសគ្នាមែន ឬគ្រាន់តែជាការចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ជញ្ជីងមាសដើម្បីថ្លឹងមើលថាតើទម្ងន់ផ្លែឈើ៣កន្ត្រកពិតជាខុសគ្នាខ្លាំងមែនទែន ឬខុសគ្នាតិចតួចដែលអាចចាត់ទុកថាស្មើគ្នា។ |
| Duncan’s Multiple Rang Test (DMRT) (ការធ្វើតេស្តចំណាត់ថ្នាក់ពហុគុណដុនខាន់) | វាជាការវិភាគស្ថិតិដែលធ្វើឡើងបន្ទាប់ពី ANOVA ដើម្បីចាប់គូប្រៀបធៀបយ៉ាងលម្អិតថាតើក្រុមទិន្នន័យមួយណាខ្លះដែលខុសគ្នាពិតប្រាកដ និងក្រុមមួយណាដែលមិនខុសគ្នា (មានន័យស្មើគ្នាជាលក្ខណៈស្ថិតិ)។ | ដូចជាការរៀបចំណាត់ថ្នាក់សិស្សប្រចាំថ្នាក់ ដើម្បីប្រាប់ថាសិស្សលេខ១ និងលេខ២ ពិតជាមានពិន្ទុខុសគ្នាដាច់ ឬប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែលត្រូវចាត់ទុកក្នុងកម្រិតពូកែដូចគ្នា។ |
| Ipomoea aquatic var. reptans (ត្រកួន) | វាជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិប្រភេទត្រកួន ឬត្រកួនចិន ដែលជារុក្ខជាតិឆាប់លូតលាស់ សម្បូរវីតាមីន និងមានតម្រូវការទីផ្សារខ្ពស់ ហើយតែងប្រើប្រាស់តម្រូវការជីអាសូតខ្ពស់ដើម្បីលូតលាស់ស្លឹក។ | គឺជាអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណអន្តរជាតិរបស់ "ត្រកួន" ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទូទាំងពិភពលោកប្រើដើម្បីសម្គាល់វាមិនឱ្យច្រឡំជាមួយបន្លែប្រភេទផ្សេង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
