បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកង្វះផូស្វាត និងកម្រិត pH ទាបនៅក្នុងដីអាស៊ីតស៊ុលហ្វាតលិចទឹក ដោយស្វែងរកលទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់កាកសំណល់ចម្រោះ (Filter cake) ពីរោងចក្រស្ករជាជីកែប្រែដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍ក្នុងបំពង់សាកល្បងដោយប្រើប្រាស់ដី Rangsit លិចទឹក ជាមួយនឹងការព្យាបាលដីផ្សេងៗគ្នាក្នុងរយៈពេល ១៨ ថ្ងៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Check (Control) មិនមានការព្យាបាលដី (វត្ថុបញ្ជា) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើធាតុចូល ឬសារធាតុបន្ថែមណាមួយឡើយ។ | ដីបន្តមានកម្រិត pH ទាប (៣.៩) ព្រមទាំងមានកង្វះខាតផូស្វាត (P) ធ្ងន់ធ្ងរ។ | បរិមាណផូស្វាតសរុបមានកម្រិតទាបបំផុត (Bray II P ត្រឹមតែ ១៦.១២៩ ppm នៅថ្ងៃទី ១៨)។ |
| Filter cake application ការប្រើប្រាស់កាកសំណល់ចម្រោះពីរោងចក្រស្ករ |
ជួយបង្កើនកម្រិត pH និងផូស្វាតក្នុងដីបានយ៉ាងល្អ ព្រមទាំងផ្តល់តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដល់កាកសំណល់កសិកម្ម។ | មិនបានជួយពន្លឿន ឬបង្កើនស្ថានភាពរ៉េដុកកម្ម (Reduction state) នៃដីនោះទេ ដែលអាចបណ្តាលមកពីការខ្វះសារធាតុសរីរាង្គងាយរលាយ។ | កម្រិត pH នៃដីបានកើនឡើងដល់ ៥.៨ ហើយបរិមាណផូស្វាត (Bray II P) កើនដល់ ១៣៨.៥៤៦ ppm នៅថ្ងៃទី ១៨។ |
| KH2PO4 application ការប្រើប្រាស់ជីគីមី KH2PO4 |
ផ្តល់ប្រភពផូស្វាតដោយផ្ទាល់ និងឆាប់រហ័សដែលអាចឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកបានភ្លាមៗ។ | មិនមានសមត្ថភាពក្នុងការជួយបង្កើនកម្រិត pH របស់ដីអាស៊ីតស៊ុលហ្វាតឡើយ (pH នៅតែទាប)។ | បរិមាណផូស្វាត (Bray II P) កើនដល់ ១២៤.២១១ ppm ប៉ុន្តែកម្រិត pH នៅទ្រឹងត្រឹម ៤.០។ |
| KH2PO4 + CaCO3 application ការប្រើប្រាស់ជី KH2PO4 លាយជាមួយកំបោរ CaCO3 |
ដោះស្រាយបញ្ហាបានទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយ គឺបង្កើនកម្រិតផូស្វាត និងកាត់បន្ថយជាតិអាស៊ីត (បង្កើន pH) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើការទិញធាតុចូលកសិកម្មទាំងពីរមុខ (ជីគីមី និងកំបោរ)។ | កម្រិត pH នៃដីបានកើនឡើងដល់ ៥.៣ និងផូស្វាត (Bray II P) កើនខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១៤៩.៦៥២ ppm នៅថ្ងៃទី ១៨។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វិភាគគីមីដី និងកាកសំណល់ពីរោងចក្រស្ករស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់សំណាកដីអាស៊ីតស៊ុលហ្វាតតែមួយប្រភេទគត់ (Rangsit soil) ពីប្រទេសថៃ និងកាកសំណល់ពីរោងចក្រស្ករក្នុងស្រុក។ លក្ខណៈគីមីនៃកាកសំណល់ចម្រោះ និងលក្ខណៈដីអាចមានភាពប្រែប្រួល ប្រសិនបើអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា វាផ្តល់ជាគំរូ និងមូលដ្ឋានទិន្នន័យដ៏ល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានទាំងតំបន់ដីអាស៊ីតស៊ុលហ្វាត និងរោងចក្រស្ករស។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការយកកាកសំណល់ចម្រោះពីការផលិតស្ករមកធ្វើជាជីកែប្រែដី គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការកែច្នៃកាកសំណល់ពីរោងចក្រស្ករទៅជាជីសរីរាង្គសម្រាប់ដីអាស៊ីតស៊ុលហ្វាត គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានអត្ថប្រយោជន៍ទ្វេដង (Win-Win) ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម និងបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Filter cake (កាកសំណល់ចម្រោះ) | ជាកាកសំណល់រឹងដែលទទួលបានពីដំណើរការចម្រោះទឹកអំពៅនៅក្នុងរោងចក្រស្ករស ដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមដូចជាផូស្វាត កាល់ស្យូម និងសមាសធាតុសរីរាង្គដែលអាចយកមកធ្វើជាជីកែប្រែដីបាន។ | ដូចជាកាកកាហ្វេដែលសល់ពីការឆុង ហើយយើងយកវាទៅដាក់គល់រុក្ខជាតិដើម្បីធ្វើជាជីបំប៉នដី។ |
| Acid sulfate soil (ដីអាស៊ីតស៊ុលហ្វាត) | ប្រភេទដីដែលមានផ្ទុកសារធាតុស៊ុលហ្វីតច្រើន ដែលនៅពេលវាត្រូវខ្យល់អុកស៊ីហ្សែន វានឹងបង្កើតទៅជាអាស៊ីតស៊ុលហ្វួរិច ធ្វើឱ្យដីមានជាតិជូរខ្លាំង និងអាចបញ្ចេញសារធាតុពុលដល់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាក្រូចឆ្មារដែលមានជាតិជូរខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិពិបាកលូតលាស់ ឬមិនអាចស្រូបយកជីជាតិបាន។ |
| Submerged soil (ដីលិចទឹក) | ស្ថានភាពដីដែលត្រូវបានលិចនៅក្រោមទឹកក្នុងរយៈពេលយូរ (ដូចជាដីស្រែ) ដែលធ្វើឱ្យដីខ្វះអុកស៊ីហ្សែន និងបណ្តាលឱ្យមានប្រតិកម្មគីមីប្លែកៗ (ប្រតិកម្មរ៉េដុកកម្ម) ខុសពីដីដែលនៅស្ងួត។ | ដូចជាការបិទជិតមិនឱ្យមានខ្យល់ចូល ដែលធ្វើឱ្យបរិស្ថាននៅក្នុងដីផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងដោយសារគ្មានអុកស៊ីហ្សែន។ |
| Reduction state (ស្ថានភាពរ៉េដុកកម្ម) | លក្ខខណ្ឌគីមីនៅក្នុងដីលិចទឹកដែលខ្វះអុកស៊ីហ្សែន ដែលបណ្តាលឱ្យមីក្រូសាពាង្គកាយប្រើប្រាស់សមាសធាតុផ្សេងៗ (ដូចជាជាតិដែក ឬស៊ុលហ្វាត) ជំនួសអុកស៊ីហ្សែនដើម្បីរស់រាន បង្កើតបានជាសារធាតុគីមីទម្រង់ថ្មីៗ។ | ដូចជាការប្តូរប្រព័ន្ធដកដង្ហើមទៅប្រកួតប្រជែងដណ្តើមសារធាតុចិញ្ចឹមផ្សេងពេលដែលអត់មានខ្យល់ ដែលធ្វើឱ្យសារធាតុគីមីក្នុងដីផ្លាស់ប្តូររូបរាងពីមួយទៅមួយទៀត។ |
| Bray II P (វិធីសាស្ត្រទាញយកផូស្វាត Bray II) | ជាវិធីសាស្ត្រគីមីមួយក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេប្រើសូលុយស្យុងអាស៊ីត ដើម្បីទាញយក និងវាស់ស្ទង់បរិមាណផូស្វាតដែលអាចប្រើប្រាស់បាន (Available P) នៅក្នុងដីដែលមានជាតិអាស៊ីតខ្លាំង ដើម្បីដឹងថាតើរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកវាបានប៉ុន្មាន។ | ដូចជាការប្រើតេស្តឈាមដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើក្នុងខ្លួនយើងមានកម្រិតជាតិស្ករលាក់ទុកប៉ុន្មានដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាថាមពលបាន។ |
| Available P (ផូស្វាតអាចប្រើប្រាស់បាន) | ទម្រង់នៃធាតុផូស្វ័រនៅក្នុងដីដែលមិនទាន់ត្រូវជាប់សោរជាមួយសារធាតុរ៉ែផ្សេងៗ (ដូចជាដែក ឬអាលុយមីញ៉ូម) ហើយឫសរុក្ខជាតិអាចបឺតស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់បានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាលុយសាច់ប្រាក់នៅក្នុងកាបូបដែលអាចយកទៅទិញអីវ៉ាន់បានភ្លាមៗ ខុសពីលុយដែលកកស្ទះនៅក្នុងដីធ្លី ឬធនាគារមិនអាចដកយកមកប្រើបាន។ |
| Water-soluble Fe2+ (ជាតិដែករលាយក្នុងទឹក) | ទម្រង់នៃអ៊ីយ៉ុងដែក (Ferrous iron) ដែលកើតឡើងនៅក្នុងស្ថានភាពដីលិចទឹក ខ្វះអុកស៊ីហ្សែន ហើយរលាយក្នុងសូលុយស្យុងដី។ ប្រសិនបើមានបរិមាណនេះច្រើនពេក វាអាចបង្កជាពុលដល់ឫសដំណាំស្រូវ។ | ដូចជាច្រេះដែកដែលរលាយចូលក្នុងទឹក ហើយប្រសិនបើទឹកនោះមានច្រេះច្រើនពេក វានឹងក្លាយជាទឹកពុលមិនអាចប្រើប្រាស់បាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
