បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស៊ើបអង្កេតពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អ៊ុយរ៉េស្រោបដោយសារធាតុចម្រាញ់ពីគ្រាប់ស្តៅ (Azadirachta indica) ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយការបាត់បង់អាសូត និងបង្កើនទិន្នផលស្រូវតំបន់ទំនាប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះពាក់ព័ន្ធនឹងការពិសោធន៍វាល (Field experiments) ចំនួនពីរនៅរដូវប្រាំងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យ ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រភពអាសូត និងវិធីសាស្រ្តរៀបចំដីផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard Nitrogen Fertilizers (Urea / Ammophos) ជីអាសូតស្តង់ដារ (អ៊ុយរ៉េ / Ammophos) |
ងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ និងផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវបានល្អតាមស្តង់ដារ។ មិនត្រូវការបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញក្នុងការផលិត។ | អត្រាបាត់បង់អាសូតខ្ពស់ (៣០-៤០%) តាមរយៈការរំហួត (Ammonia volatilization) និងការជ្រាបបាត់នៅក្នុងដីស្រែ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវប្រមាណ ៥,៤ តោន/ហិកតា ជាមួយនឹងទម្ងន់គ្រាប់ ១០០០គ្រាប់ ខ្ពស់ជាងបន្តិច (ប្រមាណ ២៥,៩ ទៅ ២៦,៣ ក្រាម)។ |
| Neem Coated Urea (NCU) អ៊ុយរ៉េស្រោបដោយស្តៅ (NCU) |
សារធាតុចម្រាញ់ពីគ្រាប់ស្តៅមានតម្លៃថោកជាងសារធាតុទប់ស្កាត់នីទ្រីកម្មសំយោគ និងអាចផលិតបានក្នុងស្រុកដោយងាយស្រួល។ | ស្រទាប់ស្តៅងាយរលាយបាត់លឿនក្នុងទឹកឈរ (Standing water) ដោយសារកង្វះសារធាតុស្អិតជាប់ (Adhering materials) ត្រឹមត្រូវ ដែលធ្វើឱ្យប្រសិទ្ធភាពធ្លាក់ចុះ។ | ផ្តល់ទិន្នផល ៥,៤ តោន/ហិកតា (គ្មានភាពខុសគ្នាសំខាន់ផ្នែកស្ថិតិធៀបនឹងអ៊ុយរ៉េធម្មតា) ប៉ុន្តែទម្ងន់គ្រាប់ ១០០០គ្រាប់ ធ្លាក់ចុះបន្តិច (២៥,៣ ក្រាម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះតម្រូវឱ្យមានធាតុចូលកសិកម្ម និងឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់វាយតម្លៃទិន្នផល និងការស្រូបយកអាសូត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍ AIT ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីឥដ្ឋធ្ងន់ (Sulfic Tropaquepts) និងក្នុងរដូវប្រាំងដោយប្រើពូជស្រូវ Suphanburi-90។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព័ត៌មាននេះមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះប្រសិទ្ធភាពនៃជីអ៊ុយរ៉េស្រោបស្តៅអាចប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងអាស្រ័យលើប្រភេទដី (ឧទាហរណ៍៖ ដីខ្សាច់ដែលងាយបាត់បង់ជី) និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ។ ការដែល NCU គ្មានប្រសិទ្ធភាពនៅបាងកក ដោយសារស្រទាប់ស្តៅរលាយលឿន បង្ហាញថាយើងត្រូវតែកែលម្អរូបមន្តផ្សំសារធាតុស្អិតជាប់ មុននឹងយកមកសាកល្បងនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់សារធាតុរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក (ដូចជាស្តៅ) ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពជី គឺជាគំនិតសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំដ៏ល្អមួយដែលអាចយកមកកែលម្អបន្ថែមសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ទោះបីជាលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមិនបង្ហាញពីអត្ថប្រយោជន៍ច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែវាបានផ្តល់ជាមេរៀនដ៏សំខាន់អំពីភាពចាំបាច់ក្នុងការស្រាវជ្រាវរកសារធាតុស្អិតជាប់ (Adhering materials) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ មុននឹងផលិតជីជីវ-គីមីប្រភេទនេះសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nitrification inhibitor (សារធាតុទប់ស្កាត់នីទ្រីកម្ម) | ជាសារធាតុគីមី ឬធម្មជាតិដែលប្រើសម្រាប់ពន្យឺតដំណើរការបំប្លែងអាម៉ូញ៉ូម (Ammonium) ទៅជាណៃត្រាត (Nitrate) នៅក្នុងដីដោយបាក់តេរី ដែលជួយរក្សាជាតិអាសូតក្នុងដីឱ្យបានយូរសម្រាប់រុក្ខជាតិស្រូបយក ដោយមិនងាយជ្រាបបាត់ទៅតាមទឹក។ | ដូចជាការដាក់អាហារក្នុងទូទឹកកកដើម្បីកុំឱ្យវាឆាប់ផ្អូម ឬខូច ដែលជួយឱ្យយើងមានអាហារទុកញ៉ាំបានយូរថ្ងៃ។ |
| Ammonia volatilization (ការរំហួតអាម៉ូញាក់) | ជាដំណើរការដែលជាតិអាសូតនៅក្នុងជី (ដូចជាអ៊ុយរ៉េ) ប្រែប្រួលទៅជាឧស្ម័នអាម៉ូញ៉ូម ហើយហើរចូលទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ជីវជាតិសំខាន់ៗសម្រាប់ដំណាំ។ | ដូចជាការទុកដបទឹកអប់បើកចំហរចោល ដែលធ្វើឱ្យក្លិន និងទឹកអប់ហើរអស់ទៅក្នុងខ្យល់អាកាសទទេៗ។ |
| Denitrification (ឌីនីទ្រីកម្ម) | ជាដំណើរការជីវគីមីនៅក្នុងដីដែលគ្មានអុកស៊ីហ្សែន (ដូចជាដីស្រែមានទឹកលិច) ដែលបាក់តេរីបំប្លែងណៃត្រាត (Nitrate) ទៅជាឧស្ម័នអាសូត (N2) ហើយហើរចេញពីដី ធ្វើឱ្យបាត់បង់ជីជាតិពីក្នុងស្រែ។ | ដូចជាលុយដែលជ្រុះបាត់តាមប្រហោងហោប៉ៅដោយយើងមិនបានដឹងខ្លួន។ |
| Basal application (ការដាក់ជីទ្រាប់បាត) | ជាការដាក់ជីទៅក្នុងដីមុនពេល ឬក្នុងពេលដាំដុះ (ស្ទូង ឬព្រោះ) ដើម្បីរៀបចំស្បៀងបម្រុងទុកជាមុនសម្រាប់គ្រាប់ពូជ ឬកូនរុក្ខជាតិដែលទើបនឹងដុះឱ្យមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាការចាក់សាំងឱ្យពេញធុងមុនពេលចាប់ផ្តើមធ្វើដំណើរផ្លូវឆ្ងាយ។ |
| Topdressing (ការបំប៉នជី / ការបាចជីបំប៉ន) | ជាវិធីសាស្ត្រនៃការបាចជីបន្ថែមពីលើដី ឬដំណាំដែលកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែមឱ្យទាន់តម្រូវការរបស់រុក្ខជាតិនៅដំណាក់កាលសំខាន់ៗ ដូចជាពេលចេញកួរ។ | ដូចជាការផ្តល់អាហារបំប៉ន ឬវីតាមីនបន្ថែមដល់ក្មេងដែលកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីឱ្យពួកគេកាន់តែរឹងមាំ និងមានកម្ពស់ខ្ពស់។ |
| Randomized Block Design (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ ដោយបែងចែកដីជាឡូឡ៍តូចៗ (ប្លុក) ហើយចាត់តាំងការសាកល្បងនីមួយៗ (ដូចជាប្រភេទជីផ្សេងៗគ្នា) ទៅក្នុងប្លុកនោះដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នារបស់គុណភាពដី ធ្វើឱ្យលទ្ធផលត្រឹមត្រូវជាងមុន។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយស្មើភាព ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានយុត្តិធម៌។ |
| micro-Kjeldahl method (វិធីសាស្ត្រ មីក្រូ-ជែលដាល់) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍គីមីដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ សម្រាប់វាស់ស្ទង់បរិមាណអាសូតសរុបនៅក្នុងសមាសធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាក្នុងការវាស់ជាតិអាសូតក្នុងគ្រាប់ស្រូវ)។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនស្កេនពិសេស ដើម្បីដឹងថាតើមានជាតិស្ករកម្រិតណានៅលាក់ខ្លួនក្នុងកែវកាហ្វេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
