បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងទឹក និងដង់ស៊ីតេដាំដុះដែលមិនសូវស័ក្តិសម ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ផលិតភាពពោតដែលដាំដុះនៅរដូវប្រាំងក្នុងស្រែក្រោយពេលប្រមូលផលស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍ដំណាំវាល Phitsanulok ចន្លោះឆ្នាំ 1994 និង 1995 ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ ដើម្បីប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រផ្តល់ទឹក ដង់ស៊ីតេដាំដុះ និងពូជពោត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Furrow Irrigation ការផ្តល់ទឹកតាមចង្អូរ |
ការពារមិនឱ្យមានការជាំទឹកទក់ (Waterlogging) ដែលពោតមិនចូលចិត្ត និងជួយឱ្យឫសដកដង្ហើមបានល្អប្រសើរ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការភ្ជួរលើករង ឬរៀបចំចង្អូរទឹកមុនពេលដាំដុះ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់ជាងការបញ្ចេញទឹកជន់កសិណចំនួន 11% (ទិន្នផលចន្លោះពី 613 ទៅ 615 គ.ក្រ/រ៉ៃ)។ |
| Flooding Irrigation ការបញ្ចេញទឹកជន់កសិណ |
ងាយស្រួលអនុវត្តនៅលើទីវាលស្រែរាបស្មើ ដោយមិនចាំបាច់ចំណាយពេលលើករងឬចង្អូរ។ | ធ្វើឱ្យដីឥដ្ឋកាន់តែហាប់ណែន និងជាំទឹក ដែលរារាំងដល់ការលូតលាស់របស់ដើមពោត។ | ទិន្នផលមានកម្រិតទាប (ត្រឹមតែ 552 គ.ក្រ/រ៉ៃ) ដោយសាររងផលប៉ះពាល់ពីការជាំទឹក។ |
| Optimal Plant Density (12,800 plants/rai) ដង់ស៊ីតេដាំដុះកម្រិតមធ្យម (12,800 ដើម/រ៉ៃ ឬ ~80,000 ដើម/ហិកតា) |
បង្កើនការប្រើប្រាស់ធនធានពន្លឺនិងជីជាតិដីបានល្អបំផុត ដោយមិនមានការប្រកួតប្រជែងគ្នាច្រើនរវាងដើមពោត។ | ទាមទារភាពសុក្រឹតក្នុងការទម្លាក់គ្រាប់ និងវាស់ចន្លោះជួរជាងការសាបព្រោះរង្វើលៗ។ | បង្កើនទិន្នផលជាមធ្យម 26% ធៀបនឹងការដាំរង្វើល (8,553 ដើម/រ៉ៃ) ដោយទទួលបានទិន្នផល 676 គ.ក្រ/រ៉ៃ។ |
| High Plant Density (17,066 plants/rai) ដង់ស៊ីតេដាំដុះកម្រិតខ្ពស់ (17,066 ដើម/រ៉ៃ) |
មានចំនួនដើមច្រើនក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី។ | ដើមពោតប្រកួតប្រជែងគ្នាខ្លាំងក្នុងការស្រូបយកពន្លឺ និងសារធាតុចិញ្ចឹម ធ្វើឱ្យទំហំផ្លែនិងទម្ងន់គ្រាប់ធ្លាក់ចុះ។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម 625 គ.ក្រ/រ៉ៃ បើទោះបីជាមានចំនួនដើមច្រើនជាងក៏ដោយ។ |
| Hybrid Maize Cultivar (DK 888) ការប្រើប្រាស់ពូជពោតកាត់ (DK 888) |
មានសក្តានុពលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ខ្លាំង និងមានភាពធន់ក្នុងការលូតលាស់លើដីស្រែក្រោយការប្រមូលផលស្រូវ។ | កសិករត្រូវចំណាយប្រាក់ទិញគ្រាប់ពូជថ្មីរៀងរាល់រដូវដាំដុះ មិនអាចទុកពូជបន្តបាន។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់ជាងពូជបង្កាត់បើកចំហ (NS-1) រហូតដល់ 68% (718 គ.ក្រ/រ៉ៃ ធៀបនឹង 442 គ.ក្រ/រ៉ៃ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានការរៀបចំដីឱ្យបានហ្មត់ចត់ ប្រភពទឹកស្រោចស្រពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងរដូវប្រាំង និងការវិនិយោគលើគ្រាប់ពូជកាត់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍ Phitsanulok ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ 1994-1995 លើប្រភេទដីឥដ្ឋ (Clay soil)។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានវ័យចំណាស់បន្តិច ប៉ុន្តែអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីឥដ្ឋក្នុងស្រែគឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំដុះនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យរបកគំហើញពីដង់ស៊ីតេ និងការផ្តល់ទឹកនេះនៅតែមានតម្លៃអាចយកមកអនុវត្តបាន។
វិធីសាស្ត្ររៀបចំដង់ស៊ីតេ និងការផ្តល់ទឹកនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុតសម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការជំរុញការដាំដំណាំបង្វិលក្រោយរដូវវស្សា។
ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការបញ្ចេញទឹកឱ្យលិចរង្គាល មកជាការផ្តល់ទឹកតាមចង្អូរ រួមផ្សំជាមួយការប្រើប្រាស់ពូជកាត់ និងកំណត់ដង់ស៊ីតេត្រឹមត្រូវ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលពោតយ៉ាងតិចពី 20% ទៅ 30% ក្នុងរដូវប្រាំង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Open-pollinated cultivar (ពូជបង្កាត់លំអងបើកចំហ) | ពូជពោតដែលបង្កាត់លំអងដោយធម្មជាតិ (តាមរយៈខ្យល់ ឬសត្វល្អិត) ដែលកសិករអាចរក្សាទុកគ្រាប់ពូជសម្រាប់ដាំនៅរដូវក្រោយបានដោយមិនសូវមានការធ្លាក់ចុះនៃទិន្នផល។ | ដូចជាការបន្តពូជតាមធម្មជាតិរបស់សត្វ ដែលកូនជំនាន់ក្រោយនៅតែរក្សាលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងឪពុកម្តាយវា ហើយអាចបន្តពូជទៅមុខទៀតបានជារៀងរហូត។ |
| Hybrid cultivar (ពូជកាត់ ឬពូជបង្កាត់) | ពូជដែលបានមកពីការបង្កាត់ដោយមនុស្សរវាងពូជមេបាដែលសុទ្ធពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីទទួលបានកូនកាត់ជំនាន់ទី១ (F1) ដែលមានភាពរឹងមាំ លូតលាស់លឿន និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ខ្លាំង ប៉ុន្តែមិនអាចទុកពូជសម្រាប់ដាំបន្តនៅរដូវក្រោយបានទេ។ | ដូចជាការបង្កាត់សេះ និងលា ឱ្យកើតចេញជាសត្វឡា ដែលមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ប៉ុន្តែសត្វឡាមិនអាចបង្កើតកូនបន្តទៀតបានទេ។ |
| Furrow irrigation (ការផ្តល់ទឹកតាមចង្អូរ) | វិធីសាស្ត្រស្រោចស្រពដោយបញ្ចេញទឹកឱ្យហូរតាមចង្អូរនៅចន្លោះរងដំណាំ ដើម្បីឱ្យទឹកជ្រាបចូលទៅក្នុងដីបន្តិចម្តងៗដល់តំបន់ឫស ដោយមិនធ្វើឱ្យលិចគល់ដំណាំ។ | ដូចជាការបង្ហូរទឹកតាមប្រឡាយតូចៗនៅចន្លោះផ្ទះ ដើម្បីឱ្យទឹកជ្រាបចូលដីដោយមិនឱ្យទឹកជន់លិចចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ |
| Flooding irrigation (ការបញ្ចេញទឹកជន់កសិណ ឬការបញ្ចូលទឹកឱ្យលិចរង្គាល) | វិធីសាស្ត្របញ្ចូលទឹកឱ្យលិចរាលដាលពេញផ្ទៃដីដាំដុះតែម្តង ដែលវិធីនេះងាយស្រួលធ្វើ និងចំណាយពេលតិច ប៉ុន្តែអាចធ្វើឱ្យដីហាប់ណែន និងដំណាំមិនចូលចិត្តទឹកច្រើន (ដូចជាពោត) ងាយនឹងរងការខូចខាតឫសដោយសារការជាំទឹក។ | ដូចជាការបើកទឹកឱ្យលិចពេញកម្រាលឥដ្ឋក្នុងបន្ទប់តែម្តង ដើម្បីលាងសម្អាត ជំនួសឱ្យការជូតតាមកន្លែង។ |
| Plant density (ដង់ស៊ីតេដាំដុះ) | ចំនួនដើមដំណាំសរុបដែលត្រូវបានដាំនៅលើឯកតាផ្ទៃដីណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ដើម/រ៉ៃ ឬ ដើម/ហិកតា) ដែលកត្តានេះជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ការប្រកួតប្រជែងស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទឹក និងជីវជាតិដីរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការកំណត់ចំនួនសិស្សនៅក្នុងថ្នាក់រៀនមួយ បើមានសិស្សច្រើនពេក ពួកគេនឹងប្រជែងគ្នាយកខ្យល់ដកដង្ហើម និងពិបាកផ្តោតអារម្មណ៍រៀន។ |
| Total dry matter (ទម្ងន់រូបធាតុស្ងួតសរុប) | ទម្ងន់របស់សរីរាង្គរុក្ខជាតិ (រួមមាន ដើម ស្លឹក ផ្លែ) បន្ទាប់ពីត្រូវបានគេសម្ងួតដកជាតិទឹកចេញអស់ ដែលវាជាសូចនាករឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមពិតប្រាកដដែលរុក្ខជាតិផលិតបានតាមរយៈរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់ត្រីងៀត ក្រោយពេលហាលថ្ងៃស្ងួតអស់ជាតិទឹក ដែលនោះជាទម្ងន់សាច់ត្រីសុទ្ធ។ |
| Clay soil (ដីឥដ្ឋ) | ប្រភេទដីដែលមានភាគល្អិតតូចៗបំផុត ស្អិត ហាប់ណែន និងអាចផ្ទុកទឹកបានយូរ ប៉ុន្តែពិបាកក្នុងការបង្ហូរទឹកចេញ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិងាយរងការខូចខាតឫសដោយសារខ្វះអុកស៊ីសែននៅពេលមានទឹកដក់ច្រើនពេក។ | ដូចជាអេប៉ុងស្អិតដែលជក់ទឹកបានច្រើន និងរក្សាទឹកបានយូរ ប៉ុន្តែគ្មានរន្ធខ្យល់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ឱ្យខ្យល់ចេញចូលបានងាយស្រួលនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
