បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតនៃពិធីការដែលអាចទុកចិត្តបានសម្រាប់ការបន្តពូជកោសិកា (Regeneration protocol) របស់សណ្តែកដីអាហ្វ្រិក ដែលជាតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់ការកែលម្អហ្សែនដំណាំតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្ត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានយកកោសិកាបណ្តុះពីស្លឹក ដើម និងឫស ទៅបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចំនួន ១៦ ផ្សេងៗគ្នា ដោយប្រើប្រាស់និយតករកំណើនរុក្ខជាតិ (PGR) ក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Stem Explant + Kinetin & NAA (1.5 mg/l each) ការបណ្តុះកោសិកាដើម ជាមួយអ័រម៉ូន Kinetin និង NAA |
បង្កើតកាលុសបានលឿនបំផុត និងទទួលបានកាលុសប្រភេទផុយ (friable) ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការបន្តពូជកូនរុក្ខជាតិ។ | ត្រូវការការវាស់វែងច្បាស់លាស់នូវអ័រម៉ូនពីរប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ | ទទួលបានអត្រាបង្កើតកាលុស ១០០% និងមានទំហំធំជាងគេសម្រាប់ពូជសណ្តែកទាំងពីរប្រភេទ។ |
| Leaf Explant + Various Media ការបណ្តុះកោសិកាស្លឹក ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានផ្សេងៗ |
អាចបង្កើតកាលុសប្រភេទផុយ និងមានប្រវែងវែងជាងគេក្នុងមជ្ឈដ្ឋានមួយចំនួន។ | អត្រានៃការបង្កើតកាលុសជាមធ្យមទាបជាងការប្រើប្រាស់កោសិកាដើម និងយឺតជាងបន្តិចក្នុងការចាប់ផ្តើម។ | អត្រាបង្កើតកាលុសជាមធ្យម ៦៨,៧៥% សម្រាប់ពូជ SSSWN56 និង ៣៧,៥% សម្រាប់ពូជ SSSWN75។ |
| Root Explant + Various Media ការបណ្តុះកោសិកាឫស |
ងាយស្រួលក្នុងការកាត់យកពីកូនរុក្ខជាតិដែលទើបដុះ។ | កាលុសដែលទទួលបានមានសភាពបង្រួម (compact) ពណ៌ត្នោត និងមិនផុយ ដែលពិបាកឬមិនអាចបង្កើតជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីបាន។ | មានអត្រាបង្កើតកាលុសទាបបំផុត (ប្រវែងមធ្យមត្រឹមតែ ០,១៤ សង់ទីម៉ែត្រ និងទទឹង ០,០៦ សង់ទីម៉ែត្រ)។ |
| Hormone-free Medium (Control) មជ្ឈដ្ឋានមិនមានអ័រម៉ូន (បញ្ជា) |
ចំណាយតិច ដោយមិនតម្រូវឱ្យទិញនិយតករកំណើនរុក្ខជាតិបន្ថែម។ | មិនមានសមត្ថភាពជំរុញឱ្យកោសិការុក្ខជាតិបំបែកខ្លួនបង្កើតជាកាលុសបានឡើយ។ | អត្រាបង្កើតកាលុស ០% សម្រាប់គ្រប់ប្រភេទកោសិកា និងគ្រប់ពូជ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តនេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកា (Tissue Culture Lab) ដែលមានបរិស្ថានគ្មានមេរោគ សម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ និងសារធាតុគីមី-អ័រម៉ូនជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែក Sphenostylis stenocarpa ចំនួនពីរប្រភេទ (SSSWN56 និង SSSWN75)។ ទិន្នន័យនេះអាចមានកម្រិតប្រសិនបើចង់យកមកអនុវត្តផ្ទាល់លើពូជសណ្តែកក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា ដោយសារភាពខុសគ្នានៃសេនេទិចរុក្ខជាតិ ប៉ុន្តែគោលការណ៍នៃអ័រម៉ូនអាចប្រើជាឯកសារយោងបាន។
ពិធីការនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកែលម្អពូជដំណាំ និងបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម នេះជាការសិក្សាជាមូលដ្ឋានដ៏ល្អមួយ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកម្ពុជាអាចយកទៅកែច្នៃអនុវត្តលើរុក្ខជាតិពពួកសណ្តែកក្នុងស្រុក ដើម្បីជំរុញសន្តិសុខស្បៀង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Explant (កោសិកាបណ្តុះ) | ផ្នែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាបំណែកស្លឹក ដើម ឬឫស) ដែលត្រូវបានកាត់យកមកបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត (in vitro) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹម ដើម្បីជំរុញឱ្យវាបង្កើតកោសិកាថ្មី ឬលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិទាំងមូល។ | ដូចជាការកាត់មែក ឬស្លឹករបស់រុក្ខជាតិមួយទៅដាំក្នុងផើងដីពិសេស ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមថ្មីមួយទៀត។ |
| Callus (កាលុស) | បណ្តុំនៃកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (undifferentiated cells) ដែលដុះឡើងនៅត្រង់តំបន់កាត់នៃកោសិកាបណ្តុះ ក្រោមឥទ្ធិពលនៃអ័រម៉ូន។ វាអាចបន្តវិវឌ្ឍទៅជាឫស ពន្លក ឬស្លឹកបាន ប្រសិនបើប្រើប្រាស់អ័រម៉ូនបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាសាច់ខ្ចីដែលទើបតែដុះឡើងនៅពេលដែលយើងមុតដៃ មុននឹងវាប្រែទៅជាស្បែកធម្មតាវិញ។ |
| Plant Growth Regulators / PGR (និយតករកំណើនរុក្ខជាតិ) | ជាសារធាតុគីមី ឬអ័រម៉ូនសិប្បនិម្មិត ដែលគេបន្ថែមចូលទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះកោសិកា ដើម្បីបញ្ជា និងជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិធ្វើការបែងចែកកោសិកា បង្កើតកាលុស ដុះឫស ឬដុះពន្លក។ | ដូចជាវីតាមីនបំប៉ន ឬថ្នាំជំរុញដែលគ្រូពេទ្យផ្តល់ឱ្យដើម្បីជួយឱ្យក្មេងលូតលាស់លឿន និងមានសុខភាពល្អតាមគោលដៅជាក់លាក់ណាមួយ។ |
| Friable callus (កាលុសផុយ) | ជាប្រភេទកាលុសដែលមានសភាពទន់ ផុយៗ និងមានកោសិការលុងៗជាប់គ្នា។ កាលុសប្រភេទនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់បំផុតក្នុងការយកទៅបំបែក និងបណ្តុះជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី (regeneration) ធៀបនឹងកាលុសដែលហាប់ណែន។ | ដូចជាដីខ្សាច់ដែលធូរងាយស្រួលយករុក្ខជាតិទៅដាំ ផ្ទុយពីដីឥដ្ឋដែលហាប់ណែនពិបាកក្នុងការដាំដុះ។ |
| Somaclonal variation (បម្រែបម្រួលសេនេទិចតាមរយៈកោសិកាលូតលាស់) | ការប្រែប្រួលនៃលក្ខណៈសេនេទិច (DNA) ដែលកើតឡើងដោយចៃដន្យលើកូនរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានបណ្តុះចេញពីមន្ទីរពិសោធន៍ (tissue culture)។ ការប្រែប្រួលនេះអាចផ្តល់នូវលក្ខណៈល្អៗថ្មីៗ ដូចជាធន់នឹងជំងឺ ដើម្បីយកទៅបង្កាត់ពូជបន្ត។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារមួយច្រើនដង ហើយចៃដន្យមានឯកសារមួយសន្លឹកមានអក្សរខុសប្លែកពីគេ ដែលអក្សរថ្មីនោះបែរជាមានន័យល្អជាងមុនទៅវិញ។ |
| Auxin (អុកស៊ីន) | ជាក្រុមនៃអ័រម៉ូនរុក្ខជាតិ (PGR) ដូចជា NAA ឬ IAA ដែលដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញការលូតលាស់កោសិកាតាមបណ្តោយ និងជាពិសេសត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីជំរុញឱ្យកោសិកាដុះចេញជាឫស។ | ដូចជាមេបញ្ជាការដែលចេញបញ្ជាឱ្យកោសិកាប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីសាងសង់គ្រឹះ (ឫស) របស់អគារ (រុក្ខជាតិ)។ |
| Cytokinin (ស៊ីតូគីនីន) | ជាក្រុមនៃអ័រម៉ូនរុក្ខជាតិ (ដូចជា Kinetin ឬ BAP) ដែលធ្វើការសហការជាមួយអុកស៊ីន (Auxin) ដើម្បីជំរុញការបែងចែកកោសិកា (Cell division) និងត្រូវបានគេប្រើដើម្បីជំរុញការដុះពន្លកឬស្លឹក។ | ដូចជាមេបញ្ជាការម្នាក់ទៀតដែលចេញបញ្ជាឱ្យកោសិកាសាងសង់ផ្នែកដំបូល និងបង្អួច (ពន្លកនិងស្លឹក) របស់អគារ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
