បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃលើដំណាំកប្បាសនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយសារការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីទូទៅបានសម្លាប់សត្រូវធម្មជាតិដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ដំណាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពរវាងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតប្រភេទអតិសុខុមប្រាណចំនួន៣ និងប្រភេទគីមីចំនួន៣ ព្រមទាំងការសាកល្បងប្រើប្រាស់ថ្នាំទាំងពីរប្រភេទបញ្ចូលគ្នា តាមរយៈការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅលើចំការកប្បាស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unsprayed Control (Check) ការមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
មិនចំណាយប្រាក់លើការទិញថ្នាំ និងមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ឬសត្រូវធម្មជាតិទាំងស្រុង។ | រងការបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងពីសត្វល្អិតចង្រៃ ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣៨៨ គីឡូក្រាមក្នុងមួយហិកតា និងមានការខូចខាតផ្លែកប្បាសរហូតដល់ ២០%។ |
| Microbial Insecticides (Dipel, Biotrol, Thuricide) ការប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតអតិសុខុមប្រាណ |
មានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន សម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃបានល្អ និងរក្សាសត្រូវធម្មជាតិ (សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍) ឱ្យរស់រានមានជីវិត។ | ភាគរយនៃការខូចខាតផ្លែកប្បាសនៅមានកម្រិតខ្ពស់ជាងថ្នាំគីមីបន្តិច (ប្រមាណ ១២-១៣%)។ | ទិន្នផលកប្បាសកើនឡើងចន្លោះពី ៩៨០ ទៅ ១០៨០ គីឡូក្រាមក្នុងមួយហិកតា។ |
| Chemical Insecticides (Monocrotophos, Endosulfan, Carbaryl) ការប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ និងកាត់បន្ថយការខូចខាតផ្លែកប្បាសភ្លាមៗ (ធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៥-៧%)។ | មានជាតិពុលខ្ពស់ សម្លាប់សត្វល្អិតទាំងអស់មិនរើសមុខ រួមទាំងសត្រូវធម្មជាតិដែលជួយការពារដំណាំ។ | ទិន្នផលកប្បាសកើនឡើងចន្លោះពី ៩០០ ទៅ ១១០៨ គីឡូក្រាមក្នុងមួយហិកតា ប៉ុន្តែបំផ្លាញសត្រូវធម្មជាតិ។ |
| Sequential Application (Thuricide followed by Monocrotophos) ការបាញ់ថ្នាំឆ្លាស់គ្នា (ថ្នាំអតិសុខុមប្រាណ បន្ទាប់មកថ្នាំគីមី) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត កាត់បន្ថយសត្វល្អិតចង្រៃបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់គីមីហួសកម្រិត។ | ទាមទារការចំណាយពេលវេលា ថវិកា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងមុន ដោយសារត្រូវបាញ់ថ្នាំច្រើនដំណាក់កាល។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១៥០១ គីឡូក្រាមក្នុងមួយហិកតា (កើនឡើង ១៣២.៣៥% ធៀបនឹងក្រុមមិនប្រើថ្នាំ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្ម សារធាតុគីមី/ជីវសាស្ត្រ និងឧបករណ៍ពិសោធន៍វាលស្រែជាក់ស្តែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចំការកប្បាស Moor Plantation ក្នុងទីក្រុង Ibadan ភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយផ្តោតលើសត្វល្អិតស៊ីកប្បាស។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃអាចមានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែគោលការណ៍នៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតប្រភេទអតិសុខុមប្រាណ (Bacillus thuringiensis) គឺអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបានសម្រាប់ដំណាំត្រូពិច។
យុទ្ធសាស្ត្រនៃការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតឆ្លាស់គ្នានេះ គឺពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងថ្នាំជីវសាស្ត្រ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីក្នុងកម្រិតទាប នឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលដំណាំ ស្របពេលជាមួយគ្នានឹងការការពារប្រព័ន្ធកសិ-បរិស្ថានប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Microbial insecticides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតអតិសុខុមប្រាណ) | ថ្នាំកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃដែលផលិតឡើងពីអតិសុខុមប្រាណមានជីវិត ដូចជាបាក់តេរី ឬផ្សិត ដែលមានលក្ខណៈឯកទេសក្នុងការចម្លងជំងឺ និងសម្លាប់តែសត្វល្អិតគោលដៅ ដោយមិនបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ មនុស្ស ឬបរិស្ថានឡើយ។ | ដូចជាការបញ្ជូនកងកុម្ម៉ង់ដូពិសេសឱ្យទៅកម្ចាត់តែមេខ្លោងភេរវករ ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជនស៊ីវិលទូទៅ។ |
| Bacillus thuringiensis (បាក់តេរីបាស៊ីលូសធូរីងហ្ស៊ីនស៊ីស) | ជាប្រភេទបាក់តេរីរស់នៅក្នុងដី ដែលបង្កើតប្រូតេអ៊ីនមានជាតិពុលនៅពេលដែលសត្វល្អិតចង្រៃ (ជាពិសេសពពួកដង្កូវមេអំបៅ) ស៊ីវាចូលទៅក្នុងពោះវៀន ដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់ពួកវាធ្លាយ និងងាប់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ គេយកវាទៅផលិតជាថ្នាំកសិកម្មជីវសាស្ត្រដ៏ពេញនិយម។ | ដូចជាថ្នាំបំពុលចំណីអាហារដែលធ្វើឱ្យរលាកក្រពះពោះវៀនយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ តែមានប្រសិទ្ធភាពចំពោះតែក្រពះរបស់ដង្កូវចង្រៃប៉ុណ្ណោះ។ |
| Broad spectrum insecticides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតកម្រិតទូលាយ) | ប្រភេទសារធាតុគីមីពុលកសិកម្ម (ដូចជា Monocrotophos ឬ Endosulfan) ដែលមានសមត្ថភាពសម្លាប់សត្វល្អិតបានច្រើនប្រភេទមិនរើសមុខ មិនថាវាជាសត្វល្អិតចង្រៃស៊ីបំផ្លាញដំណាំ ឬជាសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ដែលជួយកសិករនោះទេ។ | ដូចជាការទម្លាក់គ្រាប់បែកក្នុងទីក្រុង ដែលសម្លាប់ទាំងក្រុមចោរប្លន់ និងកងប៉ូលីសក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Natural enemies (សត្រូវធម្មជាតិ / សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍) | ជាភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រនៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិ-អេកូឡូស៊ី ដែលរួមមានសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត (ពងដាក់លើខ្លួនសត្វផ្សេង) និងសត្វល្អិតប្រមាញ់ (ចាប់សត្វផ្សេងស៊ីជាអាហារ) ដែលជួយកសិករតាមរយៈការកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ និងរក្សាតុល្យភាពបរិស្ថាន។ | ដូចជាកងកម្លាំងប៉ូលីសធម្មជាតិ ដែលដើរល្បាតតាមចាប់កម្ចាត់ក្រុមចោរ (សត្វល្អិតចង្រៃ) កុំឱ្យបំផ្លាញដំណាំរបស់កសិករ។ |
| Sequential application (ការអនុវត្តបាញ់ថ្នាំជាបន្តបន្ទាប់) | ជាវិធីសាស្ត្រវាយលុកក្នុងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ (IPM) ដោយធ្វើការបាញ់ថ្នាំប្រភេទមួយ (ឧទាហរណ៍ ថ្នាំជីវសាស្ត្រ) ជាមុន រួចទើបបន្តប្រើប្រាស់ថ្នាំមួយប្រភេទទៀត (ឧទាហរណ៍ ថ្នាំគីមី) តាមពីក្រោយ ដើម្បីទទួលបានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ខ្ពស់បំផុត និងថែរក្សាសត្រូវធម្មជាតិឱ្យនៅរស់រានខ្លះ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់វិធីលួងលោមអប់រំជាមុន រួចទើបប្រើវិធានការក្តៅតាមច្បាប់ជាក្រោយ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាឱ្យបានជោគជ័យ និងមានសុវត្ថិភាព។ |
| Lepidopterous pests (សត្វល្អិតចង្រៃអំបូរមេអំបៅ) | ជាក្រុមសត្វល្អិតស្ថិតក្នុងលំដាប់ Lepidoptera (រួមមានមេអំបៅ និងកន្លាត) ដែលនៅដំណាក់កាលជាដង្កូវ (larvae) ពួកវាមានមាត់ទំពារយ៉ាងសកម្ម ដែលតែងតែស៊ីកាត់ទំពារស្លឹក ទម្លុះផ្លែ និងបំផ្លាញផ្កាដំណាំកសិកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាក្រុមចោរវ័យក្មេង (ដង្កូវ) ដែលស៊ីត្របាក់បំផ្លាញដំណាំគ្រប់យ៉ាង មុនពេលពួកវាធំពេញវ័យក្លាយជាមេអំបៅដែលអាចហោះបាន។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាពិសោធន៍ជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលគេប្រើក្នុងការរៀបចំការពិសោធន៍វាលស្រែ ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ៗ (blocks) ហើយចាត់តាំងប្រភេទថ្នាំនីមួយៗទៅក្នុងឡូតិ៍ទាំងនោះដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលដែលទទួលបានមិនលម្អៀងដោយសារតែកត្តាគុណភាពដី ឬទីតាំង។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលក្នុងក្រុមរៀនផ្សេងៗគ្នាដោយយុត្តិធម៌ ដើម្បីវាស់ស្ទង់មើលថាវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មីមួយណាពិតជាល្អជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
