បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺគ្រាប់ប្រឡាក់លើស្រូវ (Dirty panicle of rice) ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិតប្រភេទ Curvularia sp. និង Helminthosporium sp. ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផល និងគុណភាពគ្រាប់ពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើតេស្តនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពរវាងថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីប្រភេទជ្រាបចូល និងភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្របាក់តេរី Actinomycetes ក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Systemic Fungicides (Prochloraz, Propiconazole + Difenoconazole) ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីប្រភេទជ្រាបចូល (Prochloraz, Propiconazole + Difenoconazole) |
អាចរារាំងការលូតលាស់សរសៃផ្សិត (Mycelial growth) របស់ផ្សិតបង្កជំងឺបាន ១០០% យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការរារាំងការដុះពន្លកស្ប៉ា (Conidial germination) មានកម្រិតទាប។ ការប្រើប្រាស់យូរអាចបណ្តាលឱ្យផ្សិតស៊ាំនឹងថ្នាំ និងប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានកសិកម្ម។ | អាចរារាំងការដុះពន្លកស្ប៉ាបានត្រឹមតែកម្រិតអតិបរមា ៤៩,៣២% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Actinomycetes Culture Filtrate (Isolates NSP2 & NSP6) វត្ថុរាវចម្រោះពីការបណ្ដុះបាក់តេរី Actinomycetes (ឯកកោសិកា NSP2 និង NSP6) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការរារាំងការដុះពន្លកស្ប៉ា និងធ្វើឱ្យពន្លកស្ប៉ាលូតលាស់ខុសប្រក្រតី។ ជាភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រដែលមានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន។ | ត្រូវការពេលវេលា និងបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីបណ្ដុះ និងចម្រោះយកសារធាតុសកម្មសម្លាប់ផ្សិត ហើយការរារាំងការលូតលាស់សរសៃផ្សិតមិនទាន់បាន ១០០% ដូចថ្នាំគីមីនៅឡើយ។ | អាចរារាំងការដុះពន្លកស្ប៉ារបស់ផ្សិតបានរហូតដល់ ៩២,៣៩%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍រោគវិទ្យារុក្ខជាតិ (Plant Pathology Lab) និងបរិក្ខារជីវសាស្រ្តកម្រិតមធ្យម ទៅខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់សំណាកបាក់តេរី Actinomycetes ដែលប្រមូលបានពីឧទ្យានជាតិ Suthep-Pui។ សម្រាប់កម្ពុជា ការយកបាក់តេរីពីតំបន់ផ្សេងមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់អាចនឹងមិនមានប្រសិទ្ធភាពដូចគ្នា ១០០% នោះទេ អាស្រ័យលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដី ដូច្នេះការស្រាវជ្រាវស្វែងរក Actinomycetes ក្នុងស្រុកគឺជារឿងចាំបាច់។
ការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺស្រូវ គឺជាដំណោះស្រាយដ៏មានសក្តានុពល និងនិរន្តរភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រនេះចូលទៅក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិត និងជំងឺចម្រុះ (IPM) នឹងជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើថ្នាំគីមី និងធានាបាននូវសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងបរិស្ថានយូរអង្វែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Systemic fungicide (ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទជ្រាបចូល) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្មដែលនៅពេលបាញ់លើរុក្ខជាតិ វាអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងសរសៃរបស់រុក្ខជាតិ និងចល័តទៅគ្រប់ផ្នែក (ស្លឹក ដើម ឫស) ដើម្បីការពារ ឬសម្លាប់មេរោគផ្សិតពីខាងក្នុងជាលិកាផ្ទាល់តែម្តង។ | ដូចជាការលេបថ្នាំពេទ្យដែលជ្រាបចូលទៅក្នុងឈាមដើម្បីសម្លាប់មេរោគក្នុងរាងកាយទាំងមូល មិនមែនគ្រាន់តែលាបសម្លាប់មេរោគនៅលើស្បែកខាងក្រៅនោះទេ។ |
| Actinomycetes (បាក់តេរីអាក់ទីណូមីសែត) | ជាក្រុមអតិសុខុមប្រាណម្យ៉ាងរស់នៅក្នុងដី ដែលមានលក្ខណៈជីវសាស្រ្តចន្លោះរវាងបាក់តេរី និងផ្សិត។ ពួកវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការផលិតសារធាតុអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក (Antibiotics) ដើម្បីរារាំង ឬសម្លាប់មេរោគផ្សិត និងបាក់តេរីផ្សេងៗដែលបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតថ្នាំសម្លាប់មេរោគតាមបែបធម្មជាតិ ដែលលាក់ខ្លួននៅក្នុងដី។ |
| Dirty panicle of rice (ជំងឺគ្រាប់ប្រឡាក់លើស្រូវ) | ជាជំងឺម្យ៉ាងលើកួរស្រូវដែលបង្កឡើងដោយការវាយប្រហាររួមគ្នានៃមេរោគផ្សិតជាច្រើនប្រភេទ (ដូចជា Curvularia និង Helminthosporium) ធ្វើឱ្យសំបកគ្រាប់ស្រូវមានស្នាមអុចពណ៌ត្នោត ឬខ្មៅ នាំឱ្យខូចគុណភាពអង្ករ ស្កក និងមិនអាចយកធ្វើជាគ្រាប់ពូជបាន។ | ដូចជាជំងឺសើស្បែកដែលធ្វើឱ្យមុខមានស្នាមអុចខ្មៅ ធ្វើឱ្យបាត់បង់សោភ័ណភាព និងធ្លាក់ថ្លៃនៅពេលលក់។ |
| Conidial germination (ការដុះពន្លកស្ប៉ា) | ជាដំណាក់កាលដំបូងនៃការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត ដែលកោសិកាស្ប៉ា (Conidia) ចាប់ផ្តើមបែកពន្លកលូតលាស់ជាបំពង់តូចៗ ដើម្បីចាក់ទម្លុះចូលទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ និងចាប់ផ្តើមបង្កជំងឺ។ ការទប់ស្កាត់ដំណាក់កាលនេះ គឺជួយការពារមិនឱ្យជំងឺរាលដាលបាន។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិដែលទើបតែចាប់ផ្តើមដុះពន្លកចេញឫស ដើម្បីលូតលាស់ជាដើមថ្មី។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់សរសៃផ្សិត) | ជាការលូតលាស់ និងការបែកខ្នែងនៃបណ្តាញសរសៃរបស់មេរោគផ្សិត (Mycelium) បន្ទាប់ពីវាដុះពន្លករួច ដែលសរសៃទាំងនេះជួយឱ្យវាអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីរុក្ខជាតិ និងរាលដាលជំងឺឱ្យកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាបណ្តាញឫសដើមឈើដែលចាក់ស្រេះពាសពេញដី ដើម្បីស្រូបយកទឹក និងជីជាតិពីដី។ |
| Culture filtrate medium (វត្ថុរាវចម្រោះពីការបណ្ដុះមេរោគ) | ជាវត្ថុរាវដែលទទួលបានបន្ទាប់ពីយកមជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះបាក់តេរី Actinomycetes ទៅចម្រោះយកកោសិការបស់វាចេញ ដោយបន្សល់ទុកតែសារធាតុសកម្ម (ឧទាហរណ៍ អង់ទីប៊ីយ៉ូទិក) ដែលវាបានបញ្ចេញទៅក្នុងទឹកនោះក្នុងអំឡុងពេលលូតលាស់ ដើម្បីយកទៅធ្វើតេស្តសម្លាប់ផ្សិត។ | ដូចជាការឆុងទឹកតែ ដែលយើងចម្រោះយកតែកាកតែចេញ ដោយបន្សល់ទុកតែទឹកដែលមានពណ៌ និងរសជាតិដែលអាចយកទៅពិសាបាន។ |
| Germ tube (បំពង់ពន្លកស្ប៉ា) | ជាទម្រង់រាងដូចបំពង់តូចមួយដែលដុះចេញពីស្ប៉ារបស់ផ្សិតអំឡុងពេលវាចាប់ផ្តើមដុះពន្លក។ បំពង់នេះមានតួនាទីជាផ្លូវ ឬអាវុធសម្រាប់ចាក់ទម្លុះចូលទៅក្នុងជាលិការបស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីបញ្ជូនមេរោគចូលទៅបង្កជំងឺ។ | ដូចជាម្ជុលសឺរ៉ាំង ឬទុយោតូចមួយ ដែលមេរោគផ្សិតប្រើសម្រាប់ចាក់បូមយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីរុក្ខជាតិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
