បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីពុលក្នុងការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ ដោយស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្លាប់មេរោគដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានសម្រាប់ដើមល្ហុងខ្វង (Jatropha curcas)។ សារធាតុសម្លាប់មេរោគទូទៅដូចជា សូដ្យូមអ៊ីប៉ូក្លរីត (Sodium hypochlorite) ត្រូវបានគេរកឃើញថាធ្វើឱ្យខូចខាតដល់កោសិការុក្ខជាតិទាំងស្រុង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុសម្លាប់មេរោគ និងកម្រិតអរម៉ូនផ្សេងៗគ្នាសម្រាប់ការបង្កើតកាលូស (Callus) និងការជំរុញការពន្លក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sodium hypochlorite (NaOCl) ការប្រើប្រាស់សូដ្យូមអ៊ីប៉ូក្លរីតសម្រាប់សម្លាប់មេរោគលើស្លឹក |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់មេរោគបាក់តេរី និងផ្សិតដែលជាប់មកជាមួយរុក្ខជាតិ។ | មានជាតិពុលខ្លាំង បណ្តាលឱ្យកោសិការុក្ខជាតិ (ស្លឹក) ងាប់ ក្រៀមស្វិត និងប្រែជាពណ៌ត្នោត។ | អត្រាគ្មានមេរោគទទួលបាន ៥១,២% ប៉ុន្តែស្លឹកដែលយកមកបណ្តុះបានងាប់ និងខូចខាតទាំងស្រុង។ |
| 5% Hydrogen peroxide (H2O2) ការប្រើប្រាស់អ៊ីដ្រូសែនពែអុកស៊ីត ៥% សម្រាប់សម្លាប់មេរោគ |
ជាសារធាតុដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន (បំបែកខ្លួនទៅជាទឹក និងអុកស៊ីសែន) និងមិនធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិខូចខាតឡើយ។ | ប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់មេរោគទាបជាង NaOCl បន្តិច ហើយការប្រើកំហាប់ខ្ពស់ពេក (១០%) ក៏អាចសម្លាប់កោសិកាបានដែរ។ | សម្រេចបានអត្រាស្លឹករស់រាននិងគ្មានមេរោគចំនួន ៤៧,០% ដែលជាលក្ខខណ្ឌល្អបំផុតសម្រាប់ការសិក្សានេះ។ |
| MS medium + 2 mg/L BA ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន MS លាយជាមួយអរម៉ូន BA កំហាប់ 2 mg/L |
ជំរុញការលូតលាស់ពន្លកពីកាលូស (Callus) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងផ្តល់ចំនួនពន្លកច្រើន។ | ទាមទារឱ្យមានការបណ្តុះកាលូសជាមុនសិនដោយប្រើអរម៉ូនផ្សេងផ្សំគ្នា (BA និង IBA) ទើបអាចជំរុញពន្លកបានល្អ។ | ទទួលបានអត្រាលូតលាស់ពន្លក ៤៣,៧% ដោយជាមធ្យមមាន ២០ ពន្លកក្នុងចំណោម ១០ កាលូស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីប្រើប្រាស់ជាក់លាក់មួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ពូជដើមល្ហុងខ្វងពីកសិដ្ឋានសរីរាង្គនៅខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ ដែលមានអាកាសធាតុស្រដៀងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា បរិមាណ និងប្រភេទមេរោគនៅលើស្លឹករុក្ខជាតិអាចប្រែប្រួលទៅតាមលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន ឬតំបន់ដាំដុះជាក់ស្តែង ដែលអាចទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងកែតម្រូវបន្តិចបន្តួចលើរយៈពេលនៃការត្រាំសម្លាប់មេរោគនៅពេលអនុវត្តនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្របណ្តុះជាលិកាដែលងាយស្រួល និងមិនប៉ះពាល់បរិស្ថាននេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងថាមពលកកើតឡើងវិញនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តពិធីការនេះនឹងអនុញ្ញាតឱ្យមានការបន្តពូជដើមល្ហុងខ្វងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំប្រកបដោយសុវត្ថិភាពនៅកម្ពុជា ដោយកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថានពីសំណល់គីមី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tissue culture (ការបណ្តុះជាលិកា) | វិធីសាស្ត្របន្តពូជរុក្ខជាតិដោយយកផ្នែកតូចៗ (ដូចជាស្លឹក ឫស ឬកោសិកា) ទៅបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹម និងអរម៉ូន នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានមេរោគ ដើម្បីឱ្យវាលូតលាស់ជាដើមថ្មីមួយទៀត។ | ដូចជាការយកកោសិការបស់សត្វមួយទៅក្លូន (Clone) បង្កើតជាសត្វថ្មីមួយទៀតដែលមានលក្ខណៈដូចដើមបេះបិទ។ |
| Callus (កាលូស / ដុំកោសិកាដែលមិនទាន់មានទម្រង់) | ជាបណ្តុំកោសិការុក្ខជាតិដែលកើតឡើងដោយការបែងចែកកោសិកាយ៉ាងលឿននៅតំបន់ដែលរងរបួស ឬក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ប៉ុន្តែវាមិនទាន់វិវត្តទៅជាស្លឹក ឫស ឬដើមនៅឡើយទេ។ វាជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការលូតលាស់ទៅជាសរីរាង្គផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាដីឥដ្ឋដែលគេទើបតែច្របាច់បញ្ចូលគ្នា ត្រៀមខ្លួនសម្រាប់យកទៅសូនជារូបរាងផ្សេងៗ (ក្អម ឆ្នាំង ឬរូបចម្លាក់)។ |
| Organogenesis (ការបង្កើតសរីរាង្គ) | ដំណើរការដែលកោសិការុក្ខជាតិ (ជាពិសេសពីកាលូស) ធ្វើការផ្លាស់ប្តូរ និងវិវឌ្ឍខ្លួនទៅជាសរីរាង្គជាក់លាក់ណាមួយ ដូចជាការដុះចេញជាពន្លក ឬឫស ក្រោមឥទ្ធិពលនៃអរម៉ូន។ | ដូចជាដំណើរការនៃការសាងសង់ផ្ទះ ដែលបំណែកឥដ្ឋតូចៗត្រូវបានរៀបចំផ្គុំគ្នាបង្កើតជាបន្ទប់ ដំបូល និងទ្វារ។ |
| Auxin / Indole-3-butyric acid (IBA) (អរម៉ូនអុកស៊ីន / អ៊ីបា) | ជាប្រភេទអរម៉ូនរុក្ខជាតិដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញការលូតលាស់ ការបែងចែកកោសិកា និងជាពិសេសគឺការជំរុញឱ្យកាលូស ឬពន្លកដុះឫសចេញមក។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវដែលជួយជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិបង្កើត "ជើង" (ឫស) ដើម្បីឈរឱ្យបានរឹងមាំ និងស្រូបយកជីវជាតិ។ |
| Cytokinin / 6-benzyladenine (BA) (អរម៉ូនស៊ីតូគីនីន / ប៊ីអេ) | ជាអរម៉ូនរុក្ខជាតិដែលជំរុញការបែងចែកកោសិកា និងការលូតលាស់របស់មែកឬពន្លកថ្មីៗ។ នៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា គេតែងតែប្រើវាផ្សំជាមួយអរម៉ូនអុកស៊ីន ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពក្នុងការបង្កើតដើមនិងស្លឹក។ | ដូចជាមេបញ្ជាការដែលបញ្ជាឱ្យកងទ័ព (កោសិកា) បំបែកខ្លួន និងបង្កើតជា "ដៃ" ឬ "ក្បាល" (ពន្លកនិងស្លឹក) របស់រុក្ខជាតិ។ |
| Explant (អិចស្ប្លង់ / បំណែករុក្ខជាតិសម្រាប់បណ្តុះ) | ជាផ្នែកណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជា ស្លឹក ឫស ដើម ឬគ្រាប់) ដែលត្រូវបានកាត់យកមកសម្លាប់មេរោគ រួចដាក់បណ្តុះនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីបង្កើតជារុក្ខជាតិថ្មី។ | ដូចជាមែកឈើមួយកាត់តូច ដែលអ្នកយកទៅដាំផ្សាំក្នុងផើង ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមធំ។ |
| Hydrogen peroxide (H2O2) (អ៊ីដ្រូសែនពែអុកស៊ីត) | ជាសារធាតុគីមីរាវដែលមានសមត្ថភាពសម្លាប់មេរោគបាក់តេរី និងផ្សិតបានយ៉ាងល្អ ដោយការបង្កើតរ៉ាឌីកាល់សេរីទៅបំផ្លាញភ្នាសកោសិការបស់មេរោគ។ វាមិនសូវប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានទេ ព្រោះវាបំបែកខ្លួនទៅជាទឹក និងអុកស៊ីសែន។ | ដូចជាទាហានការពារដែលកម្ចាត់សត្រូវ (មេរោគ) រួចក៏រលាយខ្លួនបាត់ទៅជាខ្យល់និងទឹក ដោយមិនបន្សល់ទុកកាកសំណល់ពុល។ |
| Murashige and Skoog (MS) medium (មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ MS) | ជារូបមន្តសារធាតុចិញ្ចឹមស្តង់ដារដែលត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតក្នុងការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ ដែលមានផ្ទុកនូវរ៉ែខនិជ វីតាមីន និងស្ករ ចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់របស់កោសិកា។ | ដូចជាម្សៅទឹកដោះគោរូបមន្តពិសេសសម្រាប់ទារក ដែលមានផ្ទុកនូវរាល់ជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីឱ្យទារកធំធាត់លឿនទោះមិនមានអាហារផ្សេងក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
