បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលបញ្ហាអសន្តិសុខស្បៀងនៅក្នុងប្រទេសអេត្យូពី ដោយផ្តោតទៅលើចន្លោះប្រហោងនៃការសិក្សាមុនៗ ដែលមិនបានបញ្ចូលកត្តាវប្បធម៌ និងជនជាតិភាគតិច ដែលជាកត្តាកំណត់ដ៏សំខាន់ចំពោះភាពខ្វះខាតស្បៀងអាហារ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីគ្រួសារគំរូចំនួន ១៥០ គ្រួសារ ហើយធ្វើការវិភាគវាស់វែងតាមរយៈគំរូតុល្យភាពស្បៀងអាហារ និងបរិបទវប្បធម៌-ជនជាតិភាគតិច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ethno-Culture Approach (ECA) combined with Household Food Balance Model (HFBM) វិធីសាស្ត្រវប្បធម៌-ជនជាតិ (ECA) រួមបញ្ចូលជាមួយគំរូតុល្យភាពស្បៀងអាហារគ្រួសារ (HFBM) |
អាចចាប់យកកត្តាវប្បធម៌ និងអាកប្បកិរិយាដែលជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀង និងការទុកដាក់ចំណីអាហារ ដែលជួយផ្តល់ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅជាងកត្តាសេដ្ឋកិច្ចតែមួយមុខ។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យជាក់លាក់នៅតាមកម្រិតគ្រួសារនីមួយៗ និងការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីទម្លាប់វប្បធម៌មូលដ្ឋាន។ | អាចបង្ហាញពីភាពខុសគ្នានៃកម្រិតអសន្តិសុខស្បៀងយ៉ាងច្បាស់លាស់តាមរយៈកត្តាវប្បធម៌ (Non-Gumuz ៧៨.៩%, Gumuz ៦២.៥%, ក្រុមចម្រុះ ៤៨.៩%) ក្នុងបរិស្ថានរូបវន្តតែមួយ។ |
| Food Availability Decline (FAD) & Food Entitlement Decline (FED) ទ្រឹស្តីកង្វះខាតការផ្គត់ផ្គង់ និងការធ្លាក់ចុះសិទ្ធិទទួលបានស្បៀងអាហារ (FAD & FED) |
ងាយស្រួលក្នុងការវាស់វែងកម្រិតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាការផ្គត់ផ្គង់សរុប និងអំណាចទិញរបស់ប្រជាជន។ | មិនបានគិតគូរពីកត្តាវប្បធម៌ និងទម្លាប់នៃការរស់នៅដែលអាចធ្វើឱ្យមានបញ្ហាសន្តិសុខស្បៀងទោះបីជាមានធនធានក៏ដោយ។ | មិនអាចពន្យល់ពីបាតុភូត "គ្រោះទុរ្ភិក្សពណ៌បៃតង" (Green Famine) នៅក្នុងតំបន់ដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ និងដីមានជីជាតិបានទេ។ |
| Sustainable Livelihoods Approach (SLA) វិធីសាស្ត្រជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព (SLA) |
មានលក្ខណៈទូលំទូលាយ និងអាចចាប់យកចរិតលក្ខណៈនៃសន្តិសុខស្បៀងតាមរយៈមូលធនផ្សេងៗ (សង្គម មនុស្ស ហិរញ្ញវត្ថុ ជាដើម)។ | បញ្ចូលកត្តាវប្បធម៌ដោយធូររលុងពេក ដោយមិនបានចាត់ទុកវាជាកត្តាស្នូលក្នុងការវិភាគ។ | ត្រូវបានលើកឡើងថានៅមានកម្រិតក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាអសន្តិសុខស្បៀងដែលបណ្តាលមកពីវប្បធម៌ជាក់លាក់ដូចជាការធ្វើពិធីបុណ្យហួសហេតុ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាច្រើនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅតាមទីវាល (Fieldwork) និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីស្ថិតិសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Bullen តំបន់ Benishangul-Gumuz នៃប្រទេសអេត្យូពី ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យពីគ្រួសារនៅជនបទចំនួន ១៥០ គ្រួសារ។ ប្រជាសាស្ត្រនេះផ្តោតខ្លាំងលើបរិបទវប្បធម៌របស់ក្រុមជនជាតិភាគតិចជាក់លាក់នៅអាហ្វ្រិក (ដូចជាក្រុម Gumuz ជាដើម)។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការសង្កេតមើលកំហុសឆ្គងនៃការប្រើប្រាស់ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចទូទៅមកវាស់វែងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដោយមិនបានគិតពីកត្តាវប្បធម៌ក្នុងការទុកដាក់ស្បៀង។
វិធីសាស្ត្រវប្បធម៌-ជនជាតិ (ECA) នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការសិក្សាពីជីវភាពរស់នៅរបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច។
សរុបមក ការបញ្ចូលកត្តាវប្បធម៌ទៅក្នុងការវាយតម្លៃសន្តិសុខស្បៀង នឹងជួយឱ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអន្តរាគមន៍បានចំគោលដៅ និងមានប្រសិទ្ធភាពជាងមុន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ethno-Culture Approach (ECA) (អភិក្រមវប្បធម៌-ជនជាតិ) | វិធីសាស្ត្រមួយក្នុងការសិក្សាពីសន្តិសុខស្បៀងដែលចាត់ទុកទម្លាប់ ប្រពៃណី និងជំនឿរបស់ក្រុមជនជាតិមួយជាកត្តាសំខាន់បំផុតដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការរស់នៅ ការចាត់ចែង និងការប្រើប្រាស់ស្បៀងអាហាររបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាពណ៌ផ្សេងគ្នា ដើម្បីមើលពីរបៀបដែលគ្រួសារនីមួយៗចាត់ចែងបាយទឹកប្រចាំថ្ងៃទៅតាមទំនៀមទម្លាប់រៀងៗខ្លួន។ |
| Food Availability Decline (FAD) (ទ្រឹស្តីការធ្លាក់ចុះនៃការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀង) | ទ្រឹស្តីសន្តិសុខស្បៀងបែបចាស់ដែលជឿថា ភាពអត់ឃ្លាន និងអសន្តិសុខស្បៀងកើតឡើងជាចម្បងដោយសារតែការខ្វះខាតបរិមាណស្បៀងអាហារសរុបនៅលើទីផ្សារ ឬក្នុងតំបន់ណាមួយ។ | ដូចជាការគិតថាដោយសារតែហាងបាយអស់អង្ករទើបមនុស្សដាច់ពោះ ដោយមិនបានគិតថាអ្នកខ្លះអត់លុយទិញបាយហូបនោះទេ។ |
| Food Entitlement Failure (FED) (ទ្រឹស្តីការបរាជ័យនៃសិទ្ធិទទួលបានស្បៀងអាហារ) | ទ្រឹស្តីដែលពន្យល់ថា ភាពអត់ឃ្លានមិនមែនមកពីគ្មានស្បៀងនៅក្នុងប្រទេសនោះទេ តែមកពីប្រជាជនគ្មានលទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច ឬសិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការចូលទៅកាន់ និងទទួលបានស្បៀងអាហារទាំងនោះ (ឧទាហរណ៍ គ្មានប្រាក់ទិញ ឬគ្មានដីសម្រាប់ដាំដុះ)។ | ដូចជាការឈរមើលទូដាក់នំខេកដ៏ធំនិងពោរពេញដោយនំឆ្ងាញ់ៗនៅក្នុងហាង ប៉ុន្តែយើងមិនមានលុយសូម្បីមួយរៀលដើម្បីទិញវាញ៉ាំ។ |
| Sustainable Livelihoods Approach (SLA) (អភិក្រមជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព) | ក្របខ័ណ្ឌសិក្សាដែលវាស់វែងសន្តិសុខស្បៀងដោយមើលទៅលើភាពងាយរងគ្រោះនៃរបរចិញ្ចឹមជីវិតរបស់ប្រជាជន និងសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការប្រើប្រាស់ធនធានចម្រុះ (សង្គម មនុស្ស ហិរញ្ញវត្ថុ ធម្មជាតិ និងរូបវន្ត) ដើម្បីទប់ទល់នឹងវិបត្តិនានា។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលថាតើគ្រួសារមួយមានឧបករណ៍សង្គ្រោះ (ដូចជាប្រាក់សន្សំ ចំណេះដឹង ឬបងប្អូនជួយយកអាសា) ប៉ុន្មានមុខ នៅពេលជួបគ្រោះរាំងស្ងួត។ |
| Household Food Balance Model (HFBM) (គំរូតុល្យភាពស្បៀងអាហារគ្រួសារ) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីវាស់វែងបរិមាណស្បៀងអាហារសុទ្ធដែលគ្រួសារមួយមានសម្រាប់បរិភោគពេញមួយឆ្នាំ ដោយយកបរិមាណផលិតផ្ទាល់ បូកនឹងការទិញនិងខ្ចី រួចដកចេញនូវបរិមាណដែលខូចខាត លក់ចេញ និងទុកធ្វើពូជ។ | ដូចជាការធ្វើបញ្ជីគណនេយ្យចំណូលចំណាយអង្ករប្រចាំឆ្នាំរបស់គ្រួសារមួយ ដើម្បីដឹងច្បាស់ថាចុងឆ្នាំនេះសល់អង្ករគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ហូបឬអត់។ |
| Adult Equivalent (AE) (ឯកតាសមមូលមនុស្សពេញវ័យ) | រង្វាស់ខ្នាតស្តង់ដារមួយដែលបំប្លែងសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់ (ក្មេង ចាស់ ប្រុស ស្រី) ទៅជាចំនួនមនុស្សពេញវ័យ ដើម្បីងាយស្រួលគណនាតម្រូវការកាឡូរី (ថាមពល) ពិតប្រាកដរបស់គ្រួសារទាំងមូល ដោយសារតែក្មេងត្រូវការថាមពលតិចជាងមនុស្សចាស់។ | ដូចជាការគិតថាក្មេងតូចពីរនាក់ហូបបាយស្មើនឹងមនុស្សធំម្នាក់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ថាត្រូវដាំបាយប៉ុន្មានកំប៉ុងទើបគ្រប់គ្រាន់។ |
| Green famine (គ្រោះទុរ្ភិក្សពណ៌បៃតង) | បាតុភូតដែលប្រជាជនជួបប្រទះការខ្វះខាតស្បៀងអាហារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទោះបីជាពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ដែលមានភ្លៀងធ្លាក់គ្រប់គ្រាន់ ដីមានជីជាតិ និងមានរុក្ខជាតិបៃតងដុះលូតលាស់ល្អក៏ដោយ (ច្រើនបណ្តាលមកពីកត្តាវប្បធម៌ ឬខ្វះការគ្រប់គ្រង)។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលស្រេកទឹកសឹងតែដាច់ខ្យល់ស្លាប់ អណ្តែតទូកនៅកណ្តាលសមុទ្រដ៏ធំល្វឹងល្វើយ តែគ្មានទឹកសាបមួយតំណក់សម្រាប់ផឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
