បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតទៅលើបញ្ហាប្រឈមនៃផលិតភាពកសិកម្ម និងអសន្តិសុខស្បៀងសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់ការអនុវត្តចំណេះដឹងជនជាតិដើមភាគតិច (IKPs) ទៅលើសន្តិសុខស្បៀង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសជ្រើសរើសគំរូចម្រុះ (Multistage sampling) ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យពីកសិករចំនួន ៣៤៩ នាក់ ដោយរួមបញ្ចូលនូវស្ថិតិពិពណ៌នា និងម៉ូដែលតំរែតំរង់ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Multivariate Probit Regression Model (MVP) ម៉ូដែលតំរែតំរង់ប្រូប៊ីតពហុអថេរ |
អាចវិភាគទំនាក់ទំនងរវាងអថេរអាស្រ័យច្រើនក្នុងពេលតែមួយ និងកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងក្នុងការប៉ាន់ស្មាន។ វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិតដែលកសិករច្រើនធ្វើការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសបច្ចេកទេសកសិកម្មច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើន និងមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការគណនានិងការបកស្រាយលទ្ធផលជាងម៉ូដែលធម្មតា។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាការសម្រេចចិត្តប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងជនជាតិដើមទាំង៣ប្រភេទមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយកត្តាសន្តិសុខស្បៀងពិតជាមានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានទៅលើជម្រើសទាំងនេះ (p < 0.1)។ |
| Univariate Probit Model (Baseline) ម៉ូដែលប្រូប៊ីតឯកតាអថេរ (ម៉ូដែលគោល) |
ងាយស្រួលក្នុងការវិភាគ និងបកស្រាយលទ្ធផលសម្រាប់អថេរអាស្រ័យតែមួយ។ សមស្របសម្រាប់ការវិភាគដែលមិនមានជម្រើសច្រើនដែលទាក់ទងគ្នា។ | មិនអាចចាប់យកទំនាក់ទំនងរវាងជម្រើសច្រើនដែលកសិករធ្វើក្នុងពេលតែមួយ ដែលនាំឱ្យលទ្ធផលមានភាពលម្អៀងសម្រាប់សំណុំទិន្នន័យជាក់ស្តែង។ | ការធ្វើតេស្ត Chi-squared នៃម៉ូដែល MVP បង្ហាញថាការប្រើម៉ូដែលនេះដាច់ដោយឡែកពីគ្នានឹងផ្តល់លទ្ធផលលម្អៀងសម្រាប់សំណុំទិន្នន័យនេះ។ |
| Food Insecurity Experience Scale Module (FIES-SM) ម៉ូឌុលមាត្រដ្ឋានបទពិសោធន៍អសន្តិសុខស្បៀង |
ជាស្តង់ដារសកលដែលងាយស្រួលប្រៀបធៀប និងអាចវាយតម្លៃកម្រិតអសន្តិសុខស្បៀងរបស់បុគ្គល ឬគ្រួសារបានយ៉ាងជាក់លាក់និងឆាប់រហ័ស។ | ផ្អែកលើការឆ្លើយតបដោយខ្លួនឯង (Self-reported) ដែលអាចមានភាពលម្អៀងតាមការចងចាំរបស់អ្នកឆ្លើយតប។ | រកឃើញថាកសិករប្រមាណ ៩០% ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអសន្តិសុខស្បៀងកម្រិតមធ្យមនិងធ្ងន់ធ្ងរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការប្រមូលទិន្នន័យសង្គមសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈការចុះស្ទង់មតិដោយផ្ទាល់ ដែលទាមទារធនធានមនុស្សច្រើនសម្រាប់ចុះសម្ភាសន៍ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយផ្តោតលើកសិករខ្នាតតូចចំនួន ៣៤៩ នាក់ ដែលមានវប្បធម៌កសិកម្ម និងអាកាសធាតុជាក់លាក់របស់អាហ្វ្រិក។ ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រខុសគ្នាពីប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែបញ្ហាប្រឈមរបស់កសិករខ្នាតតូចដូចជា អសន្តិសុខស្បៀង ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង និងខ្វះខាតដើមទុន គឺមានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យរបកគំហើញនេះមានតម្លៃសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការចងក្រងនិងប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងកសិកម្មប្រពៃណី (IKPs) ដើម្បីទប់ទល់នឹងអសន្តិសុខស្បៀង គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងចំណេះដឹងកសិកម្មប្រពៃណីក្នុងស្រុក និងបច្ចេកទេសវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការកសាងប្រព័ន្ធស្បៀងអាហារដែលធន់នឹងអាកាសធាតុ មាននិរន្តរភាព និងចូលរួមសម្រេចបាននូវសន្តិសុខស្បៀងជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Indigenous Knowledge Practices (ការអនុវត្តចំណេះដឹងជនជាតិដើម) | ទម្លាប់ បច្ចេកទេស និងចំណេះដឹងតាំងពីបុរាណដែលកសិករក្នុងតំបន់បានបង្កើតនិងបន្តវេនពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិស្ថានអាកាសធាតុក្នុងតំបន់សម្រាប់ការដាំដុះដោយមិនពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ | ប្រៀបដូចជារូបមន្តធ្វើម្ហូបប្រចាំត្រកូលដែលដូនតាបានបន្សល់ទុកមក ដែលស័ក្តិសមបំផុតនិងងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់ស្ថានភាពគ្រួសារនោះជាងការប្រើសៀវភៅបង្រៀនធ្វើម្ហូបបរទេស។ |
| Multivariate Probit Model (ម៉ូដែលតំរែតំរង់ប្រូប៊ីតពហុអថេរ) | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាស្ថិតិដែលអាចវិភាគទំនាក់ទំនងនៃជម្រើសច្រើនដែលកើតឡើងក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសបច្ចេកទេសកសិកម្ម៣ផ្សេងគ្នាក្នុងពេលតែមួយ) ដើម្បីស្វែងរកកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលលើការសម្រេចចិត្តទាំងនោះ។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយថាហេតុអ្វីបានជាមនុស្សម្នាក់សម្រេចចិត្តទិញអាវ ខោ និងស្បែកជើងក្នុងពេលតែមួយ ដោយផ្អែកលើអាយុ និងប្រាក់ចំណូលរបស់ពួកគេ។ |
| Food Insecurity Experience Scale / FIES (មាត្រដ្ឋានបទពិសោធន៍អសន្តិសុខស្បៀង) | ជាឧបករណ៍រង្វាស់ស្តង់ដារសកលដែលបង្កើតដោយអង្គការ FAO ប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតនៃភាពខ្វះខាតស្បៀងអាហាររបស់បុគ្គល ឬគ្រួសារដោយផ្អែកលើបទពិសោធន៍ផ្ទាល់របស់ពួកគេកាលពីអតីតកាល (ដូចជា ការអត់អាហារ ឬការកាត់បន្ថយបរិមាណអាហារជាដើម)។ | ដូចជាកម្រងសំណួរពេទ្យដែលសួរពីអាការៈជំងឺកន្លងមក ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើអ្នកជំងឺមានសុខភាពខ្សោយកម្រិតណា។ |
| Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ / ការដាំដំណាំឆ្លាស់) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលកសិករដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទខុសគ្នានៅលើផ្ទៃដីតែមួយក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីការពឹងពាក់គ្នាទៅវិញទៅមក ដូចជាការកម្ចាត់សត្វល្អិត និងការរក្សាគុណភាពដី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្កែ និងឆ្មាក្នុងផ្ទះតែមួយ ដែលឆ្កែជួយយាមផ្ទះ ចំណែកឆ្មាជួយចាប់កណ្តុរ ធ្វើឱ្យផ្ទះមានសុវត្ថិភាពទ្វេដង។ |
| Agroforestry (កសិរុក្ខកម្ម) | ប្រព័ន្ធនៃការដាំដុះដែលកសិកររួមបញ្ចូលដើមឈើធំៗទៅក្នុងដីកសិកម្ម ឬវាលស្មៅចិញ្ចឹមសត្វ ដើម្បីទាញប្រយោជន៍ក្នុងការបង្កើនជីជាតិដី ទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះ និងផ្តល់ម្លប់ដល់ដំណាំឬសត្វពាហនៈ។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះដែលមានដាំដើមឈើធំៗជុំវិញ ដើម្បីបានទាំងម្លប់ត្រជាក់ ផ្លែឈើហូប និងជួយបាំងខ្យល់ព្យុះកុំឱ្យប៉ះពាល់ផ្ទះ។ |
| Intersectionality theory (ទ្រឹស្តីអន្តរប្រសព្វ) | ក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីដែលសិក្សាពីរបៀបដែលកត្តាសង្គមផ្សេងៗ (ដូចជា យេនឌ័រ អាយុ ចំណូល កម្រិតវប្បធម៌) មានទំនាក់ទំនងខ្វែងគ្នា និងជះឥទ្ធិពលរួមគ្នាទៅលើបទពិសោធន៍ ជម្រើស ឬឱកាសរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗនៅក្នុងសង្គម។ | ដូចជាការយល់ដឹងថា ភាពជោគជ័យរបស់សិស្សម្នាក់មិនមែនពឹងផ្អែកតែលើភាពឆ្លាតវៃនោះទេ តែវាក៏អាស្រ័យលើកត្តាគ្រួសារ សាលារៀន និងសុខភាពផងដែរ ដែលកត្តាទាំងនេះពាក់ព័ន្ធគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងស្មុគស្មាញ។ |
| Ethnopedology (ជាតិពន្ធុបឋវីវិទ្យា) | ជាការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបអន្តរវិស័យដែលរួមបញ្ចូលនិងចងក្រងចំណេះដឹងប្រពៃណីរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់អំពីប្រភេទដី លក្ខណៈដី និងការគ្រប់គ្រងដីធ្លី ដោយភ្ជាប់ប្រព័ន្ធចំណេះដឹងនេះទៅនឹងការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជាការរៀនសូត្រពីក្បួនតម្រាចាស់ៗរបស់ចាស់ទុំក្នុងភូមិដែលចេះសង្កេតមើលពណ៌ ឬក្លិនដីដើម្បីដឹងថាដីនោះស័ក្តិសមនឹងដាំដំណាំអ្វី ជំនួសឱ្យការយកដីទៅពិសោធន៍នៅមន្ទីរពិសោធន៍។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
