បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងភាពស៊ាំនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតរបស់ដង្កូវចោះផ្លែកប្បាស (Helicoverpa armigera) នៅប្រទេសអេត្យូពី ដោយស្វែងរកវិធីសាស្ត្រជីវវិភាគដែលសមស្រប និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់ការតាមដានត្រួតពិនិត្យភាពស៊ាំនេះក្នុងវិស័យកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រៀបធៀបបច្ចេកទេសជីវវិភាគ (Bioassay techniques) ចំនួន៤ ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតចំនួន៣ប្រភេទ (profenofos, endosulfan និង lambdacyhalothrin) ទៅលើកូនដង្កូវ និងសត្វល្អិតពេញវ័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Adult vial test ការធ្វើតេស្តលើសត្វល្អិតពេញវ័យក្នុងដប |
អាចធ្វើតេស្តផ្ទាល់លើសត្វល្អិតពេញវ័យដែលចាប់បានពីអន្ទាក់ក្នុងវាលស្រែ ដោយងាយស្រួលប្រមូល។ | មានអត្រាស្លាប់ខ្ពស់ខុសប្រក្រតីក្នុងក្រុមត្រួតពិនិត្យ (Control) ដោយសារការអត់អាហារ និងភាពតានតឹង ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលមិនសូវគួរឱ្យទុកចិត្ត។ | កំណត់បាននូវភាពស៊ាំកម្រិតទាបចំពោះថ្នាំ endosulfan ប៉ុន្តែទាមទារការកែលម្អបច្ចេកទេសបន្ថែមដើម្បីកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់ដោយកត្តាផ្សេង។ |
| Third instar topical application ការលាបថ្នាំលើស្បែកកូនដង្កូវវគ្គទី៣ |
អាចកំណត់កម្រិតថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត (LD50/LD90) ដែលជ្រាបចូលតាមខ្លួនដង្កូវបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងមានស្តង់ដារខ្ពស់។ | ត្រូវការឧបករណ៍ទំនើបនិងមានតម្លៃថ្លៃដូចជាសឺរ៉ាំង Hamilton ដើម្បីបន្តក់ថ្នាំក្នុងបរិមាណដ៏ជាក់លាក់។ | រកឃើញកម្រិត LD50 នៃ endosulfan (29.84 µg/g), profenofos (4.07 µg/g) និង lambdacyhalothrin (0.18 µg/g)។ |
| Square dipping ការជ្រលក់ត្រួយឬផ្លែ |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃការបាញ់ថ្នាំលើវាលស្រែ ងាយស្រួលធ្វើ សន្សំសំចៃ និងងាយស្រួលថែទាំដង្កូវក្រោយពេលធ្វើតេស្ត។ | ទាមទារឱ្យមានការប្រមូលត្រួយឬផ្លែដែលមិនទាន់បាញ់ថ្នាំពីវាលស្រែមកប្រើប្រាស់ ដែលអាចពិបាករកនៅរដូវកាលខ្លះ។ | ត្រូវបានណែនាំថាជាវិធីសាស្ត្រល្អបំផុត ថ្នាំ Karate អាចសម្លាប់ដង្កូវបាន ៩៩.៣៣% ក្នុងកម្រិត ១/៨ នៃកម្រិតវាលស្រែ។ |
| Larval immersion ការត្រាំដង្កូវក្នុងសូលុយស្យុងថ្នាំ |
ជាវិធីសាស្ត្ររហ័ស លឿន និងងាយស្រួល ផ្តល់លទ្ធផលអត្រាស្លាប់ស្រដៀងគ្នានឹងវិធីសាស្ត្រជ្រលក់ត្រួយដែរ។ | មិនសូវឆ្លុះបញ្ចាំងពីសកម្មភាពស៊ីចំណីរបស់ដង្កូវលើរុក្ខជាតិជាក់ស្តែងដូចវិធីជ្រលក់ត្រួយទេ។ | បញ្ជាក់ពីការថយចុះប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំ endosulfan ដោយផ្តល់អត្រាស្លាប់ ៩៦.៦៧% ត្រឹមកម្រិតប្រើប្រាស់ពេញលេញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន សត្វល្អិតសាកល្បង និងសារធាតុគីមីមួយចំនួន ដើម្បីដំណើរការបច្ចេកទេសជីវវិភាគ (Bioassay)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្ម Werer ក្នុងប្រទេសអេត្យូពី ដោយផ្តោតលើពូជដង្កូវកប្បាសនៅក្នុងតំបន់នោះ។ លទ្ធផលនៃភាពស៊ាំថ្នាំអាចមានភាពលម្អៀងទៅលើបរិស្ថាន និងទម្លាប់នៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំក្នុងប្រទេសអេត្យូពី ដែលកសិករកម្ពុជាអាចមានទម្លាប់ប្រើប្រាស់ថ្នាំខុសពីនេះ ទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តបញ្ជាក់បន្ថែមលើពូជដង្កូវក្នុងស្រុក។
បច្ចេកទេស និងរបកគំហើញពីការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការតាមដាន និងគ្រប់គ្រងភាពស៊ាំរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ។
ការជ្រើសរើសបច្ចេកទេសជីវវិភាគដែលសន្សំសំចៃ និងអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពពិតដូចជា ការជ្រលក់ត្រួយ (Square dip) គឺស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា ដើម្បីការពារការខាតបង់ទិន្នផលដោយសារភាពស៊ាំរបស់សត្វល្អិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bioassay (ជីវវិភាគ) | គឺជាការធ្វើតេស្តបែបវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីវាស់វែងពីឥទ្ធិពល ឬកម្រិតពុលនៃសារធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត) ទៅលើសារពាង្គកាយមានជីវិតជាក់ស្តែង (ដូចជាសត្វល្អិត) ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពរបស់វា។ | ដូចជាការសាកល្បងឱ្យសត្វកណ្តុរស៊ីថ្នាំ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យមើលថាតើថ្នាំនោះមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ឬអត់។ |
| Insecticide resistance (ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត) | ជាបាតុភូតដែលសត្វល្អិតចង្រៃអាចវិវឌ្ឍរាងកាយរបស់ពួកវាឱ្យធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលធ្លាប់តែអាចសម្លាប់ពួកវាបានពីមុនមក ធ្វើឱ្យការបាញ់ថ្នាំក្នុងកម្រិតដដែលលែងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាមនុស្សដែលប្រើថ្នាំផ្សះញឹកញាប់ពេក រហូតដល់ថ្ងៃក្រោយបាក់តេរីលែងខ្លាចថ្នាំនោះទៀតហើយ។ |
| LD50 (កម្រិតថ្នាំសម្លាប់ ៥០%) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារក្នុងផ្នែកជាតិពុលវិទ្យា (Lethal Dose 50%) ដែលតំណាងឱ្យបរិមាណ ឬកម្រិតនៃសារធាតុពុលដែលអាចសម្លាប់ ៥០ភាគរយ នៃចំនួនសត្វ ឬសារពាង្គកាយសរុបដែលត្រូវបានយកមកធ្វើតេស្ត។ | បើអ្នកមានសត្វល្អិតចំនួន ១០០ក្បាល LD50 គឺជាបរិមាណថ្នាំដែលអ្នកត្រូវបាញ់ដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតនោះឱ្យងាប់ពាក់កណ្តាល (៥០ក្បាល)។ |
| Probit analysis (ការវិភាគប្រូប៊ីត) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងជីវវិទ្យា ដើម្បីសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងកម្រិតថ្នាំដែលបានផ្តល់ (Dose) និងអត្រានៃការឆ្លើយតប (ដូចជាអត្រាស្លាប់) របស់សារពាង្គកាយ ដែលជួយឱ្យគេអាចគណនាតម្លៃ LD50 យ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលជួយទស្សន៍ទាយយ៉ាងជាក់លាក់ថា តើត្រូវប្រើកម្លាំងប៉ុន្មានទើបអាចវាយបំបែកដុំថ្មបានពាក់កណ្តាល។ |
| Topical application (ការលាបថ្នាំលើស្បែក ឬខ្លួនសត្វល្អិត) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលគេប្រើឧបករណ៍ពិសេសដើម្បីបន្តក់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងបរិមាណដ៏តិចនិងច្បាស់លាស់បំផុត ទៅលើផ្នែកខាងក្រៅនៃរាងកាយសត្វល្អិត (ដូចជាខ្នង) ដើម្បីសិក្សាពីកម្រិតថ្នាំដែលជ្រាបចូល។ | ដូចជាការបន្តក់ថ្នាំលើស្បែកមនុស្ស ជំនួសឱ្យការឱ្យលេប ដើម្បីឱ្យថ្នាំជ្រាបចូលទៅតាមរន្ធញើស។ |
| Square dipping (បច្ចេកទេសជ្រលក់ត្រួយ ឬផ្លែ) | ជាវិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តដោយយកផ្នែករុក្ខជាតិ (ដូចជាត្រួយ ឬផ្លែកប្បាស) ទៅជ្រលក់ក្នុងសូលុយស្យុងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត រួចយកមកឱ្យដង្កូវស៊ី ដើម្បីត្រាប់តាមស្ថានភាពពិតប្រាកដនៃការបាញ់ថ្នាំផ្ទាល់នៅលើវាលស្រែ។ | ដូចជាការយកផ្លែប៉ោមទៅជ្រលក់ក្នុងទឹកស៊ីរ៉ូ រួចឱ្យក្មេងញ៉ាំ ដើម្បីមើលថាតើក្មេងនោះទទួលជាតិស្ករចូលក្នុងខ្លួនបានប៉ុន្មាន។ |
| Larval immersion (បច្ចេកទេសត្រាំដង្កូវ) | ជាបច្ចេកទេសដែលគេយកកូនដង្កូវទៅជ្រមុជ ឬត្រាំក្នុងទឹកថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតមួយភ្លែត ដើម្បីឱ្យថ្នាំប្រឡាក់ជាប់ពេញខ្លួន រួចស្រង់ចេញមកវិញដើម្បីតាមដានមើលថាតើពួកវានឹងស្លាប់ ឬរស់។ | ដូចជាការចាប់សត្វឆ្កែទៅជ្រមុជក្នុងទឹកថ្នាំកម្ចាត់ចៃ រួចស្រង់មកវិញដើម្បីសម្លាប់ចៃដែលតោងនៅលើស្បែករបស់វា។ |
| Polyphagous (ពហុភោគី) | ជាពាក្យបច្ចេកទេសជីវសាស្រ្ត សំដៅលើសត្វ ឬសត្វល្អិតដែលអាចស៊ីចំណី ឬរស់នៅលើរុក្ខជាតិម្ចាស់ផ្ទះ (Host plants) ជាច្រើនប្រភេទខុសៗគ្នា ដែលធ្វើឱ្យពួកវាងាយស្រួលក្នុងការរស់រានមានជីវិតនិងរាតត្បាតដំណាំផ្សេងៗគ្នា។ | ដូចជាមនុស្សដែលញ៉ាំម្ហូបបានគ្រប់មុខ មិនរើសម្ហូប មិនថាសាច់ បន្លែ ឬបង្អែមអ្វីឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
