បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលទំនាក់ទំនងរវាងការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) លើវិស័យកសិកម្ម និងការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រនៅតាមតំបន់ជនបទក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ពិសេសប្រទេសតង់ហ្សានី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្ររំលេចឡើងវិញ (Scoping review) ដោយប្រមូលទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីអត្ថបទស្រាវជ្រាវដែលពាក់ព័ន្ធ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Plantation or Estate Production Model ម៉ូដែលផលិតកម្មតាមបែបចម្ការធំៗ (សម្បទានដី) |
អាចទាក់ទាញទុនវិនិយោគធំៗ បច្ចេកវិទ្យាទំនើប និងជួយអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាល។ | កាត់បន្ថយឱកាសការងារដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានដោយសារការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រច្រើន និងងាយបង្កឱ្យមានជម្លោះ ឬការដកហូតដីធ្លី។ | ជារឿយៗត្រូវបានរិះគន់ថាមានលក្ខណៈផ្តាច់មុខ និងផ្តល់ប្រយោជន៍តិចតួចដល់អ្នកស្រុកភាគច្រើនបើធៀបនឹងម៉ូដែលផ្សេង។ |
| Contract Farming / Out-grower Scheme ការធ្វើកសិកម្មតាមកិច្ចសន្យា |
ជួយបញ្ចូលកសិករខ្នាតតូចទៅក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃ ធានាទីផ្សារ និងផ្តល់លទ្ធភាពទទួលបានបច្ចេកវិទ្យា និងឥណទាន។ | កសិករអាចជួបហានិភ័យប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនមិនគោរពកិច្ចសន្យា ឬក្នុងករណីមានការប្រែប្រួលតម្លៃទីផ្សារសកល។ | ការសិក្សាបង្ហាញថាវាជួយបង្កើនផលិតភាពកសិកម្មបាន ១៨,១% និងផ្តល់ប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ជាងការធ្វើការងារស៊ីឈ្នួលទូទៅ។ |
| Hybrid Business Model ម៉ូដែលអាជីវកម្មចម្រុះ (ចម្ការធំរួមបញ្ចូលជាមួយកសិករកិច្ចសន្យា) |
ផ្តល់ឱកាសការងារស៊ីឈ្នួលដល់អ្នកអត់ដីធ្លី និងអនុញ្ញាតឱ្យកសិករមានដីអាចចូលរួមផលិត និងទទួលបានបច្ចេកវិទ្យា។ | ទាមទារយន្តការគ្រប់គ្រងស្មុគស្មាញ និងការសម្របសម្រួលខ្ពស់រវាងក្រុមហ៊ុននិងសហគមន៍កសិករ។ | ជាម៉ូដែលដែលវិនិយោគិនភាគច្រើនមានបំណងប្រើប្រាស់ ដោយរដ្ឋាភិបាលជំរុញឱ្យប្រើដើម្បីកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រប្រកបដោយបរិយាបន្ន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដើម្បីសិក្សា និងអនុវត្តការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) លើវិស័យកសិកម្មប្រកបដោយជោគជ័យ ទាមទារឱ្យមានការរៀបចំយន្តការស្ថាប័នរឹងមាំ ទិន្នន័យច្បាស់លាស់ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគាំទ្រ។
ការសិក្សានេះផ្តោតតែលើប្រទេសតង់ហ្សានី (Tanzania) ជាពិសេសតំបន់ច្រករបៀងកំណើនកសិកម្មភាគខាងត្បូង (SAGCOT) និងប្រើប្រាស់អត្ថបទស្រាវជ្រាវតែ ១៦ ប៉ុណ្ណោះ។ នេះមានន័យថាលទ្ធផលអាចមានភាពលំអៀងទៅលើបរិបទភូមិសាស្ត្រ និងគោលនយោបាយនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលអាចខុសគ្នាពីបរិបទកម្ពុជា ទោះបីជាកម្ពុជាមានបញ្ហាប្រឈមស្រដៀងគ្នាក្នុងការគ្រប់គ្រងសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចក៏ដោយ។
របកគំហើញពីការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទាញវិនិយោគបរទេសលើវិស័យកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
ជាចុងក្រោយ ការពឹងផ្អែកលើ FDI ក្នុងវិស័យកសិកម្មអាចកាត់បន្ថយភាពក្រីក្របានពិតប្រាកដ លុះត្រាតែរដ្ឋាភិបាលមានស្ថាប័នរឹងមាំក្នុងការតម្រង់ទិសវិនិយោគិនឱ្យប្រើប្រាស់ម៉ូដែលបរិយាបន្ន និងគោរពសិទ្ធិសហគមន៍មូលដ្ឋាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foreign Direct Investment (ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស) | គឺជាយន្តការដែលបុគ្គល ឬក្រុមហ៊ុនពីប្រទេសមួយបញ្ចេញទុនវិនិយោគដើម្បីបង្កើតទីតាំងអាជីវកម្ម ឬទិញភាគហ៊ុនធំនៅក្នុងប្រទេសមួយទៀត ក្នុងគោលបំណងគ្រប់គ្រងនិងស្វែងរកប្រាក់ចំណេញរយៈពេលវែង។ | ដូចជាជនបរទេសម្នាក់យកលុយមកបើករោងចក្រផ្ទាល់ខ្លួន ឬទិញភាគហ៊ុនធំក្នុងក្រុមហ៊ុនមួយនៅស្រុកខ្មែរ ដើម្បីរកស៊ីយូរអង្វែង។ |
| Structural Adjustment Programmes (កម្មវិធីកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច) | ជាបណ្តុំគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (ដូចជាធនាគារពិភពលោក) តម្រូវឱ្យប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍អនុវត្ត (ដូចជាការកាត់បន្ថយចំណាយរដ្ឋ ឬលក់សហគ្រាសរដ្ឋឱ្យឯកជន) ដើម្បីជាលក្ខខណ្ឌក្នុងការទទួលបានប្រាក់កម្ចី។ | ដូចជាធនាគារតម្រូវឱ្យអ្នកខ្ចីលុយលក់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងកាត់បន្ថយការចំណាយមិនចាំបាច់ ដើម្បីធានាថាគេមានសមត្ថភាពសងបំណុលវិញ។ |
| Contract farming / out-grower schemes (ការធ្វើកសិកម្មតាមកិច្ចសន្យា) | ជាប្រព័ន្ធផលិតកម្មដែលក្រុមហ៊ុនធំៗចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយកសិករខ្នាតតូច ដោយផ្តល់ពូជ បច្ចេកទេស ឬជី ហើយធានាទិញយកកសិផលត្រឡប់មកវិញក្នុងតម្លៃដែលបានកំណត់ជាមុន ជួយឱ្យកសិករមានទីផ្សារច្បាស់លាស់។ | ដូចជាភោជនីយដ្ឋានមួយកក់លុយនិងទិញពូជបន្លែឱ្យកសិករដាំ ហើយសន្យាថានឹងទិញយកបន្លែទាំងអស់នោះវិញក្នុងតម្លៃថេរនៅពេលប្រមូលផល។ |
| Land grabbing (ការក្រសោបយកដីធ្លី) | គឺជាការទិញ ឬជួលដីធ្លីក្នុងទំហំធំៗនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដោយក្រុមហ៊ុនឆ្លងដែន ឬរដ្ឋាភិបាល ដោយច្រើនតែមិនមានការយល់ព្រមត្រឹមត្រូវពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងធ្វើឱ្យប្រជាជនបាត់បង់ដីសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត។ | ដូចជាអ្នកមានអំណាចឬក្រុមហ៊ុនធំមកយកដីស្រែដែលអ្នកភូមិធ្លាប់អាស្រ័យផលជាយូរមកហើយ ដើម្បីយកទៅធ្វើចម្ការកៅស៊ូធំៗដោយមិនបានសួរនាំឬសងជំងឺចិត្តសមរម្យ។ |
| Spillover effects (ឥទ្ធិពលសាយភាយ) | គឺជាអត្ថប្រយោជន៍ក្រៅផ្លូវការ (ដូចជាការចេះបច្ចេកទេសថ្មីៗ ឬការកើនឡើងផលិតភាព) ដែលកសិករ ឬអាជីវកម្មក្នុងស្រុកទទួលបានតាមរយៈការសង្កេត ការធ្វើការ ឬការរស់នៅជិតក្រុមហ៊ុនវិនិយោគបរទេសដែលទំនើបជាង។ | ដូចជាអ្នកអង្គុយជិតអ្នករៀនពូកែ ហើយចេះដឹងរឿងខ្លះៗតាមរយៈការលួចមើលពីរបៀបដែលគេរៀនឬសរសេរ ដោយមិនបាច់បង់លុយចូលរៀនថ្នាក់គួរ។ |
| Neoliberal policies (គោលនយោបាយសេរីនិយមថ្មី) | ជាគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលជំរុញឱ្យមានទីផ្សារសេរី កាត់បន្ថយការអន្តរាគមន៍របស់រដ្ឋក្នុងសេដ្ឋកិច្ច និងផ្ទេរការគ្រប់គ្រងធនធានពីស្ថាប័នរដ្ឋទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន។ | ដូចជាការបើករបាំងឱ្យអ្នករកស៊ីប្រកួតប្រជែងគ្នាសេរីនៅលើទីផ្សារ ដោយរដ្ឋមិនលូកដៃលៃលកតម្លៃ ឬជួយឧបត្ថម្ភទុនដល់អ្នកណាឡើយ។ |
| Scoping review (ការពិនិត្យឡើងវិញបែបកំណត់វិសាលភាព) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវអក្សរសិល្ប៍ដែលប្រមូល និងគូសផែនទីឯកសារស្រាវជ្រាវមានស្រាប់ទាំងអស់លើប្រធានបទមួយ ដើម្បីរំលេចអំពីទំហំការងារ គំនិតសំខាន់ៗ និងចន្លោះខ្វះខាតនៅក្នុងវិស័យនោះ មុននឹងធ្វើការវិភាគស៊ីជម្រៅ។ | ដូចជាការជិះដ្រូន (Drone) មើលពីលើផ្ទៃព្រៃទាំងមូលដើម្បីដឹងថាមានដើមឈើប្រភេទអ្វីខ្លះនិងដុះនៅម្ដុំណា មុននឹងសម្រេចចិត្តចុះទៅសិក្សាលម្អិតនៅតំបន់ណាមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
