បញ្ហា (The Problem)៖ តើលំហូរចូលនិងចេញនៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) មានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើពាណិជ្ជកម្ម (ការនាំចេញ ការនាំចូល និងភាពបើកចំហរពាណិជ្ជកម្ម) នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) របស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ចំនួន ១១៥ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ ២០២០ ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីវិភាគទិន្នន័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fixed/Random Effects Estimators (Baseline) វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានឥទ្ធិពលថេរ និងចៃដន្យ (Fixed and Random Effects) |
ជាវិធីសាស្ត្រមូលដ្ឋានដែលងាយស្រួលក្នុងការវិភាគទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ទូទៅ។ | មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាអថេរខាងក្នុង (Endogeneity) ដែលកើតមានជាទូទៅនៅក្នុងអថេរម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ធ្វើឱ្យលទ្ធផលលម្អៀង។ | មិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ម៉ូដែលចុងក្រោយ ដោយសារបញ្ហាសុក្រឹតភាពនៃទិន្នន័យ។ |
| Generalized Method of Moments (GMM) វិធីសាស្ត្រ Generalized Method of Moments (GMM) |
អាចដោះស្រាយបញ្ហា Endogeneity យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពតាមរយៈការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ (Instruments) និងស័ក្តិសមសម្រាប់ទិន្នន័យឆ្លងកាត់ពេលវេលាយូរ។ | ទាមទារការធ្វើតេស្តស្មុគស្មាញ និងទាមទារការគ្រប់គ្រងចំនួនឧបករណ៍កុំឱ្យមានច្រើនហួសហេតុ (Instrument proliferation)។ | រកឃើញថាការកើនឡើង ១ ដុល្លារនៃ AIFDI ធ្វើឱ្យការនាំចេញកសិកម្មកើន ៦៩ សេន និងការនាំចូលកើន ៨៧ សេន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ និងការចូលប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យចម្រុះពីប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ចំនួន ១១៥ ដោយមិនមានការវិភាគបែងចែកតាមតំបន់ ឬកម្រិតប្រាក់ចំណូលលម្អិតនោះទេ។ ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតក្នុងបញ្ជីនេះក៏ដោយ ក៏លទ្ធផលជាមធ្យមនេះប្រហែលជាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីបរិបទកម្ពុជាទេ ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខណៈពិសេសត្រង់ការនាំចេញអង្ករ និងទើបតែចាប់ផ្តើមពង្រីកឧស្សាហកម្មកែច្នៃកសិផល។
វិធីសាស្ត្រ និងការរកឃើញក្នុងការសិក្សានេះ មានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម-កសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីជម្រុញពាណិជ្ជកម្មកសិកម្មអន្តរជាតិ កម្ពុជាត្រូវបន្តទាក់ទាញលំហូរ FDI ព្រមជាមួយនឹងការរក្សាស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍមូលធនមនុស្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foreign direct investment (ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស) | ការដាក់ទុនវិនិយោគរយៈពេលវែងពីក្រុមហ៊ុន ឬស្ថាប័ននៅក្នុងប្រទេសមួយ ទៅក្នុងប្រតិបត្តិការអាជីវកម្មនៅក្នុងប្រទេសមួយផ្សេងទៀត ដោយមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងយ៉ាងហោចណាស់ ១០% នៃអាជីវកម្មនោះ។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនជប៉ុនយកលុយមកសង់រោងចក្រ និងបើកក្រុមហ៊ុនដោយផ្ទាល់នៅស្រុកខ្មែរ ជំនួសឲ្យការគ្រាន់តែទិញភាគហ៊ុនលេងៗពីចម្ងាយ។ |
| Trade openness (ភាពបើកចំហរពាណិជ្ជកម្ម) | កម្រិតដែលប្រទេសមួយអនុញ្ញាតឲ្យមានការដោះដូរទំនិញ និងសេវាកម្មជាមួយប្រទេសផ្សេងៗជុំវិញពិភពលោក។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានវាស់វែងដោយការបូកបញ្ចូលគ្នានូវអត្រានៃការនាំចេញនិងការនាំចូលកសិកម្ម ធៀបទៅនឹងតម្លៃបន្ថែមក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ | ដូចជាការបើកទ្វាររបងផ្ទះឲ្យអ្នកជិតខាងអាចចេញចូលរហូត ដើម្បីទិញលក់ដោះដូរទំនិញជាមួយយើងបានយ៉ាងងាយស្រួល។ |
| Endogeneity (ភាពប្រែប្រួលពីខាងក្នុង / បញ្ហាអថេរខាងក្នុង) | បញ្ហានៅក្នុងតេស្តស្ថិតិ ដែលអថេរពន្យល់ (Explanatory variable) មានទំនាក់ទំនងទៅនឹងកំហុសឆ្គង (Error term) នៃម៉ូដែល ដែលធ្វើឲ្យលទ្ធផលនៃការប៉ាន់ស្មានមានភាពលម្អៀង ឬមិនត្រឹមត្រូវតាមការពិត។ | ដូចជាយើងគិតថាការប្រើប្រាស់ជីធ្វើឲ្យដំណាំលូតលាស់ល្អ ប៉ុន្តែតាមពិតមកពីយើងដាំវានៅលើដីដែលមានជីជាតិស្រាប់ (កត្តាលាក់បាំង) ដែលធ្វើឲ្យយើងវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពជីនោះខុស។ |
| General method of moments / GMM (វិធីសាស្ត្រ Generalized Method of Moments) | ជាវិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចមាត្រ (Econometrics) កម្រិតខ្ពស់មួយ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា Endogeneity នៅក្នុងការវិភាគទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) តាមរយៈការប្រើប្រាស់អថេរឧបករណ៍ (Instruments) ដើម្បីទាញយកទិន្នន័យដែលពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាការពារចំណាំងផ្លាត ដើម្បីជួយឲ្យយើងមើលឃើញវត្ថុច្បាស់ល្អ ដោយកាត់បន្ថយការបន្លំភ្នែកពីពន្លឺរំខានជុំវិញ។ |
| Substitutability of trade and capital flows (ភាពអាចជំនួសគ្នាបានរវាងពាណិជ្ជកម្ម និងលំហូរមូលធន) | ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចដែលពន្យល់ថា បើប្រទេសមួយមានរបាំងពាណិជ្ជកម្មខ្ពស់ (ពិបាកនាំចូលទំនិញ) វានឹងជំរុញឲ្យមានលំហូរទុនវិនិយោគពីបរទេសចូលមកជំនួសវិញ ដើម្បីសង់រោងចក្រផលិតទំនិញនោះនៅទីនោះផ្ទាល់។ | ដូចជាបើកម្ពុជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យនាំចូលឡានមកលក់ ក្រុមហ៊ុនបរទេសនឹងយកលុយមកសង់រោងចក្រផលិតឡាននៅកម្ពុជាជំនួសវិញ។ |
| Complementarity of trade and capital flows (ភាពបំពេញឲ្យគ្នារវាងពាណិជ្ជកម្ម និងលំហូរមូលធន) | ស្ថានភាពដែលការវិនិយោគបរទេស (FDI) និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិមានការកើនឡើងទន្ទឹមគ្នា និងជួយជំរុញគ្នាទៅវិញទៅមក ឧទាហរណ៍ដូចជាក្រុមហ៊ុនបរទេសមកវិនិយោគ ហើយទាមទារការនាំចូលវត្ថុធាតុដើម និងជួយបង្កើនការនាំចេញផលិតផលសម្រេច។ | ដូចជាការសង់រោងចក្រថ្មី (ការវិនិយោគ) ធ្វើឲ្យមានតម្រូវការនាំចូលម៉ាស៊ីន និងធ្វើឲ្យមានការផលិតទំនិញដើម្បីនាំចេញទៅលក់នៅក្រៅប្រទេសកាន់តែច្រើន។ |
| Human capital (មូលធនមនុស្ស) | ការវាស់វែងលើចំណេះដឹង ជំនាញ បទពិសោធន៍ និងសុខភាពរបស់កម្លាំងពលកម្មនៅក្នុងប្រទេសមួយ ដែលរួមចំណែកដល់ការបង្កើនផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ច។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេវាស់វែងតាមរយៈអត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀននៅកម្រិតមធ្យមសិក្សា។ | ដូចជាការអាប់ហ្គ្រេត (Upgrade) ខួរក្បាល និងជំនាញរបស់កម្មករ ឲ្យធ្វើការបានលឿនជាងមុន និងឆ្លាតជាងមុន មិនមែនពឹងផ្អែកតែលើកម្លាំងបាយសុទ្ធនោះទេ។ |
| Over-identifying restrictions (ការរឹតត្បិតកំណត់អត្តសញ្ញាណលើស) | លក្ខខណ្ឌនៅក្នុងម៉ូដែលស្ថិតិ ដែលចំនួនឧបករណ៍ (Instruments) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ មានច្រើនជាងចំនួនប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (Parameters) ដែលត្រូវប៉ាន់ស្មាន។ វាទាមទារឲ្យមានការធ្វើតេស្ត (Sargan test) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាឧបករណ៍ទាំងនោះមានសុពលភាពនិងត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការពឹងអ្នកសាក្សី ៥ នាក់ ដើម្បីបញ្ជាក់រឿងតែមួយ។ យើងត្រូវធ្វើតេស្តសួរពួកគេឡើងវិញ ដើម្បីប្រាកដថាចម្លើយរបស់ពួកគេស៊ីសង្វាក់គ្នា មិនប្រឌិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
