បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីប្រវត្តិ និងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៃការនាំចូលប្រភេទត្រីពីបរទេសមកប្រទេសថៃ ដោយគូសបញ្ជាក់ពីអត្ថប្រយោជន៍ ហានិភ័យផ្នែកអេកូឡូស៊ី និងតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងការគ្រប់គ្រងឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញលើកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ទិន្នន័យនៃការនាំចូលថ្មីៗ និងការសង្កេតជាក់ស្តែង ដើម្បីចាត់ថ្នាក់ប្រភេទត្រីដែលបាននាំចូល និងវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់របស់វាមកលើបរិស្ថាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Culture Fishes Introduction (e.g., Tilapia, Carp) ការនាំចូលត្រីសម្រាប់វប្បធម៌ និងការចិញ្ចឹមជាអាហារ (ឧទាហរណ៍៖ ត្រីកាប និងត្រីទីឡាព្យា) |
ងាយស្រួលចិញ្ចឹម លូតលាស់លឿន ធន់នឹងមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ និងមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់សម្រាប់ការបរិភោគ។ | ប្រភេទខ្លះ (ដូចជាទីឡាព្យា) អាចរត់ចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកធម្មជាតិ បំផ្លាញកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបង្គា និងប្រកួតប្រជែងចំណីជាមួយត្រីក្នុងស្រុក។ ចំណែកត្រីកាបចិនខ្លះមិនអាចបង្កាត់ពូជក្នុងស្រះបានទេ។ | ត្រីកាប និងទីឡាព្យា ក្លាយជាប្រភពអាហារដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែបានបង្កហានិភ័យដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅតាមតំបន់ឆ្នេរ និងស្រះចិញ្ចឹមបង្គា ដោយសារពួកវាស៊ីកូនបង្គា និងប្រកួតប្រជែងទីជម្រក។ |
| Larvicidal Fishes Introduction (e.g., Guppy, Mosquito fish) ការនាំចូលត្រីសម្រាប់កម្ចាត់ដង្កូវទឹក ឬមូស (ឧទាហរណ៍៖ ត្រី Gambusia holbrookii និង ត្រី Guppy) |
ជួយគ្រប់គ្រងចំនួនមូស និងដង្កូវទឹកបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងងាយស្រួលសម្របខ្លួននឹងបរិស្ថានក្នុងស្រុក។ | អាចរីកសាយភាយពេញប្រភពទឹកធម្មជាតិ និងប្រឡាយនានា ដែលទាមទារការតាមដានពីផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងដល់ពូជត្រីតូចៗក្នុងស្រុក។ | ត្រី Guppy (Lebistes reticulatus) បានកើនចំនួនរាប់លានក្បាល និងត្រូវបានចែកចាយពាសពេញរាជធានីបាងកក។ |
| Ornamental/Aquarium Fishes Introduction ការនាំចូលត្រីសម្រាប់តាំងលម្អក្នុងទូ |
ទទួលបានការពេញនិយមសម្រាប់លម្អគេហដ្ឋាន និងអាចបង្កើតជាអាជីវកម្មនាំចេញដ៏មានសក្តានុពល។ | ប្រភេទត្រីខ្លះជាត្រីសាហាវ (Predacious) ដែលអាចស៊ីត្រីក្នុងស្រុកជាអាហារ និងអាចផ្ទុកមេរោគ ក៏ដូចជាប៉ារ៉ាស៊ីតចូលមកជាមួយ។ | ត្រីបរទេសសម្រាប់តាំងលម្អជាច្រើនប្រភេទត្រូវបាននាំចូល ប៉ុន្តែការលែងឱ្យរស់នៅក្នុងធម្មជាតិដោយខ្វះការគ្រប់គ្រង បានធ្វើឱ្យប្រភេទខ្លះក្លាយជាសត្រូវរបស់ត្រីក្នុងស្រុក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការគ្រប់គ្រងការនាំចូលត្រីពីបរទេសទាមទារឱ្យមានធនធានមនុស្សជំនាញ និងវិធានការការពារយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការសង្កេតផ្ទាល់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពិសេសនៅតាមតំបន់ទំនាបកណ្តាល ឈូងសមុទ្រថៃ និងទីក្រុងបាងកក ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៦៥ ដល់ ១៩៦៦។ ទោះបីជាព័ត៌មាននេះមានអាយុកាលចាស់ ប៉ុន្តែវាជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាប និងអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ដើម្បីចៀសវាងកំហុសក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រីបរទេស។
របកគំហើញពីឯកសារនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យវារីវប្បកម្ម និងការអភិរក្សជីវចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីប្រវត្តិនៃការនាំចូលត្រីបរទេសរបស់ប្រទេសជិតខាង ជួយឱ្យកម្ពុជាអាចរៀបចំគោលនយោបាយវារីវប្បកម្មបានត្រឹមត្រូវ និងទប់ស្កាត់ការឈ្លានពានពីប្រភេទត្រីបរទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Exotic species (ពូជត្រីបរទេស ឬប្រភេទសត្វក្រៅស្រុក) | ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេនាំយកពីតំបន់ ឬប្រទេសផ្សេង មកកាន់បរិស្ថានថ្មីមួយ ដែលពួកវាមិនមែនជាពូជដើមដែលមានពីធម្មជាតិនៅទីនោះ។ | ដូចជាការនាំយកពូជផ្លែប៉ោមពីបរទេសមកដាំនៅលើទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា។ |
| Larvicidal fishes (ត្រីកម្ចាត់ដង្កូវទឹក) | ប្រភេទត្រីដែលត្រូវបានគេនាំចូលនិងលែងក្នុងទឹកក្នុងគោលបំណងឱ្យវាស៊ីដង្កូវទឹក ដែលជាវិធានការជីវសាស្ត្រជួយកាត់បន្ថយចំនួនមូស និងជំងឺឆ្លងផ្សេងៗ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាប់កណ្តុរនៅក្នុងផ្ទះអញ្ចឹងដែរ។ |
| Piscivorous (លក្ខណៈសាហាវស៊ីត្រីជាអាហារ) | ទម្លាប់ ឬធម្មជាតិរបស់សត្វ (ពិសេសត្រីសាហាវៗ) ដែលចូលចិត្តប្រមាញ់ និងស៊ីត្រីដទៃទៀតដែលតូចជាងខ្លួនជាអាហារប្រចាំថ្ងៃ។ | ដូចជាសត្វតោ ឬខ្លា ដែលរស់រានមានជីវិតដោយការបរបាញ់សត្វតូចៗស៊ីជាអាហារ។ |
| Brackish-water (ទឹកភ្លាវ) | ប្រភពទឹកដែលមានកម្រិតជាតិប្រៃលាយឡំជាមួយទឹកសាប (ចន្លោះទឹកសាបនិងទឹកសមុទ្រ) ដែលជាធម្មតាកើតមាននៅតាមតំបន់ក្បែរមាត់សមុទ្រ ព្រែក ឬតំបន់ព្រៃកោងកាង។ | ដូចជាការលាយទឹកស៊ីរ៉ូបន្តិចទៅក្នុងទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យវាមិនសាបពេក និងមិនផ្អែមពេក។ |
| Physiological tolerance (ភាពធន់នៃសរីរវិទ្យា) | សមត្ថភាពរបស់សារពាង្គកាយក្នុងការបន្តរស់រានមានជីវិត និងលូតលាស់ ទោះបីជាមានការប្រែប្រួលខ្លាំងនៃបរិស្ថានជុំវិញ ដូចជាការឡើងចុះនៃសីតុណ្ហភាព ឬកម្រិតជាតិប្រៃនៃទឹក។ | ដូចជាមនុស្សដែលអាចទ្រាំរស់នៅទាំងក្នុងរដូវរងាខ្លាំង និងរដូវក្តៅខ្លាំងដោយមិនមានបញ្ហាសុខភាព។ |
| Impounded waters (ប្រភពទឹកដែលត្រូវទប់ ឬស្តុកទុក) | ផ្ទៃទឹកដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការសាងសង់ទំនប់ ឬរនាំង ដើម្បីទប់ទឹកទុកប្រើប្រាស់សម្រាប់ការងារកសិកម្ម ឬការចិញ្ចឹមត្រី។ | ដូចជាការយកធុងធំមួយមកត្រងនិងស្តុកទឹកភ្លៀងទុកប្រើប្រាស់នៅរដូវប្រាំង។ |
| Transplantation (ការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងសត្វ ឬរុក្ខជាតិ) | ដំណើរការនៃការចាប់យកត្រី ឬសត្វពីទីតាំងដើមរបស់វា យកទៅលែង ឬចិញ្ចឹមនៅតំបន់ជលផលថ្មីមួយទៀត ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល ឬគោលបំណងអភិរក្ស។ | ដូចជាការដកកូនរុក្ខជាតិពីថ្នាលបណ្តុះ យកទៅដាំបន្តនៅក្នុងចម្ការធំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
