បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីការស្វែងរកវិធីសាស្ត្រដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងការប្រើប្រាស់ជីរួមផ្សំជាមួយនឹងការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃ ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលស្រូវស្ទូងនៅខេត្តអ៊ូប៊ុនរ៉ាត់ថានី ភូមិភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅរដូវវស្សាឆ្នាំ ១៩៩៣ ជាទម្រង់ Split plot ក្នុងប្លង់ RCB ដែលមានការធ្វើឡើងវិញចំនួន ៤ ដង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Basal + Topdress of urea (1 or 2 times) ការដាក់ជីទ្រនាប់ និងជីអ៊ុយរ៉េបំប៉ន (១ ឬ ២ ដង) |
ផ្តល់ចំនួនបែកគុម្ព និងកួរស្រូវច្រើន ដែលជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវខ្ពស់បំផុត (រហូតដល់ ៣០៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ)។ ការបែងចែកដាក់ជី ២ ដងជួយកាត់បន្ថយការបាត់បង់ជីជាតិក្នុងដី។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាលើការទិញជីគីមី និងទាមទារការកំណត់ពេលវេលាដាក់ជីឲ្យបានច្បាស់លាស់ត្រឹមត្រូវ។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់ជាងគេ និងធ្វើឱ្យស្មៅដុះច្រើនជាងការមិនដាក់ជី ប្រសិនបើមិនមានការគ្រប់គ្រងស្មៅបានល្អ។ |
| Green manure (Aeschynomene afraspera) ការប្រើប្រាស់ជីស្រស់ (Aeschynomene afraspera) |
ជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី និងជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធព្រមទាំងគុណភាពដីក្នុងរយៈពេលវែង។ | ទិន្នផលស្រូវដែលទទួលបានមានកម្រិតទាប (២១៩ គ.ក្រ/រ៉ៃ) បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើប្រាស់ជីគីមី។ | ផ្តល់ការលូតលាស់របស់ស្រូវ និងទិន្នផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងស្រែដែលមិនបានដាក់ជីសោះ។ |
| Hand weeding ការដកស្មៅដោយដៃ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅ (ទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅទាបបំផុត) និងជួយសង្គ្រោះទិន្នផលស្រូវបានប្រមាណ ១៥%។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងចំណាយពេលយូរ ដែលធ្វើឱ្យមានការលំបាកក្នុងការអនុវត្តលើផ្ទៃដីកសិកម្មធំៗ។ | រក្សាបាននូវទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅក្នុងកម្រិតទាបបំផុត (១៣.៣ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ) ធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត។ |
| Planet junior (Mechanical weeder) ការប្រើឧបករណ៍ចូកស្មៅ (Planet junior) |
ចំណេញពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងការដកស្មៅដោយដៃ ហើយនៅតែរក្សាបានទិន្នផលស្រូវល្អ។ | មិនអាចកម្ចាត់ស្មៅដែលដុះនៅចន្លោះគុម្ពស្រូវបានស្អាតល្អ ១០០% នោះទេ ដោយសារឧបករណ៍អាចឈូសបានតែចន្លោះជួរប៉ុណ្ណោះ។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវប្រហាក់ប្រហែលនឹងការដកដោយដៃ ទោះបីជាមានចំនួនស្មៅសេសសល់ច្រើនជាងបន្តិចក៏ដោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ តម្រូវឱ្យមានការរៀបចំធនធានជាមូលដ្ឋានរួមមាន ជីកសិកម្ម ឧបករណ៍មេកានិច និងកម្លាំងពលកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តអ៊ូប៊ុនរ៉ាត់ថានី (Ubon Ratchathani) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ លើពូជស្រូវផ្កាម្លិះ (KDML 105) ដែលស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌដីខ្សាច់មានជីជាតិទាប និងពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដាំដុះស្រូវភាគច្រើននៅកម្ពុជា (ជាពិសេសនៅភាគពាយ័ព្យ និងឧត្តរ) មានប្រភេទដី អាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ពូជស្រូវស្រដៀងគ្នានេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការបែងចែកដាក់ជីបំប៉នរួមផ្សំជាមួយនឹងការគ្រប់គ្រងស្មៅនេះ គឺពិតជាអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រជាកសិករនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការចាត់ចែងជីឱ្យចំពេលវេលា និងការគ្រប់គ្រងស្មៅដោយប្រើឧបករណ៍មេកានិច គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រជាក់ស្តែងដែលជួយបង្កើនទិន្នផល និងប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Topdress (ការដាក់ជីបំប៉ន) | ការរោយ ឬដាក់ជីបន្ថែមពីលើដីនៅពេលដែលដំណាំកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែម (ពិសេសអាសូត) ឲ្យស្របតាមតម្រូវការរបស់ដំណាំនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាការផ្តល់អាហារបំប៉ន ឬវីតាមីនបន្ថែមដល់ក្មេងដែលកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីឲ្យមានកម្លាំង និងសុខភាពល្អ។ |
| Basal fertilizer (ការដាក់ជីទ្រនាប់) | ការដាក់ជីទៅក្នុងដីមុនពេល ឬក្នុងពេលដាំដុះ (ស្ទូង ឬព្រួស) ដើម្បីរៀបចំដីឲ្យមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គ្រាប់ពូជ ឬកូនដំណាំចាប់ផ្តើមចាក់ឫស និងលូតលាស់ដំបូង។ | ដូចជាការរៀបចំម្ហូបអាហារត្រៀមទុកជាមុននៅក្នុងផ្ទះ មុនពេលទារកកើតមក ឬមុនពេលភ្ញៀវមកដល់។ |
| Green manure (ជីស្រស់) | ការដាំដំណាំ (ច្រើនតែអំបូរពពួកសណ្តែក) រួចភ្ជួរលុបវាទៅក្នុងដីវិញនៅពេលវានៅស្រស់ ដើម្បីបង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ និងអាសូត (Nitrogen) នៅក្នុងដីសម្រាប់ដំណាំបន្ទាប់។ | ដូចជាការយកស្លឹកឈើ ឬបន្លែស្រស់ៗទៅកប់ធ្វើជាជីកំប៉ុសក្នុងដីដោយផ្ទាល់ ដើម្បីឲ្យដីមានជីវជាតិល្អសម្រាប់ដំណាំ។ |
| Aeschynomene afraspera (ដើមស្នោអាហ្វ្រិក) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិអំបូរសណ្តែក (Legume) ដែលមានសមត្ថភាពចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសមកស្តុកទុកក្នុងឫស និងដើម ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅសម្រាប់ធ្វើជាជីស្រស់នៅក្នុងស្រែ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូចដែលដុះក្នុងស្រែ ដែលជួយទាញយកជីអាសូតពីខ្យល់អាកាសមកបំប៉នដី។ |
| Planet junior (ឧបករណ៍ចូកស្មៅមេកានិច) | ជាឧបករណ៍កសិកម្មរុញដោយកម្លាំងមនុស្ស សម្រាប់កម្ចាត់ស្មៅដែលដុះនៅចន្លោះជួរដំណាំ ដោយវាមានធ្មេញ ឬកាំបិតសម្រាប់កាត់ផ្តាច់ឫសស្មៅ និងកកាយដី។ | ដូចជាច្រាសដុសធ្មេញដែលជួយសម្អាតកាកសំណល់ (ស្មៅ) នៅតាមចន្លោះធ្មេញ (ជួរស្រូវ) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Split plot in RCB (ចំណែកប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងប្លង់ចៃដន្យពេញលេញ) | ជាការរចនាប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដែលបែងចែកកត្តាសិក្សាជាពីរថ្នាក់ (កត្តាចម្បង និងកត្តាបន្ទាប់) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងការពិសោធន៍លើទីវាលធំៗ និងកាត់បន្ថយបញ្ហាលម្អៀងនៃទិន្នន័យ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សក្នុងសាលាជាថ្នាក់រៀនធំៗ រួចបែងចែកជាក្រុមតូចៗបន្តទៀត ដើម្បីងាយស្រួលធ្វើតេស្តសាកល្បងវិធីសាស្ត្របង្រៀនខុសៗគ្នា។ |
| Panicle initiation (ដំណាក់កាលកកើតកួរស្រូវ / ការតាំងស្ទូន) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវនៅពេលដែលកួរស្រូវចាប់ផ្តើមបង្កើតឡើងនៅខាងក្នុងដើម (បំពង់ក) ដែលជាពេលស្រូវត្រូវការសារធាតុចិញ្ចឹមខ្លាំងបំផុតដើម្បីឲ្យកួរធំ និងមានគ្រាប់ច្រើន។ | ដូចជាដំណាក់កាលដែលម្តាយចាប់ផ្តើមមានផ្ទៃពោះកូនដំបូង ដែលទាមទារការញ៉ាំអាហារបំប៉នច្រើនជាងធម្មតា។ |
| Tiller (ការបែកគុម្ព) | ជាដើមថ្មីៗដែលដុះចេញពីគល់នៃដើមស្រូវដើមដំបូងបន្ទាប់ពីស្ទូងរួច ដែលចំនួនដើមបែកគុម្ពនេះជាកត្តាកំណត់ចំនួនកួរស្រូវ និងទិន្នផលសរុបនៅពេលប្រមូលផល។ | ដូចជាមែកឈើដែលដុះបែកចេញពីគល់តែមួយ ដែលមែកកាន់តែច្រើន ផ្លែក៏កាន់តែច្រើនដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
