បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការលិចទឹកដីស្រែនាដើមរដូវវស្សា (Waterlogging) ដែលជាឧបសគ្គចម្បងក្នុងការដាំដុះដំណាំសណ្តែកមុនពេលស្ទូងស្រូវនៅតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ប្រភេទ Split-plot ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្ត្រដាំដុះចំនួនពីរទៅលើពូជសណ្តែកចំនួនបីប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Ridging ការដាំដុះដោយការលើករង |
ជួយកាត់បន្ថយការលិចទឹកដីជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយរក្សាកម្រិតទឹកនៅជម្រៅ ១៥សង់ទីម៉ែត្រក្រោមរង។ វាជួយឱ្យរុក្ខជាតិមានការលូតលាស់ស្លឹក និងទម្ងន់ស្ងួតបានល្អប្រសើរជាងបន្តិច ដោយសារឫសមិនងាប់ព្រោះខ្វះអុកស៊ីសែន។ | ទាមទារការចំណាយកម្លាំងពលកម្មខ្ពស់ខ្លាំងក្នុងការរៀបចំរង។ លើសពីនេះ វាធ្វើឱ្យថយចុះចំនួនដើមក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី ដោយសារត្រូវទុកចន្លោះចង្អូរធំទូលាយ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ជាមធ្យម ១៥២៣.៤ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធត្រឹមតែ ៧៤៨៤ បាត/ហិកតា។ |
| Flat-Field Planting ការដាំដុះលើដីរាបស្មើ |
មិនតម្រូវឱ្យចំណាយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការលើករង ដែលជួយសន្សំសំចៃថ្លៃដើមបានយ៉ាងច្រើន។ វាអនុញ្ញាតឱ្យមានចំនួនដើមដាំដុះច្រើនជាងមុនក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសរុបខ្ពស់ជាង។ | រុក្ខជាតិងាយរងគ្រោះដោយសារការលិចទឹកដក់ (Waterlogging) នៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ដែលអាចកាត់បន្ថយទំហំស្លឹក និងទម្ងន់ឫសបន្តិចបន្តួច។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ជាមធ្យម ១៥៤៥.៨ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធខ្ពស់ដល់ទៅ ១០៦៩៣ បាត/ហិកតា (សណ្តែកសៀងរកចំណេញបានអតិបរមាដល់ទៅ ១៥៨៨៧ បាត/ហិកតា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រធុនតូច ធាតុចូលកសិកម្ម និងកម្លាំងពលកម្មដោយដៃជាចម្បង សម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅវាលស្រែ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តខនកែន (Khon Kaen) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ លើដីប្រភេទខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ (Sandy loam) ដែលមានជាតិអាស៊ីត (pH 4.5) និងកម្រិតសរីរាង្គទាប នារដូវមុនមូសុង។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ដី និងទម្លាប់ធ្វើកសិកម្មនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ទំនាបពឹងផ្អែកទឹកភ្លៀងនៅប្រទេសកម្ពុជា ទើបធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តផ្ទាល់។
ការរកឃើញនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់កសិករកម្ពុជា ដែលចង់បង្កើនប្រាក់ចំណូលតាមរយៈការដាំដំណាំបង្វិល (Sequential cropping) មុនរដូវស្ទូងស្រូវ។
ជារួម ការលុបចោលការលើករង និងជ្រើសរើសពូជសណ្តែកសៀង ឬសណ្តែកកួរ ដាំលើដីរាបស្មើ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រកសិកម្មដ៏ឈ្លាសវៃ ដើម្បីទទួលបានប្រាក់ចំណេញអតិបរមានៅប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Field ridging (ការលើករង) | គឺជាការប្រមូលដីឱ្យឡើងខ្ពស់ជារាងកូនភ្នំតូចៗ ឬជារងជួរៗ ដើម្បីដាំដំណាំនៅលើនោះ ដែលជួយសម្រួលដល់ការបង្ហូរទឹកចេញពីឫសដំណាំនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ទប់ស្កាត់ការរលួយឫស។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះនៅលើគោកខ្ពស់ ដើម្បីកុំឱ្យទឹកជំនន់លិចចូលក្នុងផ្ទះបានអញ្ចឹងដែរ។ |
| Flat-field planting (ការដាំដុះលើដីរាបស្មើ) | គឺជាវិធីសាស្ត្រដាំដំណាំផ្ទាល់នៅលើផ្ទៃដីរាបស្មើ ដោយមិនមានការលើករង ឬធ្វើចង្អូរ ដែលចំណេញពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្ម ប៉ុន្តែងាយប្រឈមនឹងការដក់ទឹកនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន។ | ដូចជាការក្រាលកន្ទេលដេកលើឥដ្ឋផ្ទាល់ ដែលងាយស្រួលរៀបចំ តែបើមានទឹកហូរមក គឺសើមភ្លាមៗ។ |
| Waterlogging (ការលិចទឹកដក់) | ជាស្ថានភាពដែលដីមានផ្ទុកជាតិទឹកឆ្អែតលើសកម្រិត រហូតដល់បាត់បង់ចន្លោះខ្យល់ (អុកស៊ីសែន) នៅក្នុងដី ដែលធ្វើឱ្យឫសរុក្ខជាតិមិនអាចដកដង្ហើមបាន និងឈានទៅដល់ការងាប់ឫស។ | ដូចជាមនុស្សដែលត្រូវគេសង្កត់ក្បាលឱ្យមុជក្នុងទឹកយូរពេក រហូតដល់ថប់ដង្ហើម។ |
| Sequential cropping (ការដាំដំណាំជាបន្តបន្ទាប់ / ការដាំដំណាំបង្វិល) | គឺជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលគេដាំដំណាំមួយប្រភេទ (ឧ. សណ្តែក) ឱ្យប្រមូលផលរួចរាល់សិន ទើបចាប់ផ្តើមដាំដំណាំមួយប្រភេទទៀត (ឧ. ស្រូវ) នៅលើដីដដែលក្នុងឆ្នាំតែមួយ ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ពីដីឱ្យអស់លទ្ធភាព។ | ដូចជាការជួលតូបលក់ដូរ ដែលពេលព្រឹកលក់បាយស្រូប ហើយពេលល្ងាចប្តូរមកលក់គុយទាវ ដើម្បីរកចំណូលឱ្យបានពីរដងពីទីតាំងតែមួយ។ |
| Split plot design (ការរចនាពិសោធន៍បែប Split Plot) | គឺជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ធំៗ (Main plots) សម្រាប់កត្តាទីមួយ (ឧ. វិធីរៀបចំដី) រួចពុះឡូតិ៍ធំទាំងនោះជាឡូតិ៍តូចៗ (Sub-plots) សម្រាប់កត្តាទីពីរ (ឧ. ប្រភេទពូជដំណាំ) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀប។ | ដូចជាការបែងចែកទូទឹកកកជាថ្នាក់ធំៗ (ក្លាសេកក និងធម្មតា) រួចក្នុងថ្នាក់នីមួយៗមានប្រអប់តូចៗសម្រាប់ដាក់សាច់ បន្លែ និងផ្លែឈើដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ |
| Field capacity (កម្រិតសំណើមផ្ទុកអតិបរមាក្នុងដី) | គឺជាបរិមាណទឹកដែលដីអាចរក្សាទុកបាន បន្ទាប់ពីទឹកដែលលើសត្រូវបានស្រូបទាញចុះក្រោមដោយកម្លាំងទំនាញផែនដី (បង្ហូរចេញអស់)។ វាជាស្ថានភាពដីដែលមានសំណើមល្អបំផុតសម្រាប់ដំណាំលូតលាស់។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលយើងជ្រលក់ទឹក រួចលើកឡើងឱ្យស្រក់ទឹកដែលលើសអស់ នៅសល់តែទឹកដែលតោងជាប់ក្នុងអេប៉ុងនោះឯង។ |
| Permanent wilting point (ចំណុចស្រពោនជាអចិន្ត្រៃយ៍) | គឺជាកម្រិតសំណើមដីដែលទាបបំផុត ដែលរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកទឹកពីដីបានទៀតទេ ទោះបីជានៅមានទឹកតិចតួចកកិតក្នុងដីក៏ដោយ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិស្រពោន និងងាប់ទោះបីជាត្រូវបានគេស្រោចទឹកឡើងវិញក៏ដោយ។ | ដូចជាកែវទឹកដែលមានទឹកនៅសល់បាតកែវបន្តិចបន្តួច ដែលទុយោបឺតលែងចេញ ទោះខំប្រឹងបឺតយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
