បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីភាពសម្បូរបែបនៃធនធានជលផលនៅប្រទេសថៃ និងបញ្ហាប្រឈមនានាក្នុងការអភិវឌ្ឍ ដូចជាការធ្វើអាជីវកម្មមិនទាន់អស់សក្តានុពល កង្វះបច្ចេកទេសទំនើប និងតម្រូវការស្បៀងអាហារដែលកំពុងកើនឡើង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញនូវស្ថានភាពភូមិសាស្រ្ត ធនធានជលផលទឹកសាបនិងសមុទ្រ ព្រមទាំងវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិផលនេសាទពីឆ្នាំ១៩៥៧ដល់១៩៦១ ដើម្បីកំណត់បញ្ហា និងស្នើដំណោះស្រាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Fishing Gears (Bamboo Stake Traps / Cast Nets) ឧបករណ៍នេសាទបែបប្រពៃណី (ឧទាហរណ៍៖ របាំងព្រួល កាវ សំណាញ់) |
ចំណាយដើមទុនតិច ហើយប្រជានេសាទមានចំណេះដឹងជាមូលដ្ឋាន និងប្រើប្រាស់ជាយូរលង់ណាស់មកហើយ។ | មានលក្ខណៈបុរាណ មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងមិនអាចធ្វើនេសាទនៅតំបន់សមុទ្រទឹកជ្រៅ ឬឆ្ងាយពីឆ្នេរបាន។ | ជាមធ្យោបាយចម្បងមុនសង្គ្រាមលោក ដែលផ្តល់ផលនេសាទក្នុងកម្រិតថេរតែមិនទាន់ទាញយកសក្តានុពលបានពេញលេញ។ |
| Mechanized Trawl Fishing (Otter-board trawl) ការនេសាទដោយម៉ាស៊ីន និងអួនអូសបាត (Otter-board trawl) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់ត្រីបាតសមុទ្រ (Bottom-fish) និងបង្កើនទិន្នផលបានយ៉ាងច្រើន។ | ទាមទារដើមទុនខ្ពស់ និងបច្ចេកទេស ហើយមានសញ្ញាណនៃការនេសាទហួសកម្រិត ដែលធ្វើឱ្យទំហំត្រីថយចុះ។ | ត្រូវបានណែនាំដោយអ្នកជំនាញអាល្លឺម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦១ ជួយបង្កើនការចាប់ត្រីបាតសមុទ្រ ប៉ុន្តែក៏បង្កើតក្តីបារម្ភពីនិរន្តរភាពផងដែរ។ |
| Pondfish Culture (Aquaculture) ការវារីវប្បកម្ម ឬការចិញ្ចឹមត្រីក្នុងស្រះ |
ជួយផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការស្បៀងអាហារប្រូតេអ៊ីនយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយប្រើប្រាស់ពូជត្រីក្នុងស្រុក និងនាំចូល។ | ពូជត្រីខ្លះ (ដូចជាត្រីកាបចិន) មិនពងកូនក្នុងស្រះតាមបែបធម្មជាតិទេ ដែលទាមទារបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងកន្លែងភ្ញាស់កូនត្រី។ | ទទួលបានជោគជ័យលើការចិញ្ចឹមត្រីជាង ១០ ប្រភេទ ដូចជា Tilapia mossambica និង Cyprinus carpio ព្រមទាំងការចិញ្ចឹមត្រីក្នុងវាលស្រែ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីតម្រូវការធនធានហិរញ្ញវត្ថុ បច្ចេកទេស និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរពីការនេសាទបែបប្រពៃណីទៅកាន់ការនេសាទបែបទំនើបនិងមាននិរន្តរភាព។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងទៅលើទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ ជីវសាស្ត្រ និងស្ថិតិជលផលរបស់ប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ១៩៥៧ ដល់ ១៩៦១ ជាមួយនឹងបរិបទប្រជាជនថៃ។ នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ (ឈូងសមុទ្រថៃ) និងប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គរួមគ្នា ដែលធ្វើឱ្យបញ្ហាប្រឈមនានាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាច្រើន។
វិធីសាស្ត្រនៃការអភិវឌ្ឍនិងមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងឯកសារនេះ គឺពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជលផលនៅកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន។
សរុបមក ឯកសារនេះផ្តល់ជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ល្អមួយសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍជលផល ដោយត្រូវធ្វើតុល្យភាពរវាងការបង្កើនទិន្នផលតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យា និងការអភិរក្សដើម្បីការពារការនេសាទហួសកម្រិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Otter-board trawl fishing (ការអូសអួនបាតសមុទ្រ) | ជាវិធីសាស្ត្រនេសាទសមុទ្របែបទំនើបដែលប្រើប្រាស់អួនទាញផ្ទាល់នៅតាមបាតសមុទ្រដើម្បីចាប់ត្រីសមុទ្រជ្រៅ។ វាប្រើក្ដារពិសេសពីរ (otter boards) ដែលទាញដោយទូកមានម៉ាស៊ីន ដើម្បីជួយបើកមាត់អួនឱ្យទូលាយនៅពេលកំពុងអូសទាញក្នុងទឹក ដែលជួយបង្កើនទិន្នផលបានយ៉ាងច្រើន។ | ដូចជាការអូសកន្ត្រកធំមួយកៀរប្រមូលរបស់របរនៅលើកម្រាលឥដ្ឋ ដែលវាអាចប្រមូលបានអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលនៅតាមផ្លូវរបស់វា។ |
| Pondfish culture (ការវារីវប្បកម្ម ឬការចិញ្ចឹមត្រីក្នុងស្រះ) | ជាការអនុវត្តកសិកម្មផ្នែកជលផលតាមរយៈការចិញ្ចឹម និងបង្កាត់ពូជត្រី (ដូចជា ត្រីកាប ឬត្រីទីឡាព្យា) នៅក្នុងស្រះ ឬកន្លែងបិទជិតដែលមានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ ដើម្បីផលិតជាស្បៀងអាហារ ជំនួសឱ្យការពឹងផ្អែកលើការចាប់ត្រីពីធម្មជាតិទាំងស្រុង។ | ដូចជាការធ្វើកសិដ្ឋានដាំបន្លែ ឬចិញ្ចឹមមាន់ដែរ គ្រាន់តែនេះជាការចិញ្ចឹមត្រីនិងគ្រប់គ្រងចំណីនៅក្នុងទឹកស្រះ។ |
| Pelagic nature (លក្ខណៈជីវសាស្ត្រត្រីរស់នៅស្រទាប់ទឹកខាងលើ) | សំដៅលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ឬប្រភេទត្រីសមុទ្រដែលរស់នៅតំបន់សមុទ្របើកចំហ ស្រទាប់ទឹកខាងលើ ឬកណ្តាលសមុទ្រ (ឧទាហរណ៍ ត្រីកាម៉ុង Rastrelliger) ដោយពួកវាមិនរស់នៅក្បែរបាតសមុទ្រ ឬតាមឆ្នេរឡើយ។ | ដូចជាសត្វស្លាបដែលហោះហើរខ្ពស់នៅលើមេឃ មិនមែនជាសត្វដែលដើររកចំណីផ្ទាល់នៅលើដី (បាតសមុទ្រ) នោះទេ។ |
| Bamboo stake trap / "poh" (របាំងព្រួល ឬលបរាំងរនាំង) | ជាឧបករណ៍នេសាទបែបប្រពៃណីដ៏លេចធ្លោមួយ ដែលគេដំឡើងដោយប្រើបង្គោលឫស្សីបោះចូលទៅក្នុងទឹកសមុទ្ររាក់ៗ ដើម្បីរាំងផ្លូវទឹក និងបង្វែរទិសដៅហ្វូងត្រីឱ្យហែលចូលទៅក្នុងអន្ទាក់ដែលបានរៀបចំទុក។ | ដូចជាការធ្វើរបងជារាងអក្សរ V ដើម្បីបង្វែរទិសដៅហ្វូងគោឱ្យដើរចូលទៅក្នុងក្រោលដែលយើងបើកទ្វារចំហរង់ចាំស្រាប់។ |
| Oceanographic work (ការងារស្រាវជ្រាវមហាសមុទ្រវិទ្យា) | ការចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងប្រមូលទិន្នន័យពីលក្ខណៈជីវសាស្រ្ត រូបសាស្រ្ត និងគីមីសាស្រ្តនៃទឹកសមុទ្រ (ដូចជាសីតុណ្ហភាព ជាតិប្រៃ និងចរន្តទឹក) ដើម្បីយល់ពីបរិស្ថានសមុទ្រ និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើការបម្លាស់ទីនិងការបន្តពូជរបស់ធនធានជលផល។ | ដូចជាការចុះពិនិត្យសុខភាពនិងធ្វើតេស្តឈាម ដើម្បីដឹងពីស្ថានភាពរាងកាយទាំងមូល គ្រាន់តែនេះជាការពិនិត្យទឹកសមុទ្រដើម្បីយល់ពីសុខភាពរបស់សមុទ្រ។ |
| Brackish-water fish culture (ការចិញ្ចឹមត្រីទឹកភ្លាវ) | ការចិញ្ចឹមត្រីនៅតំបន់ដែលមានទឹកសាបលាយឡំជាមួយទឹកប្រៃពីសមុទ្រ (ដូចជាតំបន់ព្រៃកោងកាង ឬតំបន់មាត់ពាម) ដោយប្រើប្រាស់ពូជត្រីដែលអាចបន្សាំខ្លួននឹងកម្រិតជាតិប្រៃប្រែប្រួល ឧទាហរណ៍ ត្រី Milk-fish (Chanos chanos)។ | ដូចជាការដាំរុក្ខជាតិពិសេសម្យ៉ាងដែលអាចរស់រានបានទាំងនៅតំបន់ដីសើមខ្លាំង និងតំបន់ស្ងួត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
