បញ្ហា (The Problem)៖ និក្ខេបបទនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ក្នុងកម្រិតខ្ពស់ពីវិស័យផលិតសាច់គោនៅប្រទេសប្រេស៊ីល និងស្វែងរកវិធីសាស្រ្តកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានតាមរយៈការគ្រប់គ្រងកសិដ្ឋានឱ្យកាន់តែប្រសើរដោយមិនពង្រីកការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការវាស់វែងទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល និងមន្ទីរពិសោធន៍ រួមផ្សំជាមួយនឹងការធ្វើម៉ូដែលគណិតវិទ្យាដើម្បីវាយតម្លៃការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅកម្រិតកសិដ្ឋានទាំងមូល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Extensive System (Baseline) ការចិញ្ចឹមគោបែបលែងពាសវាលពាសកាល (ប្រព័ន្ធមូលដ្ឋាន) |
មិនទាមទារការវិនិយោគទុនខ្ពស់ មិនត្រូវការចំណាយលើការប្រើប្រាស់ជី កំបោរ ឬប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច។ | ត្រូវការផ្ទៃដីធំទូលាយ មានផលិតភាពទាប ធ្វើឱ្យវាលស្មៅងាយរេចរឹល និងបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់កម្រិតខ្ពស់បំផុតក្នុងមួយគីឡូក្រាមសាច់គោ។ | បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ៤៩ គីឡូក្រាម CO2eq ក្នុងមួយគីឡូក្រាមសាច់គោ (ទំហំដីប្រើប្រាស់ ៦០៨ ហិកតា)។ |
| Improved / Intensified System ការចិញ្ចឹមគោបែបប្រពលវប្បកម្មកម្រិតខ្ពស់ |
បង្កើនផលិតភាពសាច់គោបានទ្វេដង កាត់បន្ថយទំហំដីដែលត្រូវប្រើរហូតដល់ ៩២% និងកាត់បន្ថយបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងមួយឯកតាសាច់គោតាមរយៈការគ្រប់គ្រងហ្វូងគោ និងវាលស្មៅបានល្អ។ | ទាមទារការវិនិយោគ និងចំណាយខ្ពស់លើជីនីត្រូសែន កំបោរ ប្រព័ន្ធស្រោចស្រព បច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជ និងការបែងចែកវាលស្មៅជាកង់ៗ។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមកត្រឹម ២១ គីឡូក្រាម CO2eq ក្នុងមួយគីឡូក្រាមសាច់គោ (ធ្លាក់ចុះ ៥៧% ជាមួយទំហំដីត្រឹម ៤៨ ហិកតា)។ |
| Nitrification Inhibitor (DCD) Application ការប្រើប្រាស់សារធាតុទប់ស្កាត់នីទ្រីកម្ម (DCD) |
តាមទ្រឹស្តី វាជួយទប់ស្កាត់ការបំប្លែងនីត្រូសែននៅក្នុងដី និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ននីត្រូសអុកស៊ីត (N2O) ពីទឹកនោមគោប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពក្នុងអាកាសធាតុតំបន់ត្រជាក់។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពសោះនៅក្នុងអាកាសធាតុតំបន់ត្រូពិច ដោយសារសីតុណ្ហភាពក្តៅធ្វើឱ្យសារធាតុនេះឆាប់បាត់បង់គុណភាព ហើយភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងធ្វើឱ្យវាងាយហូរច្រោះពីដី។ | មិនមានការថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៃការបញ្ចេញឧស្ម័ន N2O នារដូវក្តៅឡើយ ហើយមិនត្រូវបានណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់ក្នុងតំបន់ត្រូពិចទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះ ព្រមទាំងការធ្វើម៉ូដែលប្រព័ន្ធកសិដ្ឋាន ទាមទារបរិក្ខារពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់វាស់ស្ទង់ឧស្ម័ន និងការវិនិយោគលើធាតុចូលកសិកម្ម។
ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់រ៉ុងដូនីញ៉ា (Rondônia) និងសៅប៉ូឡូ (São Paulo) នៃប្រទេសប្រេស៊ីល ដោយប្រើប្រាស់ពូជគោ Nellore និងវាលស្មៅ Brachiaria ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចនិងពាក់កណ្តាលត្រូពិច។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្តៅសើមស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យកត្តាបញ្ចេញឧស្ម័ន (Emission Factors) ដែលបានរកឃើញក្នុងឯកសារនេះ អាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងបានល្អជាងកម្រិតស្តង់ដារប៉ាន់ស្មានទូទៅ (IPCC Default Values)។
វិធីសាស្រ្តនៃការធ្វើប្រពលវប្បកម្មលើការចិញ្ចឹមគោ និងការវាស់វែងឧស្ម័ននេះ មានភាពស័ក្តិសម និងមានប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យគោសាច់នៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការផ្លាស់ប្តូរពីការចិញ្ចឹមបែបលែង មកជាការចិញ្ចឹមបែបប្រពលវប្បកម្មតាមរយៈការគ្រប់គ្រងចំណីនិងពូជបានត្រឹមត្រូវ មិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទេ ថែមទាំងផ្តល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ច និងកាត់បន្ថយសម្ពាធលើការកាប់ព្រៃឈើនៅកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Enteric fermentation | ដំណើរការរំលាយអាហារនៅក្នុងក្រពះរបស់សត្វទំពារអៀង (ដូចជាគោ) ដែលបាក់តេរីបំបែកអាហារសរសៃ និងបង្កើតជាឧស្ម័នមេតាន (CH4) ជាអនុផល ដែលភាគច្រើនត្រូវបានបញ្ចេញមកក្រៅតាមរយៈការភើ។ | វាដូចជាម៉ាស៊ីនផលិតជីកំប៉ុសនៅក្នុងពោះគោ ដែលបំបែកស្មៅទៅជាថាមពល ហើយបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានជាសំណល់។ |
| Emission factor | តម្លៃមេគុណស្តង់ដារដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលបញ្ចេញពីសកម្មភាពជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ បរិមាណឧស្ម័ន CH4 ដែលបញ្ចេញក្នុងមួយក្បាលគោក្នុងមួយឆ្នាំ)។ | វាប្រៀបដូចជាការកំណត់កម្រិតស៊ីសាំងមធ្យមរបស់រថយន្ត (ឧ. ៨លីត្រ/១០០គីឡូម៉ែត្រ) ដើម្បីគណនាការចំណាយសាំងសរុប។ |
| Nitrification inhibitor | សារធាតុគីមី (ដូចជា DCD) ដែលគេប្រើដើម្បីពន្យឺតដំណើរការបំប្លែងនីត្រូសែនពីអាម៉ូញ៉ូមទៅជានីត្រាតនៅក្នុងដី សំដៅកាត់បន្ថយការបាត់បង់នីត្រូសែនដោយការហូរច្រោះ និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ននីត្រូសអុកស៊ីត (N2O) ទៅបរិយាកាស។ | វាដូចជាថ្នាំអភិរក្សអាហារដែលការពារមិនឱ្យជីនីត្រូសែនក្នុងដីឆាប់ខូចគុណភាព និងរលាយបាត់ទៅក្នុងខ្យល់។ |
| Water-filled pore space (WFPS) | សមាមាត្រនៃទំហំប្រហោងតូចៗនៅក្នុងដីដែលត្រូវបានបំពេញដោយទឹក។ កម្រិត WFPS ខ្ពស់ធ្វើឱ្យដីខ្វះអុកស៊ីសែន ដែលជំរុញឱ្យបាក់តេរីបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់កម្រិតខ្ពស់ដូចជា N2O ជាដើម។ | វាដូចជាអេប៉ុងដែលបឺតទឹកពោរពេញផ្ទៃ រហូតដល់គ្មានកន្លែងសល់សម្រាប់ឱ្យខ្យល់ចេញចូលបាន។ |
| Global Warming Potential | រង្វាស់ដែលប្រៀបធៀបសមត្ថភាពស្រូបកម្តៅរបស់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នីមួយៗធៀបនឹងឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ ឧទាហរណ៍ GWP របស់មេតានគឺ ២៣ មានន័យថាវាស្រូបកម្តៅខ្លាំងជាង CO2 ចំនួន ២៣ដង។ | វាដូចជាការប្រៀបធៀបកម្លាំងរបស់មនុស្ស ដោយចាត់ទុក CO2 ជាមនុស្សធម្មតា ចំណែកមេតានជាអ្នកលើកទម្ងន់ដែលមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ២៣ ដង។ |
| Closed static chamber technique | វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់ប្រអប់ដែកគ្របពីលើផ្ទៃដីដើម្បីស្ទាក់ចាប់ និងប្រមូលគំរូឧស្ម័នដែលភាយចេញពីដីឬលាមកសត្វ សម្រាប់យកទៅវិភាគរកបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | វាដូចជាការយកកែវទៅគ្របពីលើពែងកាហ្វេក្តៅ ដើម្បីប្រមូល និងវាស់បរិមាណចំហាយទឹកដែលហុយឡើង។ |
| Carbon sequestration | ដំណើរការនៃការចាប់យកកាបូនឌីអុកស៊ីតពីបរិយាកាស និងរក្សាទុកក្នុងដី (តាមរយៈឫសរុក្ខជាតិ) ឬក្នុងជីវម៉ាសរុក្ខជាតិរយៈពេលយូរ ដែលជួយកាត់បន្ថយកម្រិតឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | វាប្រៀបដូចជាការយកប្រាក់ដែលសល់ពីការចាយវាយនៅខាងក្រៅ ទៅផ្ញើទុកក្នុងធនាគារ (ដី) ដើម្បីរក្សាទុកឱ្យមានសុវត្ថិភាព។ |
| Rotational grazing | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងការចិញ្ចឹមសត្វ ដោយបែងចែកវាលស្មៅជាកង់ៗ ហើយផ្លាស់ប្តូរគោឱ្យស៊ីស្មៅពីកង់មួយទៅកង់មួយទៀតតាមកាលវិភាគ ដើម្បីទុកពេលឱ្យស្មៅដុះលូតលាស់ឡើងវិញល្អ និងការពារការជាន់ឈ្លីដីខូច។ | វាដូចជាការប្តូរវេនបន្ទប់រៀន ដើម្បីទុកពេលឱ្យអ្នកអនាម័យបោសសម្អាត និងរៀបចំបន្ទប់ចាស់ឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ឡើងវិញមុននឹងប្រើប្រាស់ម្តងទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
