បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីបរិមាណនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលបណ្តាលមកពីការដុតជីវម៉ាសក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ (ការកាប់ឆ្ការព្រៃឈើ) នៅកោះស៊ូម៉ាត្រា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងផលប៉ះពាល់នៃបាតុភូតអ័ព្ទផ្សែងឆ្លងដែនមកលើគុណភាពខ្យល់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីកំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ២០០៥។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីផ្កាយរណប និងម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណការបញ្ចេញ និងតាមដានការផ្លាស់ទីនៃឧស្ម័នពុលក្នុងបរិយាកាស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| NOAA AVHRR Active Fire Counts ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យចំណុចក្តៅពីផ្កាយរណប NOAA AVHRR |
អាចគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីធំទូលាយ និងកំណត់ទីតាំងនៃការឆេះជីវម៉ាសនៅទូទាំងតំបន់បានយ៉ាងទូលំទូលាយ។ វាផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងការគណនាបរិមាណបញ្ចេញឧស្ម័ន។ | មានកម្រិតភាពច្បាស់ទាប (ទំហំ ១,១ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) អាចរងការរំខានដោយសារពពក និងអាចរំលងការឆេះដែលមិនស្ថិតក្នុងពេលវេលាដែលផ្កាយរណបហោះកាត់។ | បានរកឃើញចំណុចក្តៅចំនួន ១៥៤០ នៅតំបន់ដីកំប៉ុស (Peatland) ក្នុងខេត្ត Riau ជួយដល់ការប៉ាន់ស្មានការបញ្ចេញឧស្ម័ន CO2 ចំនួន ១៦៣ មេហ្គាតោន។ |
| HYSPLIT Dispersion Model ម៉ូដែលក្លែងធ្វើការសាយភាយឧស្ម័នបរិយាកាស HYSPLIT |
អាចបង្ហាញពីគន្លង និងល្បឿននៃការផ្លាស់ទីនៃឧស្ម័នពុលក្នុងបរិយាកាសពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយទៀត។ ជួយឱ្យយល់ដឹងពីទិសដៅនៃការសាយភាយទៅតាមកត្តាអាកាសធាតុ។ | ទាមទារទិន្នន័យឧតុនិយមលម្អិត និងច្បាស់លាស់ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវ។ វាគ្រាន់តែជាការក្លែងធ្វើ (Simulation) ដែលទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយទិន្នន័យផ្ទាល់ដី។ | បានបង្ហាញថាផ្សែងឧស្ម័ន CO2 ពីកោះស៊ូម៉ាត្រាបានសាយភាយមកគ្របដណ្តប់ទាំងស្រុងលើឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ីក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ |
| Ground-level Air Quality Monitoring ការត្រួតពិនិត្យគុណភាពខ្យល់ផ្ទាល់ដីនៅស្ថានីយ៍តំបន់ទីក្រុង |
ផ្តល់នូវទិន្នន័យកំហាប់ឧស្ម័ន (ដូចជា CO, NOx, CH4) ដែលមានជាក់ស្តែងនៅក្នុងបរិយាកាសមូលដ្ឋានផ្ទាល់។ វាជួយវាស់ស្ទង់ពីកម្រិតផលប៉ះពាល់សុខភាពជាក់លាក់។ | ពិបាកក្នុងការបែងចែករវាងការបំពុលពីអ័ព្ទផ្សែងឆ្លងដែន និងការបំពុលចេញពីសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃក្នុងទីក្រុង (Local urban pollution) លើកលែងតែមានការកើនឡើងខុសប្រក្រតីខ្លាំង។ | បានកត់ត្រាកម្រិតកំហាប់ឧស្ម័ន CO ខ្ពស់បំផុតដល់ ៧,៩ ppm កំឡុងពេលមានប្រកាសអាសន្នពីបាតុភូតអ័ព្ទផ្សែងក្នុងខែសីហា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យាប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ ទិន្នន័យផ្កាយរណប និងសមត្ថភាពកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការដំណើរការម៉ូដែលបរិយាកាស។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើទិន្នន័យនៃការឆេះព្រៃនៅកោះស៊ូម៉ាត្រា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងផលប៉ះពាល់គុណភាពខ្យល់នៅតំបន់ Gombak ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី កំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ២០០៥។ ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីស្ថានីយ៍ក្នុងទីក្រុងអាចមានភាពលម្អៀងដោយសារការលាយឡំជាមួយនឹងការបំពុលក្នុងស្រុក។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីបាតុភូតនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះកម្ពុជាក៏តែងតែរងឥទ្ធិពលពីភ្លើងឆេះព្រៃ និងការដុតសំណល់កសិកម្មឆ្លងកាត់ព្រំដែនក្នុងតំបន់ទន្លេមេគង្គផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការតាមដានចំណុចក្តៅពីផ្កាយរណប និងការប្រើប្រាស់ម៉ូដែលសាយភាយខ្យល់ គឺអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការបំពាក់បច្ចេកវិទ្យាតាមដានផ្កាយរណប និងប្រព័ន្ធម៉ូដែលទាំងនេះ នឹងជួយកម្ពុជាកែលម្អការគ្រប់គ្រងគុណភាពខ្យល់ និងចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាផ្សែងអ័ព្ទឆ្លងដែនកម្រិតតំបន់អាស៊ានបានកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biomass burning | ការដុតបំផ្លាញរុក្ខជាតិ ព្រៃឈើ ឬសំណល់កសិកម្ម ដែលជាទូទៅត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីសម្អាតដីសម្រាប់ពង្រីកវិស័យកសិកម្ម។ សកម្មភាពនេះបំប្លែងកាបូនដែលស្តុកទុកក្នុងរុក្ខជាតិទៅជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់យ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ភាយចូលទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ដូចជាការប្រមូលដុតសំរាម ឬគំនរមែកឈើនៅក្រោយផ្ទះ ដើម្បីយកកន្លែងទំនេរ តែនេះគឺធ្វើឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំរាប់ពាន់ហិកតា។ |
| Greenhouse gases | ប្រភេទឧស្ម័ន (ដូចជា កាបូនឌីអុកស៊ីត មេតាន និងនីត្រាតអុកស៊ីត) ដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិស្រូបយកកម្តៅ និងរក្សាកម្តៅនៅក្នុងបរិយាកាសផែនដី មិនឱ្យភាយចេញទៅទីអវកាសវិញ ដែលជាមូលហេតុចម្បងធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពផែនដីកើនឡើង។ | ដូចជាកញ្ចក់រថយន្តដែលបិទជិតនៅក្រោមកម្តៅថ្ងៃ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពន្លឺថ្ងៃចូលបាន តែមិនឱ្យកម្តៅភាយចេញក្រៅវិញ។ |
| Transboundary haze | បាតុភូតនៃការបំពុលខ្យល់ដោយផ្សែងនិងធូលីកម្រិតធ្ងន់ ដែលបង្កឡើងនៅប្រទេសមួយ ហើយត្រូវបានចរន្តខ្យល់បក់នាំយកទៅគ្របដណ្តប់ ឬបង្កផលប៉ះពាល់ដល់គុណភាពខ្យល់នៅប្រទេសមួយផ្សេងទៀត។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងដុតសំរាមនៅផ្ទះរបស់គេ តែខ្យល់បានបក់នាំផ្សែងមកហុយចូលពេញផ្ទះរបស់យើង។ |
| HYSPLIT model | ម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ និងរូបមន្តគណនាដែលបង្កើតឡើងដោយ NOAA ប្រើសម្រាប់តាមដាន ក្លែងធ្វើ (Simulate) និងព្យាករណ៍ពីគន្លងនៃចលនាខ្យល់ ព្រមទាំងការសាយភាយនៃសារធាតុពុលក្នុងបរិយាកាសពីទីតាំងប្រភពទៅកាន់ទីតាំងផ្សេងៗ។ | ដូចជាកម្មវិធីផែនទី Google Maps ប៉ុន្តែវាប្រើសម្រាប់បង្ហាញផ្លូវ និងទិសដៅដែលផ្សែងពុលនឹងហោះហើរទៅតាមកម្លាំងខ្យល់។ |
| Active fire counts | ទិន្នន័យចំណុចកម្តៅដែលចាប់បានដោយសេនស័រ (Sensor) របស់ផ្កាយរណប ដែលបង្ហាញពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់នៅលើផែនដីដែលមានសីតុណ្ហភាពក្តៅខ្លាំងខុសប្រក្រតី ដែលអាចសន្និដ្ឋានបានថាកំពុងមានភ្លើងឆេះនៅទីនោះ។ | ដូចជាការប្រើកាមេរ៉ាចាប់កម្តៅ (Thermal camera) ថតពីលើមេឃដើម្បីរកមើលថាតើមានភ្លើងកំពុងឆេះនៅត្រង់ចំណុចណាខ្លះក្នុងព្រៃ។ |
| Emission factors | តម្លៃមេគុណបច្ចេកទេសដែលតំណាងឱ្យបរិមាណជាក់លាក់នៃឧស្ម័នពុលដែលត្រូវបានបញ្ចេញមកក្រៅ នៅពេលដែលមានការដុតឆេះវត្ថុធាតុ (ជីវម៉ាស) ក្នុងទម្ងន់ណាមួយជាក់លាក់ (ឧទាហរណ៍៖ ក្រាមក្នុងមួយគីឡូក្រាមនៃជីវម៉ាស)។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីគណនាបរិមាណសរុបនៃការបញ្ចេញឧស្ម័ន។ | ដូចជារង្វាស់កំណត់មួយដែលប្រាប់យើងថា បើយើងដុតអុស១គីឡូក្រាម តើវានឹងបញ្ចេញផ្សែងពុលប៉ុន្មានក្រាមចូលក្នុងខ្យល់។ |
| Peat land | តំបន់ដីធ្យូងភក់ ឬដីកំប៉ុស ដែលសម្បូរទៅដោយសំណល់រុក្ខជាតិងាប់ៗដែលរលួយមិនទាន់អស់ និងផ្ទុកកាបូនយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ នៅពេលរាំងស្ងួត វាអាចឆេះរោលកប់ក្នុងដីយូរ និងបញ្ចេញផ្សែងពុលច្រើនជាងភ្លើងឆេះព្រៃធម្មតារាប់សិបដង។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលបឺតស្រូបយកទឹកនិងស្លឹកឈើងាប់ៗចូលគ្នា ពេលវាស្ងួត វាប្រែជាឥន្ធនៈយ៉ាងល្អដែលឆេះងំយូរ និងមិនងាយរលត់។ |
| Dispersion analysis | ការសិក្សានិងវិភាគពីរបៀបដែលភាគល្អិតសំណល់ និងឧស្ម័នពុលសាយភាយ ពង្រីកទំហំ និងផ្លាស់ទីនៅក្នុងបរិយាកាស ដោយវាស់ស្ទង់ពីឥទ្ធិពលនៃល្បឿនខ្យល់ សីតុណ្ហភាព និងសម្ពាធបរិយាកាស។ | ដូចជាការចាក់ទឹកថ្នាំពណ៌មួយតំណក់ចូលក្នុងទឹកទន្លេ រួចសង្កេតមើលថាពណ៌នោះរលាយនិងហូរទៅដល់កន្លែងណាខ្លះតាមចរន្តទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
