បញ្ហា (The Problem)៖ កំណើននៃកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូកនៅប្រទេសវៀតណាមបានបង្កើតកាកសំណល់យ៉ាងច្រើន ដែលបង្កការគំរាមកំហែងដល់បរិស្ថាន និងការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ខណៈប្រព័ន្ធឡជីវឧស្ម័នបច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេសង្ស័យថាមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាពពេញលេញក្នុងការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបន្ទប់ស្ងៀម (Static chamber system) ដើម្បីវាស់ស្ទង់អត្រានៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅតាមកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូកចំនួន ២៤ កន្លែង ក្នុងខេត្តចំនួន ៤ នៅភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Small-scale Biogas Digester Manure Management ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់តាមឡជីវឧស្ម័ននៅកសិដ្ឋានខ្នាតតូច |
មានទីតាំងក្បែរលំនៅដ្ឋានដែលធ្វើឱ្យងាយស្រួលក្នុងការសម្អាត និងថែទាំហ្វូងជ្រូក។ | ទំហំឡតូចមិនមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបំបែកកាកសំណល់ បង្កឱ្យមានក្លិនស្អុយ ហានិភ័យជំងឺឆ្លង និងការបំពុលបរិស្ថាន។ | បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ប្រមាណ ១៥៤.៨ តោន CO2-eq ក្នុងមួយឆ្នាំ ដោយមិនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងពីកសិដ្ឋានធំនោះទេ។ |
| Large-scale Biogas Digester Manure Management ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់តាមឡជីវឧស្ម័ននៅកសិដ្ឋានខ្នាតធំ |
មានទីតាំងឆ្ងាយពីសហគមន៍ កាត់បន្ថយការរំខានដោយក្លិន និងបញ្ហាសុខភាពដល់អ្នកភូមិ។ | អត្រានៃការបំភាយឧស្ម័ន CH4 មានកម្រិតខ្ពស់ជាងកសិដ្ឋានតូច ហើយឡជីវឧស្ម័ននៅតែមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាពពេញលេញក្នុងការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ច្រើន។ | បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ប្រមាណ ១៣៩.១ តោន CO2-eq ក្នុងមួយឆ្នាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍វាស់ស្ទង់កម្រិតខ្ពស់ និងអ្នកជំនាញក្នុងការប្រមូលសំណាកឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ផ្ទាល់នៅទីតាំងកសិដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតលើកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូកចំនួន ២៤ នៅក្នុងខេត្តចំនួន ៤ នៅភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាមតែប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងបច្ចេកទេសចិញ្ចឹមជ្រូកជាក់លាក់ប្រចាំតំបន់ ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចពីបរិបទប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា វាជាទិន្នន័យរោទិ៍ដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់កម្ពុជា ដែលតែងតែចាត់ទុកឡជីវឧស្ម័នថាជាដំណោះស្រាយដ៏ល្អឥតខ្ចោះក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការវាយតម្លៃការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងពីភាពខ្វះចន្លោះនៃប្រព័ន្ធឡជីវឧស្ម័នបច្ចុប្បន្ន នឹងជួយឱ្យអ្នកពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងកាកសំណល់សត្វឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងស្របតាមស្តង់ដារបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biogas digester (ឡជីវឧស្ម័ន) | ជាប្រព័ន្ធ ឬអាងសម្រាប់ផ្ទុកកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ) ដើម្បីឱ្យបាក់តេរីបំបែកវាក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីហ្សែន ដែលបង្កើតបានជាឧស្ម័នដែលអាចឆេះបាន (មេតាន) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាថាមពល និងកាកសំណល់សល់សម្រាប់ធ្វើជី។ | ដូចជាក្រពះសិប្បនិម្មិតដ៏ធំមួយ ដែលស៊ីលាមកសត្វ ហើយបញ្ចេញហ្គាសដែលអាចយកមកដាំស្ល ឬបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនបាន។ |
| Greenhouse gas (GHG) emissions (ការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់) | ដំណើរការនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នមួយចំនួន (ដូចជា CO2, CH4, N2O) ចូលទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលឧស្ម័នទាំងនេះមានលក្ខណៈស្រូបកម្តៅថ្ងៃ ធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាសំដៅលើឧស្ម័នដែលភាយចេញពីកាកសំណល់លាមកជ្រូក និងឡជីវឧស្ម័ន។ | ដូចជាការដុតភ្លើងក្នុងបន្ទប់បិទជិត ដែលធ្វើឱ្យខ្យល់ក្នុងបន្ទប់នោះកាន់តែក្តៅឡើងៗ ដោយសារកម្តៅមិនអាចចេញទៅក្រៅបាន។ |
| Static chamber system (ប្រព័ន្ធបន្ទប់ស្ងៀម / ប្រអប់បិទជិតប្រមូលសំណាក) | ជាឧបករណ៍រាងដូចប្រអប់បិទជិត ដែលគេយកទៅគ្របពីលើប្រភពបញ្ចេញឧស្ម័ន (ឧទាហរណ៍ គំនរលាមកសត្វ) ដើម្បីប្រមូល និងវាស់ស្ទង់កំហាប់ឧស្ម័នដែលភាយចេញក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ មុននឹងបញ្ជូនទៅម៉ាស៊ីនវិភាគ។ | ដូចជាការយកចានគោមទៅគ្របពីលើម្ហូបក្តៅៗ ដើម្បីចាប់យកចំហាយទឹក និងក្លិនដែលហុយចេញមក រួចទើបវាស់មើលថាមានចំហាយប៉ុន្មាន។ |
| FTIR gas analyzer (ឧបករណ៍វិភាគឧស្ម័នអាំងប្រាក្រហម FTIR) | ជាម៉ាស៊ីនដ៏ទំនើបមួយដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាពន្លឺអាំងប្រាក្រហម (Infrared) ដើម្បីវាស់ និងបែងចែកប្រភេទកំហាប់ឧស្ម័នផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា CO2, CH4, N2O) ដែលមានក្នុងខ្យល់ ទោះបីជាវានៅក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុតក៏ដោយ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនភ្នែកទិព្វ ដែលអាចមើលធ្លុះខ្យល់ ហើយប្រាប់ថាក្នុងខ្យល់នោះមានលាយឡំឧស្ម័នអ្វីខ្លះ និងមានចំនួនប៉ុន្មានភាគ។ |
| CO2-equivalent / CO2-eq (សមមូលឧស្ម័នកាបូនិក) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារមួយដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា មេតាន CH4 ដែលមានកម្លាំងធ្វើឱ្យផែនដីក្តៅខ្លាំងជាងកាបូន CO2) ដោយបំប្លែងបរិមាណនៃឧស្ម័នទាំងនោះ ទៅជាបរិមាណកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ដែលនឹងផ្តល់កម្តៅ ឬផលប៉ះពាល់ស្មើគ្នា។ | ដូចជាការគិតប្រាក់បរទេសផ្សេងៗ (ដុល្លារ បាត យន់) មកជារូបិយប័ណ្ណតែមួយ (រៀល) ដើម្បីងាយស្រួលបូកសរុប និងប្រៀបធៀប។ |
| Anaerobic digestion (ការរំលាយក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីហ្សែន) | ដំណើរការធម្មជាតិដែលអតិសុខុមប្រាណ (បាក់តេរី) បំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ) នៅក្នុងបរិយាកាសដែលបិទជិត និងគ្មានខ្យល់អុកស៊ីហ្សែន។ ដំណើរការនេះជួយបង្កើតបានជាជីវឧស្ម័ន (Biogas) និងជី។ | ដូចជាការផ្អាប់ត្រីធ្វើប្រហុកនៅក្នុងក្រឡបិទជិត ដែលសាច់ត្រីរលួយដោយសារបាក់តេរីក្នុងលក្ខខណ្ឌមិនមានខ្យល់ចេញចូល។ |
| Digestate (កាកជីវឧស្ម័ន / សំណល់ក្រោយការរំលាយ) | ជាសារធាតុរាវ និងកាកសំណល់រឹងដែលនៅសេសសល់ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ដំណើរការបំបែកនៅក្នុងឡជីវឧស្ម័នរួចរាល់។ វាច្រើនត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ធ្វើជាជីធម្មជាតិសម្រាប់ដំណាំ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាមិនទាន់រលួយល្អ វាអាចបំពុលបរិស្ថាន និងនៅមានក្លិនស្អុយ។ | ដូចជាកាកកាហ្វេដែលនៅសល់ បន្ទាប់ពីយើងច្រោះយកទឹកវាអស់ ដែលអាចយកទៅចាក់គល់ឈើធ្វើជាជីបន្តបាន។ |
| Emission flux (អត្រាលំហូរនៃការបំភាយឧស្ម័ន) | ជាបរិមាណនៃឧស្ម័នដែលភាយចេញពីផ្ទៃនៃប្រភពណាមួយ (ដូចជាផ្ទៃនៃអាងលាមកសត្វ) ក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃក្រឡា និងក្នុងមួយឯកតាពេលវេលា (ឧទាហរណ៍៖ មីលីក្រាម ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងមួយម៉ោង) ដើម្បីដឹងពីល្បឿននៃការបំភាយ។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណទឹកដែលហូរចេញពីទុយោក្នុងមួយនាទី ដើម្បីដឹងថាទឹកហូរខ្លាំងឬខ្សោយប៉ុណ្ណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
