បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតប្រភពប្រូតេអ៊ីនសត្វដែលមានតម្លៃថោក និងស្វែងរកប្រភពចំណីដែលមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ក្នុងតម្លៃទាបសម្រាប់ការចិញ្ចឹមខ្យង ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើចំណីពាណិជ្ជកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើពិសោធន៍រយៈពេល ២០សប្តាហ៍ លើខ្យងចំនួន ៦០ក្បាល ដោយបែងចែកជា ៤ក្រុម និងផ្តល់ចំណីជាកាកសំណល់ផ្ទះបាយចំនួន ៤ប្រភេទផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីតាមដានការលូតលាស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Diet C (Guinea corn bran) ចំណីប្រភេទ C (កន្ទក់សណ្តែកហ្គីណេ) |
មានផ្ទុកប្រូតេអ៊ីនឆៅ (១២%) និងរ៉ែខ្ពស់ ដែលជួយជំរុញការលូតលាស់ទម្ងន់ និងសំបកបានល្អបំផុត។ វាជាចំណីដែលខ្យងចូលចិត្តស៊ីជាងគេ។ | ទាមទារការស្វែងរកកន្ទក់សណ្តែកហ្គីណេ ដែលអាចមិនសូវសម្បូរនៅគ្រប់តំបន់បើប្រៀបធៀបនឹងកន្ទក់ប្រភេទផ្សេងៗ។ | ទទួលបានកំណើនទម្ងន់ខ្ពស់បំផុត (១៦,៣១ក្រាម) និងកំណើនប្រវែងសំបក (១,៩៩សង់ទីម៉ែត្រ) ក្នុងរយៈពេល ២០សប្តាហ៍។ |
| Diet B (Maize bran) ចំណីប្រភេទ B (កន្ទក់ពោត) |
មានផ្ទុកប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់បំផុត (១៤%) និងងាយស្រួលរកក្នុងតំបន់កសិកម្មទូទៅ។ | មានផ្ទុកជាតិសំណើមនិងខ្លាញ់ខ្ពស់ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការលូតលាស់នៃមីក្រូសរីរាង្គធ្វើឱ្យចំណីខូចគុណភាព និងខ្យងមិនសូវលូតលាស់ល្អធៀបនឹងកន្ទក់សណ្តែក។ | ទទួលបានកំណើនទម្ងន់លំដាប់ទីពីរ (៤,០០ក្រាម) និងកំណើនប្រវែងសំបក (១,៩១សង់ទីម៉ែត្រ)។ |
| Diet A (Paw paw leaves) ចំណីប្រភេទ A (ស្លឹកល្ហុង) |
ជាកាកសំណល់ងាយស្រួលរកបំផុតនៅតាមផ្ទះ មិនមានតម្លៃចំណាយ និងងាយស្រួលរៀបចំ។ | មានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនទាបបំផុត (៧%) សំណើមទាប និងធ្វើឱ្យខ្យងលូតលាស់យឺតបំផុតដោយសារកង្វះជីវជាតិ។ | ទទួលបានកំណើនទម្ងន់ទាប (៣,៣១ក្រាម) និងកំណើនប្រវែងសំបកទាបបំផុត (១,៣៧សង់ទីម៉ែត្រ)។ |
| Diet D (Plantain peels) ចំណីប្រភេទ D (សំបកចេក) |
ជាកាកសំណល់ផ្ទះបាយដែលសំបូរ និងងាយស្រួលប្រមូលយកមកកែច្នៃ។ | មានតុល្យភាពអាហារូបត្ថម្ភមិនល្អ ដែលបណ្តាលឱ្យខ្យងមិនសូវស៊ី (ដោយសាររសជាតិ) និងលូតលាស់ខ្សោយបំផុត។ | ទទួលបានកំណើនទម្ងន់ទាបបំផុត (១,៦២ក្រាម) និងកំណើនប្រវែងសំបក (១,៦២សង់ទីម៉ែត្រ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះចំណាយធនធានតិចតួចបំផុត ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកាកសំណល់ផ្ទះបាយ កសិកម្ម និងសម្ភារៈចិញ្ចឹមសាមញ្ញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុង Saki រដ្ឋ Oyo ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រាស់ពូជខ្យងយក្សនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក (Archachatina marginata) ក្នុងចំនួនសំណាកតិចតួច (៦០ក្បាល)។ ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ក៏ពូជខ្យងនេះមិនមែនជាពូជដើមនៅកម្ពុជាទេ (កម្ពុជាពេញនិយមខ្យងស្រែ ឬខ្យងមាស)។ ដូច្នេះវាទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងសារជាថ្មីជាមួយពូជខ្យងក្នុងស្រុក និងកាកសំណល់កសិកម្មដែលមានស្រាប់នៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់កាកសំណល់កសិកម្មមកធ្វើជាចំណីខ្យង គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ប្រជាកសិករនៅកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត និងបង្កើនប្រភពប្រូតេអ៊ីន។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវគំរូដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការចិញ្ចឹមខ្យងបែបពាណិជ្ជកម្មខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា ដោយគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរទៅប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើម (ដូចជាកន្ទក់ស្រូវជាដើម) និងពូជខ្យងដែលមានស្រាប់នៅក្នុងស្រុក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Proximate analysis (ការវិភាគប្រូកស៊ីម៉ាត ឬ ការវិភាគសមាសធាតុគីមីជាមូលដ្ឋាន) | ជាវិធីសាស្ត្រគីមីវិភាគដែលគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងចំណីអាហារ ដើម្បីកំណត់រកបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមជាមូលដ្ឋានដូចជា កម្រិតសំណើម ប្រូតេអ៊ីនឆៅ ខ្លាញ់ កាបូអ៊ីដ្រាត និងផេះ (រ៉ែ) នៅក្នុងចំណីសត្វ ឬចំណីអាហារ។ ការវិភាគនេះជួយឱ្យកសិករដឹងពីគុណភាពនៃវត្ថុធាតុដើមមុននឹងយកទៅលាយជាចំណី។ | ដូចជាការយកម្ហូបមួយចានទៅបំបែកមើលថា តើក្នុងនោះមានសាច់ប៉ុន្មាន ខ្លាញ់ប៉ុន្មាន និងទឹកប៉ុន្មាន ដើម្បីដឹងថាវាមានជីវជាតិកម្រិតណា។ |
| Crude Protein (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ) | ជាបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបដែលបានប៉ាន់ស្មាននៅក្នុងចំណី ដោយផ្អែកលើការវាស់វែងបរិមាណអាសូត (Nitrogen) សរុប។ វាជារង្វាស់ដ៏សំខាន់មួយដើម្បីដឹងពីគុណភាពចំណីក្នុងការជួយដល់ការលូតលាស់សាច់ដុំ ទម្ងន់ និងកោសិការបស់សត្វ។ | ដូចជាការបូកសរុបសារធាតុសាងសង់រាងកាយទាំងអស់ដែលមានក្នុងចំណី ដើម្បីដឹងថាវាអាចជួយឱ្យសត្វឆាប់ធំបានកម្រិតណា។ |
| Growth performance (ប្រសិទ្ធភាពនៃការលូតលាស់) | ជារង្វាស់វាយតម្លៃពីរបៀបដែលសត្វឆ្លើយតបទៅនឹងចំណីដែលវាស៊ី ដោយវាស់វែងលើកំណើនទម្ងន់ កំណើនប្រវែង និងទំហំ (ដូចជាទំហំនិងប្រវែងសំបកខ្យងជាដើម) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើចំណីនោះល្អកម្រិតណា។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ និងវាស់កម្ពស់ក្មេងរៀងរាល់ខែ ដើម្បីចង់ដឹងថាក្មេងនោះលូតលាស់លឿនប៉ុណ្ណានៅពេលញ៉ាំអាហារប្រភេទណាមួយ។ |
| Significant difference (P < 0.05) (ភាពខុសគ្នាមានអត្ថន័យខាងស្ថិតិ) | ជាពាក្យបច្ចេកទេសផ្នែកស្ថិតិដែលបញ្ជាក់ថា លទ្ធផលដែលទទួលបាន (ឧទាហរណ៍ ខ្យងដែលស៊ីចំណី A លូតលាស់ធំជាងចំណី B) គឺពិតជាកើតឡើងដោយសារឥទ្ធិពលនៃចំណីនោះមែន មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យនោះទេ ដោយអត្រានៃការសន្និដ្ឋានខុសមានតិចជាង ៥ភាគរយ។ | ដូចជាការប្រកួតរត់ប្រណាំងដែលអ្នកឈ្នះរត់លឿនជាងដាច់ឆ្ងាយមែនទែន ដែលយើងអាចសន្និដ្ឋានបានថាគាត់ពិតជាពូកែជាងមែន មិនមែនដោយសារសំណាងនោះទេ។ |
| Rancidity (ភាពកាអួរ ឬការខូចគុណភាពខ្លាញ់) | គឺជាដំណើរការនៃការខូចគុណភាពនៃជាតិខ្លាញ់ ឬប្រេងដែលមាននៅក្នុងចំណី នៅពេលដែលវាមានប្រតិកម្មជាមួយអុកស៊ីហ្សែន ឬអង់ស៊ីមនៃមីក្រូសរីរាង្គ (ដោយសារសំណើមខ្ពស់) ដែលធ្វើឱ្យចំណីមានក្លិនស្អុយ បាត់បង់គុណភាពអាហារូបត្ថម្ភ និងអាចបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សត្វ។ | ដូចជាអាហារបំពង ឬប្រេងឆាដែលរក្សាទុកយូរត្រូវខ្យល់ រហូតដល់ធុំក្លិនស្អុយហាង និងលែងអាចញ៉ាំបាន។ |
| Peroxidation (ប្រតិកម្មពែរអុកស៊ីតកម្ម) | គឺជាប្រតិកម្មគីមីមួយដែលរ៉ាឌីកាល់សេរី (free radicals) ចូលទៅវាយប្រហារ និងបំបែកម៉ូលេគុលខ្លាញ់ (Lipids) នៅក្នុងចំណី ដែលបណ្តាលឱ្យមានការកកើតជាអាស៊ីតខ្លាញ់សេរី និងសារធាតុដែលបង្កឱ្យមានភាពកាអួរ (Rancidity) ធ្វើឱ្យចំណីធ្លាក់ចុះគុណភាពយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាដែកដែលត្រូវទឹក និងខ្យល់យូរៗទៅ ក៏ចាប់ផ្តើមមានប្រតិកម្មក្លាយជាច្រេះស៊ីបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ពុកផុយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
