Original Title: Growth and Photosynthesis of Pummelo Leaf cv. Kao-thongdee (Citrus maxima (Burm.) Merr.)
Source: doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2011.14
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការលូតលាស់ និងការធ្វើរស្មីសំយោគនៃស្លឹកក្រូចថ្លុង ពូជ Kao-thongdee (Citrus maxima (Burm.) Merr.)

ចំណងជើងដើម៖ Growth and Photosynthesis of Pummelo Leaf cv. Kao-thongdee (Citrus maxima (Burm.) Merr.)

អ្នកនិពន្ធ៖ Boonchana Wongchana (School of Agricultural Technology, Walailak University), Montree Issarakraisila, Somsak Maneepong

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2011, Thai Agricultural Research Journal

វិស័យសិក្សា៖ Agriculture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស៊ើបអង្កេតអំពីលំនាំនៃការលូតលាស់ និងអត្រានៃការធ្វើរស្មីសំយោគរបស់ស្លឹកក្រូចថ្លុងពូជ Kao-thongdee (Citrus maxima) ទៅតាមដំណាក់កាលអាយុផ្សេងៗគ្នា។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការវាស់វែងដោយផ្ទាល់នូវទំហំស្លឹក កំហាប់ក្លរ៉ូហ្វីល កំហាប់អាសូត និងអត្រារស្មីសំយោគនៅក្នុងថ្នាលបណ្តុះកូនឈើ។

ការវាស់វែងប្រវែង និងទទឹងស្លឹកតាមដំណាក់កាលអាយុ (Leaf growth measurement)
ការវិភាគកំហាប់ក្លរ៉ូហ្វីលសរុប (Total chlorophyll concentration analysis)
ការកំណត់កំហាប់អាសូតក្នុងស្លឹកតាមវិធី Kjeldahl (Nitrogen concentration determination)
ការវាស់ស្ទង់អត្រារស្មីសំយោគសុទ្ធដោយប្រើប្រព័ន្ធ Licor Li-6400 (Net photosynthesis rate measurement)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ការលូតលាស់របស់ស្លឹកចែកជា ៣ ដំណាក់កាល ដោយមានការលូតលាស់លឿនបំផុតនៅចន្លោះពី ២ ទៅ ១០ ថ្ងៃបន្ទាប់ពីការពន្លក និងឈានដល់ទំហំអតិបរមានៅថ្ងៃទី ២៨។
កំហាប់ក្លរ៉ូហ្វីលសរុប និងអត្រារស្មីសំយោគឈានដល់កម្រិតអតិបរមានៅអាយុ ២ ខែ (៤៥,០៩ µmol និង ១២,៨ µmol CO2/m²/s) រួចចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះនៅខែទី ៥។
កំហាប់អាសូតក្នុងស្លឹកកើនឡើងខ្ពស់បំផុតនៅខែទី ៤ (២,២២% នៃទម្ងន់ស្ងួត) ខណៈដែលអត្រារស្មីសំយោគប្រចាំថ្ងៃឡើងខ្ពស់បំផុតនៅចន្លោះម៉ោង ៩:០០ ដល់ ១០:០០ ព្រឹក (៤,៦២ µmol CO2/m²/s)។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Licor Li-6400 Portable Photosynthesis System ការវាស់អត្រារស្មីសំយោគដោយម៉ាស៊ីន Licor Li-6400	ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់ខ្ពស់ និងភ្លាមៗអំពីការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័ន និងការបើកបិទរន្ធខ្យល់ស្លឹក (Stomatal conductance) នៅក្នុងចម្ការផ្ទាល់។ វាមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការតាមដានសកម្មភាពរស្មីសំយោគតាមពេលវេលាពិតប្រាកដ។	ឧបករណ៍នេះមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង និងទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានការបណ្តុះបណ្តាលច្បាស់លាស់ក្នុងការប្រើប្រាស់និងថែទាំ។	រកឃើញថាអត្រារស្មីសំយោគសុទ្ធឡើងដល់កម្រិតអតិបរមានៅអាយុ ២ ខែ (១២,៨ µmol CO2/m2/s) និងប្រចាំថ្ងៃនៅចន្លោះម៉ោង ៩:០០-១០:០០ ព្រឹក។
Spectrophotometric Chlorophyll Analysis ការវិភាគកំហាប់ក្លរ៉ូហ្វីលដោយ Spectrophotometer	ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដែលផ្តល់ការវាស់វែងបរិមាណក្លរ៉ូហ្វីល A, B និងក្លរ៉ូហ្វីលសរុបបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងគួរឱ្យទុកចិត្ត។	ទាមទារការកាត់យកស្លឹកមកបំផ្លាញ (Destructive sampling) និងត្រូវប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (Acetone) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។	កំណត់បានថាកំហាប់ក្លរ៉ូហ្វីលសរុបឈានដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតនៅរយៈពេល ២ ខែ (៤៥,០៩ µmol) មុនពេលធ្លាក់ចុះ។
Kjeldahl Method ការកំណត់កំហាប់អាសូតដោយវិធីសាស្ត្រ Kjeldahl	ជាវិធីសាស្ត្រដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសកលសម្រាប់ភាពត្រឹមត្រូវក្នុងការវាស់បរិមាណអាសូតសរុបនៅក្នុងជាលិការុក្ខជាតិ។	ចំណាយពេលយូរ មានដំណាក់កាលស្មុគស្មាញច្រើន និងប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់។	បង្ហាញថាកំហាប់អាសូតក្នុងស្លឹកមានការកើនឡើងខ្ពស់បំផុតនៅអាយុ ៤ ខែ (២,២២% នៃទម្ងន់ស្ងួត)។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រក្នុងការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងការវិនិយោគលើបរិក្ខារវាស់វែងសរីរវិទ្យារុក្ខជាតិតម្លៃថ្លៃ។

Hardware (Field Equipment): ម៉ាស៊ីនវាស់រស្មីសំយោគចល័ត Licor Li-6400 (Portable photosynthesis system) ដែលមានតម្លៃថ្លៃសម្រាប់វាស់នៅក្នុងថ្នាល។
Hardware (Lab Equipment): ម៉ាស៊ីន Spectrophotometer សម្រាប់វាស់ការស្រូបពន្លឺនៃក្លរ៉ូហ្វីល និងប្រព័ន្ធចម្រាញ់ Kjeldahl សម្រាប់វិភាគអាសូត។
Chemicals: សារធាតុរំលាយ Acetone (៨០%) សម្រាប់ការទាញយកក្លរ៉ូហ្វីល និងសារធាតុគីមីសម្រាប់ប្រតិកម្ម Kjeldahl ។
Expertise: អ្នកស្រាវជ្រាវដែលមានជំនាញផ្នែកសរីរវិទ្យារុក្ខជាតិ (Plant Physiology) និងបទពិសោធន៍ក្នុងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្ម។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងថ្នាលបណ្តុះកូនឈើនៃសាកលវិទ្យាល័យ Walailak ខេត្ត Nakhon Si Thammarat ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ លើពូជក្រូចថ្លុងតែមួយប្រភេទ (Kao-thongdee)។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងនឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌដី និងមីក្រូអាកាសធាតុ (Microclimate) នៅតាមតំបន់ជាក់លាក់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាអាចធ្វើឱ្យអត្រានៃការលូតលាស់មានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួច។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

របកគំហើញពីការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់បច្ចេកទេសដាំដុះ និងគ្រប់គ្រងដំណាំក្រូចថ្លុងនៅកម្ពុជាឱ្យស្របតាមតម្រូវការសរីរវិទ្យារបស់វា។

តំបន់ដាំក្រូចថ្លុងកោះទ្រង់ ខេត្តក្រចេះ (Koh Trong, Kratie): កសិករដាំក្រូចថ្លុង ដែលជាផលិតផលសម្គាល់ភូមិសាស្ត្រ (GI) អាចប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនេះដើម្បីកែសម្រួលពេលវេលាដាក់ជី ដោយផ្តោតលើការផ្តល់អាសូតមុនពេលស្លឹកមានអាយុ ៤ ខែ ដើម្បីធានាបាននូវការលូតលាស់ពេញលេញ។
ខេត្តបាត់ដំបង និងពោធិ៍សាត់ (Battambang & Pursat): កសិដ្ឋានធំៗអាចអនុវត្តកាលវិភាគស្រោចស្រពដោយផ្អែកលើទិន្នន័យរស្មីសំយោគប្រចាំថ្ងៃ ដោយធានាថាដើមក្រូចមានទឹកគ្រប់គ្រាន់នៅចន្លោះម៉ោង ៩ ទៅ ១០ ព្រឹក ដែលជារយៈពេលរុក្ខជាតិធ្វើរស្មីសំយោគខ្លាំងបំផុត។
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA) និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវកសិកម្ម: និស្សិត និងអ្នកស្រាវជ្រាវអាចយកវិធីសាស្ត្រនៃការបែងចែកដំណាក់កាលលូតលាស់នៃស្លឹកនេះ ធ្វើជាគោលសម្រាប់សិក្សាប្រៀបធៀបជាមួយពូជក្រូចថ្លុងក្នុងស្រុក (Local cultivars) ដទៃទៀត។

ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីទំនាក់ទំនងរវាងអាយុស្លឹក កំហាប់ក្លរ៉ូហ្វីល និងអត្រារស្មីសំយោគ នឹងជួយឱ្យការគ្រប់គ្រងចំការក្រូចថ្លុងនៅកម្ពុជាមានភាពសុក្រឹត និងកាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយធនធាន (ជី និងទឹក)។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

អនុវត្តការវាស់វែងការលូតលាស់រាងកាយរុក្ខជាតិ: ចាប់ផ្តើមដោយការកត់ត្រាការលូតលាស់ស្លឹក (ប្រវែង និងទទឹង) នៃពូជក្រូចថ្លុងក្នុងស្រុក ចាប់ពីពេលពន្លករហូតដល់អាយុ ២៨ ថ្ងៃ ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ងាយៗដូចជា Digital Caliper និង Measuring Tape ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើវាមាន ៣ ដំណាក់កាលដូចពូជ Kao-thongdee ដែរឬទេ។
កំណត់កាលវិភាគស្រោចស្រពតាមវដ្តសរីរវិទ្យា: រៀបចំប្រព័ន្ធស្រោចស្រព (Irrigation schedule) ដោយផ្តល់ទឹកឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់នៅពេលព្រឹកព្រលឹម ដើម្បីធានាថារន្ធខ្យល់ស្លឹក (Stomata) អាចបើកបានល្អ និងស្រូបយក CO2 បានអតិបរមានៅចន្លោះម៉ោង ៩ ដល់ ១០ ព្រឹក ដែលជាពេលមានអត្រារស្មីសំយោគខ្ពស់បំផុត។
បង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្តល់ជីអាសូត: កែសម្រួលកម្មវិធីដាក់ជី ដោយត្រូវផ្តោតលើការផ្តល់ជីដែលមានជាតិអាសូត និងសារធាតុចិញ្ចឹមចាំបាច់ផ្សេងៗទៀត មុនពេលស្លឹកមានអាយុពី ២ ទៅ ៤ ខែ ដោយហេតុថានេះជាពេលដែលរុក្ខជាតិត្រូវការវាយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីបង្កើតក្លរ៉ូហ្វីល និងអភិវឌ្ឍន៍ជាលិកា។
ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់សរីរវិទ្យានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍: សម្រាប់និស្សិតកសិកម្ម គួរអនុវត្តការវាស់កំហាប់ក្លរ៉ូហ្វីលដោយប្រើ Spectrophotometer ឬឧបករណ៍ចល័តដូចជា SPAD Chlorophyll Meter ដើម្បីតាមដានសុខភាពស្លឹកជាប្រចាំដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំមើលរោគសញ្ញាខ្វះជីដោយភ្នែកទទេឡើយ។
ស្រាវជ្រាវបន្ថែមលើឥទ្ធិពលនៃការបាំងស្រមោល និងពន្លឺ: ដោយសារតែរស្មីសំយោគធ្លាក់ចុះនៅពាក់កណ្តាលថ្ងៃពេលសីតុណ្ហភាពកើនឡើង (រហូតដល់ ៣៦-៣៧ អង្សាសេ) អ្នកស្រាវជ្រាវគួរធ្វើតេស្តសាកល្បងប្រើប្រាស់ Shade nets នៅតាមកសិដ្ឋាន ដើម្បីកាត់បន្ថយស្ត្រេសកម្ដៅ (Heat stress) និងរក្សាអត្រារស្មីសំយោគឱ្យនៅថេរនៅពេលរសៀល។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Net photosynthesis rates (អត្រារស្មីសំយោគសុទ្ធ)	អត្រាដែលរុក្ខជាតិផលិតអាហារ (ជាតិស្ករ) តាមរយៈការស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិច និងពន្លឺព្រះអាទិត្យ ដកនឹងបរិមាណថាមពលដែលវាប្រើប្រាស់វិញសម្រាប់ការដកដង្ហើម (Respiration) ដើម្បីលូតលាស់។	ដូចជាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដែលអ្នករកបាន បន្ទាប់ពីយកចំណូលដកការចំណាយប្រចាំថ្ងៃរួចរាល់។
Stomatal conductance (ការបើកបិទរន្ធខ្យល់ស្លឹក)	កម្រិត ឬអត្រានៃការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័ន (ដូចជា កាបូនឌីអុកស៊ីត និងចំហាយទឹក) ឆ្លងកាត់រន្ធតូចៗនៅលើផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិ ដែលហៅថា Stomata។ នៅពេលអាកាសធាតុក្តៅពេក រន្ធទាំងនេះនឹងបិទដើម្បីរក្សាជាតិទឹក។	ដូចជាបង្អួចផ្ទះដែលបើកដើម្បីឱ្យខ្យល់បរិសុទ្ធចូល តែបើបើកធំពេកនៅពេលថ្ងៃក្តៅ វានឹងធ្វើឱ្យបាត់បង់ភាពត្រជាក់ (ឬជាតិទឹក) ពីក្នុងផ្ទះ។
Total chlorophyll concentration (កំហាប់ក្លរ៉ូហ្វីលសរុប)	បរិមាណសរុបនៃសារធាតុពណ៌បៃតង (រួមមានក្លរ៉ូហ្វីល A និង B) នៅក្នុងស្លឹក ដែលមានតួនាទីជាអ្នកស្រូបយកថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់ដំណើរការផលិតអាហារ។	ដូចជាចំនួនបន្ទះសូឡា (Solar panels) ដែលបំពាក់លើដំបូលផ្ទះ បើមានកាន់តែច្រើន វាកាន់តែស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យបានច្រើនដើម្បីបង្កើតថាមពល។
Kjeldahl Method (វិធីសាស្ត្រ Kjeldahl)	វិធីសាស្ត្រគីមីវិភាគមួយនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីវាស់បរិមាណអាសូត (Nitrogen) ដែលមាននៅក្នុងសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាស្លឹករុក្ខជាតិ ឬអាហារ)។	ដូចជាការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វិភាគដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើក្នុងម្ហូបមួយចានមានជាតិប្រូតេអ៊ីន (ដែលផ្ទុកអាសូត) ប៉ុន្មានក្រាមយ៉ាងច្បាស់លាស់។
Diurnal (ប្រចាំថ្ងៃ / វដ្តពេលថ្ងៃ)	ការប្រែប្រួល ឬបាតុភូតដែលកើតឡើងជារៀងរាល់ថ្ងៃនៅក្នុងចន្លោះពេលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យ (ពេលថ្ងៃ) ឧទាហរណ៍ដូចជាការប្រែប្រួលអត្រារស្មីសំយោគពីព្រឹករហូតដល់ល្ងាចនៅក្នុងស្លឹករុក្ខជាតិ។	ដូចជាកាលវិភាគថាមពលរបស់មនុស្ស ដែលសកម្មខ្លាំងនៅពេលព្រឹក ហើយចាប់ផ្តើមថយចុះកម្លាំងនៅពេលរសៀល និងល្ងាច។
Spectrophotometer (ឧបករណ៍វាស់ការស្រូបពន្លឺ Spectrophotometer)	ម៉ាស៊ីនពិសោធន៍ដែលបញ្ចេញពន្លឺឆ្លងកាត់វត្ថុរាវ (ដូចជាសូលុយស្យុងទាញចេញពីស្លឹក) ដើម្បីវាស់បរិមាណពន្លឺដែលត្រូវបានស្រូបយក ដែលជួយប្រាប់ពីកំហាប់នៃសារធាតុ (ដូចជាក្លរ៉ូហ្វីល) នៅក្នុងសូលុយស្យុងនោះ។	ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាខ្មៅសម្លឹងមើលព្រះអាទិត្យ បើកញ្ចក់វ៉ែនតាកាន់តែខ្មៅ (កំហាប់កាន់តែខាប់) ពន្លឺឆ្លងកាត់បានកាន់តែតិច។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖