បញ្ហា (The Problem)៖ តើការប្រើប្រាស់រួមគ្នានូវអាស៊ីត Humic (HA) និងជីជីវសាស្រ្ត (PGPR) អាចជួយកាត់បន្ថយការចាប់ជាប់នៃជីគីមីផូស្វ័រ (P) និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់ដំណាំសណ្តែកបាយ Vigna radiata ដែរឬទេ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការធ្វើពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅទីវាល ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-split design ជាមួយនឹងកត្តាចំនួន ៣ ចម្បងគឺកម្រិត HA, កម្រិត P និងការប្រើប្រាស់ការចាក់វ៉ាក់សាំង PGPR។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 100% Recommended Dose of P (Control) ការប្រើប្រាស់ជីផូស្វ័រ ១០០% តែមួយមុខ (មិនមាន HA និង PGPR) |
ងាយស្រួលអនុវត្តដោយមិនត្រូវការធាតុផ្សំបន្ថែមផ្សេងទៀត។ | ទិន្នផលទាបជាងការប្រើប្រាស់រួមបញ្ចូលគ្នា ហើយចំណាយច្រើនលើជីគីមីដោយសារដីចាប់ជាប់ផូស្វ័រច្រើន (P fixation) ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកបានពេញលេញ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ទាបជាងវិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នារហូតដល់ ១៩%។ |
| HA (50 kg/ha) + 75% P + PGPR Inoculation ការដាក់អាស៊ីត Humic ក្នុងដី (៥០គ.ក/ហត) រួមជាមួយជីផូស្វ័រ ៧៥% និងការចាក់វ៉ាក់សាំង PGPR |
ជួយកាត់បន្ថយការចាប់ជាប់ផូស្វ័រក្នុងដី បង្កើនការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម (N, P, K) និងជួយសន្សំសំចៃការចំណាយលើជីគីមីបាន ២៥%។ | ទាមទារការរៀបចំច្រើនប្រភេទរួមបញ្ចូលគ្នា (ជីគីមី, ជីជីវសាស្ត្រ, និង HA) ដែលអាចមានភាពស្មុគស្មាញបន្តិចសម្រាប់កសិករទូទៅ។ | ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត (១,៩៦ តោន/ហិកតា) កើនឡើង ១៩% ធៀបនឹងការប្រើជី P ១០០%។ |
| Foliar Spray HA (1 g/L) + 100% P + PGPR ការបាញ់ថ្នាំលើស្លឹកអាស៊ីត Humic (១ក្រាម/លីត្រ) រួមជាមួយជីផូស្វ័រ ១០០% និង PGPR |
វិធីសាស្ត្របាញ់លើស្លឹកងាយស្រួលឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានរហ័ស។ | ការចំណាយនៅតែខ្ពស់ដោយសារប្រើប្រាស់ជី P ពេញលេញ (១០០%) និងទទួលបានទិន្នផលទាបជាងការដាក់ HA ទៅក្នុងដីដោយផ្ទាល់។ | កម្រិតផូស្វ័រក្នុងរុក្ខជាតិកើនឡើង (០,៣១%) តែទិន្នផលមិនទាន់ស្មើការដាក់ HA ក្នុងដីទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវធាតុចូលកសិកម្មចម្រុះ ឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ដើម្បីអនុវត្តនិងវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងអ៊ីស្លាម៉ាបាដ ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលមានប្រភេទដី Clay Loam និងកម្រិត pH ៧,៧០ (ដីអាល់កាឡាំង)។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះស្ថានភាពដីកសិកម្មនៅកម្ពុជាភាគច្រើនជាដីអាស៊ីត (Acidic soil) ដូច្នេះកម្រិតនៃការចាប់ជាប់ផូស្វ័រ និងប្រសិទ្ធភាពនៃ PGPR អាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារការសាកល្បងក្នុងស្រុកបន្ថែមដើម្បីកែសម្រួលបរិមាណជីឱ្យសមស្រប។
បច្ចេកទេសនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់និងអាចផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនដល់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត។
ជារួម ការធ្វើសមាហរណកម្មអាស៊ីត Humic និងជីជីវសាស្រ្ត គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាពដែលអាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមីបាន ២៥% ស្របពេលទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ជាងមុន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Humic acid (អាស៊ីតហ៊ីយូមិក) | វាគឺជាសមាសធាតុសរីរាង្គដែលកើតចេញពីរុក្ខជាតិនិងសត្វដែលរលួយ មានតួនាទីកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធរូបសាស្ត្រដី បង្កើនការរក្សាទឹក និងជួយរំលាយសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសផូស្វ័រ) ឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រូបយក។ | ប្រៀបដូចជា "វីតាមីនប៉ូវដី" ដែលជួយឱ្យដីមានជីជាតិ និងជួយបញ្ចុកអាហារដល់ឫសរុក្ខជាតិ។ |
| Plant Growth Promoting Rhizobacteria / PGPR (បាក់តេរីជំរុញការលូតលាស់រុក្ខជាតិ) | ជាប្រភេទបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ដែលរស់នៅក្បែរឫសរុក្ខជាតិ ជួយបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដី (ដូចជារំលាយផូស្វ័រដែលកកស្ទះ) និងផលិតអ័រម៉ូនដែលជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់បានល្អ។ | ប្រៀបដូចជា "ចុងភៅ" តូចៗនៅក្នុងដី ដែលជួយចម្អិននិងរៀបចំអាហារ (ជី) ឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រូបយកដោយមិនបាច់ប្រឹង។ |
| Phosphorus Use Efficiency / PUE (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ផូស្វ័រ) | គឺជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយក និងប្រើប្រាស់ជីផូស្វ័រដែលបានដាក់ចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីបង្កើតជាទិន្នផលគ្រាប់ ឬផ្លែផ្កា។ | ប្រៀបដូចជាការចាក់សាំងម៉ូតូ បើម៉ូតូស៊ីសាំងតិចតែជិះបានឆ្ងាយ នោះមានន័យថាវាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ |
| P fixation (ការចាប់ជាប់ផូស្វ័រក្នុងដី) | ជាដំណើរការគីមីនៅក្នុងដីដែលធ្វើឱ្យសារធាតុផូស្វ័រ (P) ចាប់ផ្តុំជាមួយរ៉ែផ្សេងៗ (ដូចជាកាល់ស្យូម ដែក ឬអាលុយមីញ៉ូម) ក្លាយជាទម្រង់រឹងមាំ ដែលរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ប្រៀបដូចជាលុយដែលត្រូវបានគេបង្កកក្នុងធនាគារ ទោះបីជាមានលុយមែន តែយើងមិនអាចដកយកមកចាយបានភ្លាមៗនោះទេ។ |
| Chelation (ការចាប់ចងសារធាតុគីមី ឬគីឡេសិន) | ជាសកម្មភាពដែលម៉ូលេគុលសរីរាង្គ (ដូចជាអាស៊ីតហ៊ីយូមិក) ទៅចាប់ចងជាមួយអ៊ីយ៉ុងលោហៈនៅក្នុងដី ការពារមិនឱ្យលោហៈទាំងនោះទៅចាប់យកផូស្វ័រ ធ្វើឱ្យផូស្វ័រនៅសល់ក្នុងទម្រង់រលាយសម្រាប់រុក្ខជាតិស្រូបយក។ | ប្រៀបដូចជាអង្គរក្សដែលទៅចាប់ឃាត់ជនខិលខូច (លោហៈក្នុងដី) មិនឱ្យទៅលួចចំណី (ផូស្វ័រ) របស់រុក្ខជាតិ។ |
| Split-split design (ប្លង់ពិសោធន៍បំបែកជាបីកម្រិត) | គឺជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដែលគេបែងចែកកត្តាពិសោធន៍ជាច្រើនថ្នាក់ (ឧទាហរណ៍៖ កម្រិតជី កម្រិតអាស៊ីត និងការចាក់វ៉ាក់សាំងបាក់តេរី) ដាក់ត្រួតស៊ីគ្នានៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបអន្តរកម្មរបស់វា។ | ប្រៀបដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាដែលមានការបែងចែកជាពូលធំ ពូលតូច និងវគ្គជម្រុះតាមកម្រិត ដើម្បីស្វែងរកអ្នកឈ្នះពិតប្រាកដយ៉ាងសុក្រឹត។ |
| Inoculation (ការចាក់វ៉ាក់សាំង ឬការបណ្ដុះមេរោគមានប្រយោជន៍) | នៅក្នុងកសិកម្ម គឺជាការដាក់បញ្ចូលបាក់តេរី ឬផ្សិតដែលមានប្រយោជន៍ (ដូចជា PGPR) ទៅក្នុងគ្រាប់ពូជ ឬដីផ្ទាល់ ដើម្បីឱ្យពួកវាបន្តពូជនិងជួយពង្រឹងការលូតលាស់និងប្រព័ន្ធការពាររបស់រុក្ខជាតិពីសត្រូវចង្រៃផ្សេងៗ។ | ប្រៀបដូចជាការញ៉ាំយ៉ាអួ (Yogurt) ដើម្បីបញ្ជូនបាក់តេរីល្អៗចូលទៅជួយប្រព័ន្ធរំលាយអាហារក្នុងក្រពះពោះវៀនរបស់យើងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Occluded phosphate (ផូស្វ័រដែលត្រូវរុំព័ទ្ធ) | ជាទម្រង់នៃផូស្វ័រនៅក្នុងដីដែលត្រូវបានរុំព័ទ្ធយ៉ាងជិតដោយរ៉ែផ្សេងៗ (ឧទាហរណ៍ រ៉ែដែកអុកស៊ីត) ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចទាញយកវាប្រើប្រាស់បានទាល់តែសោះ ទោះបីជាប្រើប្រាស់ជីបន្ថែមដោះស្រាយក៏ដោយ លុះត្រាតែមានបាក់តេរីឬអាស៊ីតទៅបំបែកវា។ | ប្រៀបដូចជាការទុកចំណីអាហារនៅក្នុងប្រអប់ដែកដែលចាក់សោរយ៉ាងជិត ទោះបីជាយើងឃ្លានក៏មិនអាចយកមកញ៉ាំបានដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
