បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យឡើងវិញនូវភាពចម្រូងចម្រាសជុំវិញអាហារដែលត្រូវបានកែប្រែហ្សែន (GM) ដោយដោះស្រាយជាពិសេសទៅលើតុល្យភាពរវាងអត្ថប្រយោជន៍កសិកម្មរបស់ពួកវា និងហានិភ័យសក្តានុពលចំពោះសុខភាព និងបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះផ្តល់នូវការពិនិត្យឡើងវិញនូវឯកសារស្រាវជ្រាវ និងទិន្នន័យយ៉ាងទូលំទូលាយ ដែលពិនិត្យលើប្រវត្តិអភិវឌ្ឍន៍ ការវាយតម្លៃសុវត្ថិភាព និងផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចសង្គមនៃដំណាំបំប្លែងហ្សែន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Genetic Engineering (GM Crops) ការកែប្រែហ្សែនដំណាំ (ដំណាំបំប្លែងហ្សែន) |
អាចបង្កើតពូជដែលធន់នឹងសត្វល្អិត និងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ដែលជួយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី និងកាត់បន្ថយការភ្ជួររាស់ដី។ វាអាចបង្កើនទិន្នផល និងប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចក្នុងលក្ខខណ្ឌមួយចំនួន (ឧទាហរណ៍ កប្បាសនៅប្រទេសឥណ្ឌា)។ | អាចបង្កហានិភ័យនៃប្រតិកម្មអាលែហ្សី (ឧទាហរណ៍ ករណីប្រូតេអ៊ីនគ្រាប់ប្រេស៊ីល) និងលំហូរហ្សែនទៅកាន់ពូជធម្មជាតិ។ កសិករប្រឈមនឹងបញ្ហាប៉ាតង់ផ្តាច់មុខ និងការចំណាយលើគ្រាប់ពូជខ្ពស់។ | នៅឆ្នាំ២០០៦ វាបានជួយកាត់បន្ថយការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជាសកលចំនួន ២៨៦,០០០ តោន ប៉ុន្តែរបាយការណ៍ផ្សេងទៀតបង្ហាញថាវាបានបង្កើនការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅចំនួន ៣៨៣ លានផោន។ |
| Conventional Breeding & Mutagenesis ការបង្កាត់ពូជតាមបែបប្រពៃណី និងការបង្កាត់ដោយបំប្លែងហ្សែនតាមវិទ្យុសកម្ម |
មិនសូវមានភាពចម្រូងចម្រាសក្នុងស្រទាប់សាធារណជន និងមិនជាប់គាំងនឹងបញ្ហាប៉ាតង់ក្រុមហ៊ុនធំៗ ដែលផ្តល់សេរីភាពដល់កសិករក្នុងការរក្សាទុកគ្រាប់ពូជសម្រាប់ដាំរដូវកាលក្រោយ។ | ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែន (Mutagenesis) មិនមានភាពជាក់លាក់ទេ ដោយទាមទារការសាកល្បងដោយចៃដន្យច្រើន ហើយមិនអាចទាញយកលក្ខណៈពិសេសពីប្រភេទសត្វឬរុក្ខជាតិផ្សេង (Cross-species) បានឡើយ។ | មិនតម្រូវឱ្យមានការធ្វើតេស្តសុវត្ថិភាពតឹងរ៉ឹងដូចដំណាំ GM នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតច្រើនជាងប្រសិនបើជួបប្រទះការរាតត្បាត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃជាតួលេខក្តី ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍដំណាំកែប្រែហ្សែនទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងការធ្វើតេស្តសុវត្ថិភាពយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។
ការសិក្សា និងទិន្នន័យភាគច្រើននៅក្នុងឯកសារនេះផ្អែកលើទិន្នផលនៅសហរដ្ឋអាមេរិក អឺរ៉ុប ឥណ្ឌា និងអាមេរិកខាងត្បូង ដោយផ្តោតលើដំណាំពាណិជ្ជកម្មធំៗ (ពោត សណ្តែកសៀង កប្បាស)។ ឯកសារនេះខ្វះការសិក្សាជាក់លាក់នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងប្រភេទដំណាំខុសគ្នា (ដូចជា ស្រូវ និងដំឡូងមី) ដូច្នេះកម្ពុជាត្រូវការទិន្នន័យស្រាវជ្រាវក្នុងស្រុកផ្ទាល់ខ្លួន។
ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យា GM អាចផ្តល់ទាំងឱកាសបង្កើនទិន្នផល និងហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ការនាំចេញរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ពីបច្ចេកវិទ្យានេះ កម្ពុជាត្រូវរៀបចំច្បាប់គ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ ថ្លឹងថ្លែងពីហានិភ័យប៉ាតង់ និងការពារពូជដំណាំនាំចេញប្រពៃណីពីការចម្លងរោគ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Transgenesis (ការបំប្លែងហ្សែនឆ្លងប្រភេទសត្វ/រុក្ខជាតិ) | ដំណើរការនៃការទាញយកហ្សែនពីប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិមួយ ទៅបញ្ចូលក្នុង DNA របស់ប្រភេទមួយផ្សេងទៀត (ឧទាហរណ៍ពីសត្វល្អិតទៅរុក្ខជាតិ) ដើម្បីបង្កើតលក្ខណៈពិសេសថ្មី ដែលមិនអាចកើតមានតាមរយៈការបង្កាត់ពូជធម្មជាតិ។ | ដូចជាការយកកម្មវិធី (App) ពីទូរស័ព្ទ Android ទៅដំឡើងក្នុងទូរស័ព្ទ iPhone ដើម្បីឱ្យវាមានមុខងារថ្មីដែលពីមុនមិនអាចធ្វើបាន។ |
| Cisgenesis (ការបំប្លែងហ្សែនអម្បូរតែមួយ) | ដំណើរការសិប្បនិម្មិតក្នុងការផ្ទេរហ្សែនរវាងសារពាង្គកាយដែលស្ថិតក្នុងប្រភេទ (Species) តែមួយ ឬអាចបង្កាត់ពូជជាមួយគ្នាបានតាមធម្មជាតិ ក្នុងគោលបំណងពន្លឿនការបង្កាត់ពូជដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំយូរ។ | ដូចជាការដោះដូរគ្រឿងបន្លាស់រវាងកុំព្យូទ័រម៉ាកតែមួយស៊េរីខុសគ្នា ដើម្បីឱ្យកុំព្យូទ័រមួយដើរលឿនជាងមុន ដោយមិនលាយឡំជាមួយម៉ាកផ្សេង។ |
| Mutagenesis (ការបំប្លែងហ្សែនដោយកាំរស្មី ឬគីមី / ការបង្កាត់ដោយបង្កើតការបំប្លែងហ្សែន) | បច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់វិទ្យុសកម្ម ឬសារធាតុគីមី ដើម្បីបង្ខំឱ្យ DNA របស់សារពាង្គកាយមានការផ្លាស់ប្តូរដោយចៃដន្យ ដោយសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានលក្ខណៈដែលចង់បាន (ឧទាហរណ៍ ផ្លែធំជាងមុន ឬធន់នឹងជំងឺ)។ | ដូចជាការគប់ដុំថ្មជាច្រើនដុំទៅលើក្ដារចុចកុំព្យូទ័រ ដោយសង្ឃឹមថាវានឹងវាយចេញជាពាក្យដែលមានន័យដោយចៃដន្យ។ |
| Horizontal gene transfer (ការផ្ទេរហ្សែនផ្តេក) | ការផ្ទេរសម្ភារៈសេនេទិច (DNA) រវាងសារពាង្គកាយពីរដោយផ្ទាល់ តាមរយៈការជ្រៀតចូលកោសិការបស់គ្នាទៅវិញទៅមក ដែលផ្ទុយពីការបញ្ជូនហ្សែនតាមបញ្ឈរពីឪពុកម្តាយទៅកូន។ | ដូចជាសិស្សពីរនាក់អង្គុយជិតគ្នាក្នុងម៉ោងប្រឡង ហើយម្នាក់លួចចម្លងចម្លើយពីម្នាក់ទៀតដោយផ្ទាល់ ដោយមិនមែនជារបស់ដែលរៀនចេះពីគ្រូនោះទេ។ |
| Substantial equivalence (សមមូលភាពជាសារវន្ត / សមមូលភាពជាក់ស្តែង) | គោលការណ៍សម្រាប់វាយតម្លៃសុវត្ថិភាពម្ហូបអាហារបំប្លែងហ្សែន ដោយកំណត់ថា៖ ប្រសិនបើអាហារ GM មានសមាសធាតុគីមី សារធាតុចិញ្ចឹម និងជាតិពុល ដូចគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងអាហារធម្មជាតិ នោះវាត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសុវត្ថិភាពដូចគ្នា។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបនំខេកធ្វើពីរោងចក្រ និងនំខេកធ្វើនៅផ្ទះ បើវាមានគ្រឿងផ្សំនិងរសជាតិដូចគ្នាបេះបិទ យើងចាត់ទុកថាវាអាចញ៉ាំបានដោយសុវត្ថិភាពដូចគ្នា។ |
| Bacillus thuringiensis [Bt] (បាក់តេរីបាស៊ីលូសធូរីនជីនស៊ីស) | ប្រភេទបាក់តេរីរស់នៅក្នុងដីដែលអាចផលិតប្រូតេអ៊ីនមានផ្ទុកជាតិពុលសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃ។ ហ្សែនរបស់វាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីបញ្ចូលទៅក្នុងដំណាំ (ដូចជា ពោត Bt ឬ កប្បាស Bt) ធ្វើឱ្យដំណាំនោះអាចសម្លាប់សត្វល្អិតដោយខ្លួនឯង ពេលសត្វល្អិតស៊ីវា។ | ដូចជាការបំពាក់ប្រព័ន្ធការពារចោរដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅលើផ្ទះ ដើម្បីវាយបកទៅលើចោរដែលព្យាយាមចូលលួច ជំនួសឱ្យការជួលសន្តិសុខយាមនៅខាងក្រៅ។ |
| Agrobacterium (អាហ្គ្រូបាក់តេរ្យូម) | ប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលមានសមត្ថភាពពិសេសពីធម្មជាតិ ក្នុងការបញ្ជូន DNA របស់វាទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកែច្នៃវាឱ្យក្លាយជាយាន (Vector) ដើម្បីដឹកជញ្ជូនហ្សែនដែលគេចង់បាន បញ្ចូលទៅក្នុងដំណាំប្រកបដោយភាពជាក់លាក់។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារដឹកជញ្ជូន (Delivery man) ដើម្បីយកទំនិញ (ហ្សែនថ្មី) ទៅប្រគល់ដល់ក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកទទួល (កោសិការុក្ខជាតិ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
