បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាពនៃប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ និងការលាយបញ្ចូលគ្នានៃថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ សម្រាប់ការដាំដុះស្រូវពង្រោះគ្រាប់ស្ងួត ក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលមាន និងគ្មានការប្រើប្រាស់ជី នៅតំបន់ខ្ពស់ និងតំបន់ទំនាប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវស្រូវ Ratchaburi ក្នុងរដូវដាំដុះឆ្នាំ ១៩៨០-១៩៨១ ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ប្រភេទ Split-plot។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bifenox (Upland, Non-fertilized) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Bifenox (តំបន់ខ្ពស់ មិនប្រើជី) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅដោយមិនតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ជី និងជួយសន្សំសំចៃថ្លៃដើម។ | ប្រសិទ្ធភាពអាចថយចុះ ឬបង្កជាជាតិពុលដល់ស្រូវ ប្រសិនបើមានការប្រើប្រាស់ជីបន្ថែម។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់បំផុតក្នុងលក្ខខណ្ឌតំបន់ខ្ពស់មិនប្រើជី (២៣.៤៣ ថាំង/រ៉ៃ)។ |
| Propanil + 2,4-D (Upland, Fertilized) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Propanil + 2,4-D (តំបន់ខ្ពស់ ប្រើជី) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតនៅពេលប្រើប្រាស់រួមគ្នាជាមួយជីបំប៉នក្នុងលក្ខខណ្ឌដីតំបន់ខ្ពស់។ | តម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើជី និងមានហានិភ័យនៃការពុលដល់ដំណាំ ប្រសិនបើអនុវត្តមិនបានត្រឹមត្រូវ។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់បំផុតក្នុងលក្ខខណ្ឌតំបន់ខ្ពស់ប្រើជី (២៦.៧៣ ថាំង/រ៉ៃ)។ |
| Ioxynil + 2,4-D (Lowland, Fertilized) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Ioxynil + 2,4-D (តំបន់ទំនាប ប្រើជី) |
មានប្រសិទ្ធភាពល្អប្រសើរបំផុតក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅ និងបង្កើនទិន្នផលក្នុងស្ថានភាពស្រែទំនាបដែលមានជាតិទឹក និងជី។ | ថ្នាំមានសក្តានុពលបង្កជាជាតិពុលដល់ដើមស្រូវខ្ពស់ជាងនៅពេលមានវត្តមានជី។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់ដាច់គេក្នុងចំណោមការពិសោធន៍ទាំងអស់ (៣២.៨៥ ថាំង/រ៉ៃ)។ |
| Unweeded Control មិនប្រើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ (វត្ថុបញ្ជា) |
មិនមានការចំណាយលើសារធាតុគីមី និងមិនមានហានិភ័យនៃការពុលគីមីដល់ដំណាំស្រូវ។ | ការប្រកួតប្រជែងរវាងស្មៅ និងស្រូវមានកម្រិតខ្ពស់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ទិន្នផលទាបបំផុត (ចន្លោះពី ៥.៨៥ ទៅ ១៥.៩៦ ថាំង/រ៉ៃ) ដោយសារស្មៅដុះជាន់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានផ្នែកកសិកម្ម ដូចជាដីពិសោធន៍ គ្រាប់ពូជ ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រភេទជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវស្រូវ Ratchaburi ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨០-១៩៨១។ ទោះបីជាអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែគុណភាពដី ពូជស្រូវទំនើបៗ និងភាពស៊ាំរបស់ស្មៅទៅនឹងថ្នាំគីមី (Herbicide resistance) នាពេលបច្ចុប្បន្នអាចមានការប្រែប្រួលខុសពីលទ្ធផលកាលពីជាង ៤០ ឆ្នាំមុន។ នេះជាចំណុចសំខាន់ដែលកម្ពុជាត្រូវធ្វើការធ្វើតេស្តឡើងវិញជាមួយពូជស្រូវក្នុងស្រុកបច្ចុប្បន្ន។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអនុវត្តកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទដែលកសិករកំពុងងាកមកប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រព្រោះស្រូវស្ងួតដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះកម្លាំងពលកម្ម។
ការយល់ដឹងពីអន្តរកម្មរវាងការប្រើប្រាស់ជី និងប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ គឺជាគន្លឹះជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលស្រូវពង្រោះ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការខូចខាតដំណាំដោយសារជាតិពុល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytotoxic / Phytotoxicity (ភាពពុលដល់ដំណាំ) | កម្រិតនៃគ្រោះថ្នាក់ដែលសារធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ) បង្កឡើងដោយចៃដន្យទៅលើដំណាំគោល (ស្រូវ) ធ្វើឱ្យវាមានអាការៈក្រិន ខ្លោចស្លឹក ឬងាប់។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ ការប្រើប្រាស់ជីបានធ្វើឱ្យថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមានជាតិពុលដល់ស្រូវកាន់តែខ្លាំង។ | ដូចជាការផឹកថ្នាំពេទ្យដើម្បីសម្លាប់មេរោគក្នុងខ្លួន ប៉ុន្តែដោយសារថ្នាំនោះកម្រិតខ្លាំងពេក វាធ្វើឱ្យយើងមានអាការៈវិលមុខ ឬក្អួតចង្អោរជំនួសវិញ។ |
| Split-plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-plot) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូឡ៍ធំៗសម្រាប់កត្តាពិសោធន៍ចម្បង (ឧទាហរណ៍ ការដាក់ជី និងមិនដាក់ជី) ហើយបន្ទាប់មកបែងចែកឡូឡ៍ធំៗនោះជាកូនឡូឡ៍តូចៗសម្រាប់កត្តាបន្ទាប់បន្សំ (ឧទាហរណ៍ ប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅផ្សេងៗគ្នា)។ | ដូចជាការសាកល្បងធ្វើនំខេក ដោយអ្នកបែងចែកនំធំជាពីរចំណែក (មួយដាក់ស្ករ មួយមិនដាក់ស្ករ) រួចកាត់នំនីមួយៗជាចំណែកតូចៗទៀត ដើម្បីលាបឡេពីលើខុសៗគ្នា។ |
| Dry seeded rice (ស្រូវពង្រោះគ្រាប់ស្ងួត / ស្រូវសាបព្រោះស្ងួត) | ជាវិធីសាស្ត្រដាំដុះស្រូវដោយសាបព្រោះគ្រាប់ពូជស្ងួតដោយផ្ទាល់ទៅលើដីដែលមិនមានទឹករួចភ្ជួរលុប ដោយមិនចាំបាច់សាបកូនក្នុងថ្នាលហើយដកទៅស្ទូងនោះទេ។ វិធីនេះជួយសន្សំសំចៃទឹក និងកម្លាំងពលកម្ម ប៉ុន្តែប្រឈមនឹងបញ្ហាស្មៅដុះប្រជែងខ្លាំង។ | ដូចជាការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជបន្លែនៅលើដីចម្ការធម្មតា ដោយមិនបាច់បណ្តុះកូនក្នុងកន្ទោង ហើយរង់ចាំទឹកភ្លៀងធ្លាក់មកដើម្បីឱ្យវាដុះដុះឡើង។ |
| Upland conditions (លក្ខខណ្ឌដីតំបន់ខ្ពស់ / ស្រូវចម្ការ) | តំបន់កសិកម្មដែលពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង មិនមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ឬទឹកដក់ក្នុងស្រែជាប្រចាំឡើយ។ ដីប្រភេទនេះងាយនឹងហួតទឹក និងធ្វើឱ្យស្មៅគោកជាច្រើនប្រភេទងាយដុះលូតលាស់ប្រជែងជាមួយដំណាំ។ | ដូចជាការដាំរុក្ខជាតិនៅលើទួល ឬចង្កេះភ្នំ ដែលទឹកហូរចុះលឿន មិនដក់ជាថ្លុក អនុញ្ញាតឱ្យស្មៅងាយនឹងដុះ។ |
| Lowland conditions (លក្ខខណ្ឌដីតំបន់ទំនាប / ស្រែទំនាប) | តំបន់ស្រែដែលអាចរក្សាទឹកដក់បានយូរក្នុងអំឡុងពេលដាំដុះ។ វត្តមាននៃទឹកនេះជួយកាត់បន្ថយការដុះលូតលាស់នៃស្មៅមួយចំនួនដោយធម្មជាតិ និងផ្លាស់ប្តូរអន្តរកម្មរវាងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ដំណាំ និងដី។ | ដូចជាការដាំឈូកក្នុងស្រះដែលមានទឹកដក់ ដែលទឹកនោះធ្វើជាខែលជួយរារាំងមិនឱ្យស្មៅលើគោកដុះរំខានបាន។ |
| Propanil + 2,4-D (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រភេទ Propanil + 2,4-D) | ជាការលាយបញ្ចូលគ្នានៃសារធាតុគីមីសម្លាប់ស្មៅពីរប្រភេទ គឺប្រភេទប៉ះស្លឹក (Propanil) និងប្រភេទជ្រាបចូលតាមប្រព័ន្ធដើម (2,4-D) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីកម្ចាត់ទាំងស្មៅស្លឹកទូលាយ និងស្មៅប្រភេទប្រមោយដំរីនៅក្នុងស្រែ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កម្លាំងទ័ពអាកាសទម្លាក់គ្រាប់បែក (Propanil បំផ្លាញស្លឹក) រួមជាមួយទ័ពថ្មើរជើងចូលវាយកម្ទេចដល់ទីតាំងលាក់ខ្លួនទ័ពសត្រូវ (2,4-D បំផ្លាញដល់ឫសគល់) ដើម្បីកម្ចាត់សត្រូវឱ្យអស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
