បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃនៅក្នុងចម្ការតែ ដោយវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាពនៃប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ និងកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅនិងថ្លៃដើមពលកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដែលមាន ៣ សំណាកជាន់គ្នា នៅក្នុងចម្ការតែអាយុ ៤ ឆ្នាំនៅស្រុកម៉ែតែង (Mae Tang) ខេត្តឈៀងម៉ៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pre-emergence Application (Diuron) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមុនពេលដុះពន្លក (Diuron) |
ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅបានយូររហូតដល់រយៈពេល ២ ខែ។ ជួយកាត់បន្ថយការដុះគ្រាប់ពូជស្មៅថ្មីៗនៅក្នុងចម្ការ។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ការដុះនៃប្រភេទស្មៅរឹងរូសមួយចំនួនដូចជា ស្មៅយាប្លង (Imperata cylindrica) ឬ ស្មៅក្រវ៉ាន់ជ្រូក (Cyperus rotundus) ឡើយ។ | គ្រប់គ្រងស្មៅបានល្អបំផុតក្នុងចំណោមថ្នាំមុនពេលដុះ ដោយទទួលបានពិន្ទុវាយតម្លៃកម្រិត ៩ បន្ទាប់ពីរយៈពេល ២ ខែ (កម្រិត 4.50 គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ |
| Post-emergence Application (Glyphosate) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅក្រោយពេលដុះពន្លក (Glyphosate) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅរឹងរូស និងស្មៅដែលពិបាកកម្ចាត់ដោយដៃ។ សម្លាប់ស្មៅបានដល់ឫសគល់។ | ទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការបាញ់កុំឱ្យសាចត្រូវស្លឹក ឬដើមដំណាំ ព្រោះវាអាចបណ្តាលឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់របស់ដំណាំ។ | កម្ចាត់ប្រភេទស្មៅពិបាកៗបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយទទួលបានពិន្ទុវាយតម្លៃកម្រិត ៩ ទៅ ១០ (កម្រិត 2.0 ទៅ 3.0 គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ |
| Hand Weeding ការដក ឬកាត់ស្មៅដោយកម្លាំងពលកម្ម (Hand Weeding) |
មិនមានសល់នូវសំណល់គីមីនៅក្នុងដី ឬលើដំណាំ និងមិនបង្កហានិភ័យនៃការពុលដល់ដើមតែ។ | ចំណាយពេលយូរ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងមានតម្លៃថ្លៃ ជាពិសេសសម្រាប់ចម្ការដែលមានទំហំធំ។ ស្មៅងាយនឹងដុះមកវិញលឿន។ | ត្រូវបានប្រើជាវិធីសាស្ត្រគោល (Baseline) សម្រាប់ការប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ដោយបង្ហាញថាចំណាយថ្លៃដើមពលកម្មខ្ពស់ជាង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះបង្ហាញថាការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅជួយសន្សំសំចៃថ្លៃដើមពលកម្ម និងកាត់បន្ថយពេលវេលា បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការដកឬកាត់ស្មៅដោយដៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចម្ការតែអាយុ ៤ ឆ្នាំ ក្នុងស្រុកម៉ែតែង ខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ កាលពីឆ្នាំ១៩៨៣។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅទីនោះមានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងតំបន់ខ្ពង់រាបនៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែដោយសារវាជាការសិក្សាចាស់ (ជាង៤០ឆ្នាំមុន) ទិន្នន័យនៃការស៊ាំរបស់ស្មៅទៅនឹងថ្នាំ (Herbicide resistance) និងបទប្បញ្ញត្តិបរិស្ថានអាចមានការប្រែប្រួលនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏ល្អសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងស្មៅនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងដំណាំឧស្សាហកម្មនៅកម្ពុជា។
ការជ្រើសរើសថ្នាំសម្លាប់ស្មៅបានត្រឹមត្រូវតាមពេលវេលា និងប្រភេទស្មៅ នឹងជួយកសិករ និងម្ចាស់ចម្ការនៅកម្ពុជាកាត់បន្ថយការចំណាយលើពលកម្មយ៉ាងច្រើន និងធានាបាននូវការលូតលាស់ដំណាំបានល្អ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pre-emergence (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមុនពេលដុះពន្លក) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីដែលត្រូវបាញ់ទៅលើដីផ្ទាល់មុនពេលគ្រាប់ស្មៅដុះពន្លក ដើម្បីទប់ស្កាត់ការលូតលាស់នៃគ្រាប់ពូជស្មៅនៅក្នុងដី មិនឱ្យដុះចេញមកក្រៅបាន។ | ដូចជាការចាក់សោទ្វារផ្ទះពីខាងក្រៅ ដើម្បីកុំឱ្យចោរ (ស្មៅ) អាចបើកទ្វារចូលមកក្នុងផ្ទះ (ចម្ការ) បានតាំងពីដំបូង។ |
| Post-emergence (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅក្រោយពេលដុះពន្លក) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីដែលត្រូវបាញ់ដោយផ្ទាល់ទៅលើស្លឹក ឬដើមរបស់ស្មៅដែលបានដុះលូតលាស់រួចហើយ ដើម្បីបំផ្លាញកោសិកា ឬរារាំងការធ្វើរស្មីសំយោគរបស់វា ដែលធ្វើឱ្យស្មៅនោះងាប់។ | ដូចជាការប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតបាញ់ផ្ទាល់ទៅលើមូសដែលកំពុងហើរ គឺវាយប្រហារនៅពេលដែលសត្រូវលេចមុខចេញមកហើយ។ |
| Phytotoxicity (ការពុលដល់ដំណាំ) | កម្រិតនៃជាតិពុលរបស់សារធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ) ដែលអាចបង្កការខូចខាតដល់រុក្ខជាតិ ឬដំណាំគោលដែលយើងចង់ការពារ ធ្វើឱ្យវាខ្លោចស្លឹក ក្រិន ឬងាប់។ | ដូចជាការលេបថ្នាំពេទ្យដើម្បីព្យាបាលជំងឺ (កម្ចាត់ស្មៅ) ប៉ុន្តែបើប្រើខុសកម្រិត វាអាចបង្កជាផលរំខាន ឬប្រតិកម្មធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកជំងឺ (ដើមតែ) ខ្លួនឯង។ |
| Imperata cylindrica (ស្មៅយាប្លង) | ជាប្រភេទស្មៅចង្រៃដែលមានស្លឹកស្រួចវែង ដុះក្រាស់ និងមានប្រព័ន្ធឫសក្រោមដីចាក់ស្រាក់គ្នាយ៉ាងជ្រៅនិងរឹងមាំ ដែលធ្វើឱ្យវាមានភាពធន់ខ្ពស់ និងពិបាកក្នុងការកម្ចាត់ខ្លាំងណាស់។ | ដូចជាមហារីកដែលចាក់ឫសជ្រៅចូលក្នុងសាច់ដុំ បើគ្រាន់តែកាត់សាច់ខាងលើចេញ វានឹងលូតលាស់មកវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស លុះត្រាតែប្រើថ្នាំឱ្យជ្រាបដល់ឫសគល់ទើបសម្លាប់បាន។ |
| Cyperus rotundus (ស្មៅក្រវ៉ាន់ជ្រូក) | ជាប្រភេទស្មៅម្យ៉ាងដែលមានមើមនៅក្រោមដីដែលអាចបន្តពូជបានយ៉ាងលឿន ទោះបីជាដើមខាងលើត្រូវបានកាត់ចោលក៏ដោយ ក៏មើមក្រោមដីអាចបន្តដុះពន្លកថ្មីបានភ្លាមៗ។ | ដូចជាសត្វពស់ក្បាលច្រើនក្នុងរឿងព្រេង (Hydra) ដែលកាត់ក្បាលមួយដុះក្បាលពីរ ព្រោះវានៅមានមើមបម្រុងក្រោមដីសម្រាប់ដុះឡើងវិញរហូត។ |
| Randomized Complete Block Design - RCB (ការរៀបចំការពិសោធន៍ជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាក្បាលដីតូចៗ (ប្លុក) រួចចាត់តាំងវិធីសាស្ត្រព្យាបាល (ដូចជាប្រភេទថ្នាំផ្សេងៗ) ទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងពីកត្តាទីតាំងដី។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យអង្គុយលាយឡំគ្នាក្នុងបន្ទប់ប្រឡង ដើម្បីធានាថាការវាយតម្លៃពិន្ទុគឺយុត្តិធម៌ មិនមែនដោយសារកន្លែងអង្គុយអំណោយផលនោះទេ។ |
| Active Ingredient - a.i. (សារធាតុសកម្ម) | សារធាតុគីមីចម្បងនៅក្នុងផលិតផលថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ដែលមានតួនាទីផ្ទាល់ក្នុងការវាយប្រហារ និងសម្លាប់រុក្ខជាតិចង្រៃ ខណៈដែលសារធាតុផ្សេងទៀតគ្រាន់តែជាសារធាតុផ្សំបន្ថែមដើម្បីសម្រួលដល់ការបាញ់ប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាជាតិកាហ្វេអ៊ីននៅក្នុងកាហ្វេ គឺជាសារធាតុសកម្មដែលធ្វើឱ្យយើងស្វាង ខណៈទឹក និងស្ករគ្រាន់តែជាគ្រឿងផ្សំបន្ថែមប៉ុណ្ណោះ។ |
| Glyphosate (គ្លីហ្វូសាត / ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រភេទជ្រាប) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដែលមិនរើសមុខ (Non-selective) មានលក្ខណៈជ្រាបចូលតាមស្លឹក ហើយបញ្ជូនទៅកាន់រាល់ផ្នែកទាំងអស់នៃរុក្ខជាតិ រហូតដល់ឫស និងមើម ដើម្បីសម្លាប់ស្មៅទាំងស្រុងពីលើដល់ក្រោម។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំពុលចូលក្នុងសរសៃឈាម ធ្វើឱ្យជាតិពុលរត់សាយភាយពេញរាងកាយ និងបំផ្លាញប្រព័ន្ធសរីរាង្គទាំងមូលរហូតដល់ស្លាប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
