បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងស្មៅក្នុងស្រែព្រោះទឹក ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់ស្មៅផ្សេងៗគ្នា ព្រមទាំងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើទិន្នផលស្រូវ ក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលមាន និងគ្មានការប្រើប្រាស់ជី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅស្ថានីយពិសោធន៍ស្រូវ Chai Nat និង Ratchaburi ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៩-១៩៨០ ដោយប្រើប្រាស់គំរូពិសោធន៍ដើម្បីសាកល្បងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅចំនួន ៥ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No weed control (Baseline) ការមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ (វិធីសាស្ត្រគោល) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើសារធាតុគីមី និងមិនមានហានិភ័យនៃការពុលដល់ដើមស្រូវ។ | ការដុះស្មៅច្រើនធ្វើឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមជីជាតិ បណ្តាលឱ្យទិន្នផលស្រូវធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ទិន្នផលទាបបំផុតគឺ ៥១.៥៦ (មិនប្រើជី) និង ៥៩.៩៤ (ប្រើជី) ថាំង/រ៉ៃ នៅស្ថានីយរាជបុរី។ |
| CNP Herbicide ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ CNP |
មានកម្រិតពុលដល់កូនស្រូវទាបបំផុត និងជួយជំរុញឱ្យទទួលបានទិន្នផលស្រូវខ្ពស់ជាងគេបំផុត។ | ទាមទារការចំណាយទុនលើការទិញថ្នាំ និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការបាញ់ថ្នាំ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងគេគឺ ៥៨.៦៣ (មិនប្រើជី) និង ៧០.៥១ (ប្រើជី) ថាំង/រ៉ៃ នៅស្ថានីយរាជបុរី។ |
| Oxadiazon + 2,4-D Herbicide ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Oxadiazon រួមផ្សំ 2,4-D |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រង និងសម្លាប់ស្មៅចង្រៃបានល្អ។ | មាននិន្នាការបង្កការពុលដល់កូនស្រូវខ្ពស់ជាងគេ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់ដំបូង។ | ទិន្នផលសម្រេចបាន ៥៦.៥៣ (មិនប្រើជី) និង ៦៨.២៣ (ប្រើជី) ថាំង/រ៉ៃ នៅស្ថានីយរាជបុរី។ |
| Benthiocarb Herbicide ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Benthiocarb |
អាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ស្មៅបានក្នុងកម្រិតមធ្យមទៅល្អ។ | បង្ហាញពីកម្រិតនៃការពុលដល់ដើមស្រូវខ្ពស់ បន្ទាប់ពីថ្នាំ Oxadiazon + 2,4-D។ | ទិន្នផលសម្រេចបាន ៥២.១៩ (មិនប្រើជី) និង ៦៧.៤០ (ប្រើជី) ថាំង/រ៉ៃ។ |
| Butachlor Herbicide ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Butachlor |
គ្រប់គ្រងស្មៅបានល្អ និងជួយការពារការបាត់បង់ទិន្នផលបានមួយកម្រិតធំ។ | នៅតែមាននិន្នាការធ្វើឱ្យពុលដល់កូនស្រូវច្រើនជាងការប្រើថ្នាំ CNP។ | ទិន្នផលសម្រេចបាន ៥៦.៤៦ (មិនប្រើជី) និង ៦៤.៩១ (ប្រើជី) ថាំង/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានរួមមាន ដីស្រែពិសោធន៍ សារធាតុគីមី (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅនិងជី) និងធនធានមនុស្សសម្រាប់វាស់ស្ទង់ទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍ស្រូវក្នងខេត្តជ័យនាថ (Chai Nat) និងរាជបុរី (Ratchaburi) ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៩-១៩៨០ ដែលផ្តោតលើពូជស្រូវនិងលក្ខខណ្ឌដីនៅតំបន់នោះ។ វត្ថុធាតុសំណាកនេះមានអាយុកាលជាង ៤០ ឆ្នាំ ហើយប្រភេទស្មៅចង្រៃដូចជា Cyperus difformis ឬ Sphenoclea zeylanica អាចមានការវិវត្តស៊ាំនឹងថ្នាំបច្ចុប្បន្ន ដូច្នេះការអនុវត្តនៅកម្ពុជាទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញជាមួយលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងដីជាក់ស្តែង។
ទោះបីជាការសិក្សានេះចាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែលទ្ធផលដែលបង្ហាញថា 'ប្រសិទ្ធភាពថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមិនប្រែប្រួលទៅតាមការដាក់ជី' គឺជាចំណេះដឹងដ៏មានតម្លៃសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម របកគំហើញពីអន្តរកម្មរវាងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅនិងជី អាចជួយកសិករកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំផែនការគ្រប់គ្រងស្មៅដោយចំណាយទុនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដោយមិនបារម្ភពីឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាននៃជីមកលើប្រសិទ្ធភាពថ្នាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pre-germinated Direct Seeded Rice (ស្រែព្រោះទឹក ឬ ស្រែសាបដោយផ្ទាល់) | ការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជស្រូវដែលត្រូវបានត្រាំឱ្យដុះពន្លកបន្តិចរួចហើយ ទៅក្នុងដីស្រែដែលមានភក់រាវៗ (ទឹកតម្អុក) ដោយផ្ទាល់ ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានការសាបកូន និងដកស្ទូងឡើយ។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជដែលត្រាំដុះមាត់ចាបរួចទៅបាចដាំផ្ទាល់លើដីភក់ ជំនួសឱ្យការបណ្តុះជាកូនសិនទើបដកយកទៅដាំ។ |
| Split plot design (ចំណាត់ក្បួនពិសោធន៍បែប Split plot) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកកត្តាសិក្សាជាពីរថ្នាក់ គឺកត្តាចម្បង (Main plot) និងកត្តារង (Sub-plot) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបអន្តរកម្មរបស់វា និងកាត់បន្ថយកំហុសឆ្គងពីការរៀបចំដី។ | ដូចជាការបែងចែកនំខេកមួយដុំធំជាចំណែកធំៗ (Main plot) រួចកាត់ចំណែកធំៗនោះជាចំណែកតូចៗបន្តទៀត (Sub-plot) ដើម្បីលាបក្រែមរសជាតិផ្សេងៗគ្នា។ |
| Main-plot (ឡូតិ៍ពិសោធន៍ចម្បង) | ផ្ទាំងដីពិសោធន៍ខ្នាតធំដែលត្រូវបានបែងចែកជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អនុវត្តកត្តាពិសោធន៍ចម្បង (ក្នុងទីនេះគឺការដាក់ជី និងមិនដាក់ជី) មុននឹងត្រូវបែងចែកជាឡូតិ៍តូចៗបន្តទៀត។ | ដូចជាការបែងចែកដីចម្ការមួយហិកតាជាពីរផ្នែកធំៗ ដោយមួយផ្នែករៀបចំប្រព័ន្ធស្រោចទឹក និងមួយផ្នែកទៀតមិនរៀបចំប្រព័ន្ធស្រោចទឹក។ |
| Sub-plot (ឡូតិ៍ពិសោធន៍រង) | ឡូតិ៍ដីតូចៗដែលមានទំហំកំណត់ (ឧទាហរណ៍ ៤x៨ ម៉ែត្រការ៉េ) ដែលស្ថិតនៅក្នុង Main-plot សម្រាប់អនុវត្តកត្តាពិសោធន៍បន្ទាប់បន្សំ (ក្នុងទីនេះគឺការសាកល្បងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ៥ ប្រភេទផ្សេងគ្នា)។ | ដូចជាការយកដីមួយផ្នែកធំដែលរៀបចំប្រព័ន្ធទឹកនោះ មកចែកជា ៥ រងតូចៗទៀត ដើម្បីសាកល្បងដាំបន្លែ ៥ ប្រភេទផ្សេងគ្នា។ |
| Toxicity to rice (កម្រិតពុលដល់ដើមស្រូវ) | កម្រិតនៃផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន ឬការបំផ្លាញដែលបង្កឡើងដោយសារធាតុគីមីរបស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅទៅលើការលូតលាស់របស់កូនស្រូវ ដូចជាធ្វើឱ្យស្លឹកឡើងលឿង ក្រិន ឬងាប់។ | ដូចជាពេលយើងលេបថ្នាំពេទ្យដើម្បីព្យាបាលជំងឺ (សម្លាប់ស្មៅ) តែថ្នាំនោះខ្លាំងពេកក៏ធ្វើឱ្យយើងមានអាការៈវិលមុខ ឬក្អួតចង្អោរ (ពុលដល់ស្រូវ) ជាផលរំខានដែរ។ |
| Dry weight of weeds (ទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅ) | ទម្ងន់របស់ស្មៅចង្រៃដែលប្រមូលបានពីក្នុងស្រែ ហើយយកទៅសម្ងួតជាតិទឹកចេញអស់ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីបរិមាណជីវម៉ាសរបស់ស្មៅដែលនៅសេសសល់ក្រោយការប្រើថ្នាំ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពថ្នាំ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀត ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់ត្រីសុទ្ធ ដោយមិនបូកបញ្ចូលទម្ងន់ទឹកដែលនៅក្នុងត្រីស្រស់។ |
| CNP Herbicide (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រភេទ CNP) | ឈ្មោះកាត់នៃសារធាតុសកម្ម Chlornitrofen ដែលជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅក្នុងស្រែទឹក ហើយមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ (ពុលតិចបំផុត) ចំពោះកូនស្រូវ។ | ដូចជាសាប៊ូលាងចានកម្រិតស្រាល ដែលអាចកម្ចាត់ខ្លាញ់ (ស្មៅ) បានស្អាតល្អ តែមិនធ្វើឱ្យខូចឬស្ងួតស្បែកដៃ (កូនស្រូវ) ឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
