បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះចេកនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ាជួបប្រទះនឹងការថយចុះទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ (រហូតដល់ ៧៥%) ដោយសារការបំផ្លាញពីពពួកដង្កូវណេម៉ាតូតប៉ារ៉ាស៊ីតរុក្ខជាតិ (Plant-parasitic nematodes) និងការខ្វះជីជាតិក្នុងដីវដ្តដាំដុះបន្តបន្ទាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍តាមវាលស្រែដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រព្យាបាលគល់ចេកដោយទឹកក្តៅ រួមផ្សំជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់សារធាតុបន្ថែមជីក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Unpared, Unheated, No Fertilizer) ការដាំគល់ចេកធម្មតា (មិនបានចិត មិនត្រាំទឹកក្ដៅ និងមិនដាក់ជី) |
ងាយស្រួលអនុវត្តបំផុត និងមិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុន ឬកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមឡើយ។ | មានអត្រាឆ្លងដង្កូវណេម៉ាតូតប៉ារ៉ាស៊ីតកម្រិតខ្ពស់បំផុត ធ្វើឱ្យដើមចេកលូតលាស់យឺត និងផ្ដល់ទិន្នផលទាបបំផុត។ | ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ១៣,១៤ តោន/ហិកតា (វដ្តទី១) និងធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៨,២៥ តោន/ហិកតា (វដ្តទី២)។ |
| Pared Sucker + Hot Water Therapy (0 t/ha PM) ការព្យាបាលដោយទឹកក្ដៅតែមួយមុខ (មិនមានបន្ថែមជី) |
ជួយកម្ចាត់សត្វល្អិត និងដង្កូវណេម៉ាតូតដែលទូលំទូលាយនៅលើគល់ចេកបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅដំណាក់កាលដំបូង។ | មិនបានផ្ដល់សារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ដល់ដី ធ្វើឱ្យការលូតលាស់និងទិន្នផលនៅតែមិនទាន់ឈានដល់កម្រិតអតិបរមា។ | ទិន្នផលកើនឡើងដល់ ១៩,២២ តោន/ហិកតា (វដ្តទី១) ប៉ុន្តែនៅទាបជាងវិធីដែលមានការបន្ថែមជី។ |
| Pared Sucker + Hot Water + 20 t/ha Poultry Manure ការព្យាបាលដោយទឹកក្ដៅ រួមផ្សំជាមួយជីលាមកមាន់ (២០ តោន/ហិកតា) |
ផ្ដល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត កាត់បន្ថយចំនួនណេម៉ាតូតបានយ៉ាងច្រើន និងជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធនិងកម្រិតសរីរាង្គក្នុងដីប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការរៀបចំនិងដឹកជញ្ជូនជីលាមកមាន់ក្នុងបរិមាណច្រើន (២០ តោន/ហិកតា)។ | ផ្ដល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ២៤,២២ តោន/ហិកតា (វដ្តទី១) និង ២៦,៧៨ តោន/ហិកតា (វដ្តទី២)។ |
| Pared Sucker + Hot Water + NPK Fertilizer (400 kg/ha ) ការព្យាបាលដោយទឹកក្ដៅ រួមផ្សំជាមួយជីគីមី NPK (៤០០ គ.ក/ហិកតា) |
រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានលឿន ដែលជួយឱ្យដើមចេកលូតលាស់លឿន និងងាយស្រួលក្នុងការទុកដាក់ជាងជីសរីរាង្គ។ | តម្រូវឱ្យចំណាយថវិកាទិញជីគីមី ហើយវាមិនបានជួយកែលម្អគុណភាពដី (Soil organic matter) ក្នុងរយៈពេលវែងនោះទេ។ | ផ្ដល់ទិន្នផលចំណាត់ថ្នាក់លេខ២ គឺ ២១,៥០ តោន/ហិកតា (វដ្តទី១) និង ២៣,៧៥ តោន/ហិកតា (វដ្តទី២)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍ និងសម្ភារៈប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃដែលកសិករអាចរកបានយ៉ាងងាយស្រួល លើកលែងតែឧបករណ៍សម្រាប់ស្រាវជ្រាវក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ប៉ុណ្ណោះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា លើប្រភេទដី Utisol ដែលមានជាតិអាស៊ីត និងបរិមាណទឹកភ្លៀងធ្លាក់ច្រើនជាប្រចាំ។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតជាសំខាន់លើបរិបទកសិកម្មខ្នាតតូចក្នុងតំបន់ត្រូពិច ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ការយល់ដឹងពីលទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះដីកសិកម្មកម្ពុជាមួយចំនួនក៏ជួបប្រទះនឹងបញ្ហាខ្វះជីជាតិ និងសត្វល្អិតក្នុងដីផងដែរ។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នានេះពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
សរុបមក ការព្យាបាលគល់ចេកដោយទឹកក្ដៅរួមផ្សំជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ជីលាមកសត្វ គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានតម្លៃថោក មិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់និរន្តរភាពទិន្នផលចេកនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Plant-parasitic nematodes (ដង្កូវណេម៉ាតូតប៉ារ៉ាស៊ីតរុក្ខជាតិ) | ពពួកដង្កូវល្អិតៗរស់នៅក្នុងដីដែលចោះស៊ីឫសរុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យខូចប្រព័ន្ធឫស និងកាត់បន្ថយសមត្ថភាពស្រូបយកទឹក និងជីជាតិរបស់រុក្ខជាតិ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាសត្វកណ្ដៀរលាក់ខ្លួនស៊ីគ្រឹះផ្ទះពីក្រោមដី ធ្វើឱ្យផ្ទះ (ដើមចេក) ទ្រុឌទ្រោម និងងាយដួលរលំ។ |
| Hot water therapy (ការព្យាបាលដោយទឹកក្ដៅ) | បច្ចេកទេសសម្លាប់មេរោគ សត្វល្អិត និងពងណេម៉ាតូតដែលទាមនៅលើគល់ចេក ដោយការត្រាំគល់ចេកនោះទៅក្នុងទឹកពុះ (១០០°C) រយៈពេលខ្លី (ឧទាហរណ៍ ៣០ វិនាទី) មុនពេលយកទៅដាំ។ | ដូចជាការស្រុះបន្លែក្នុងទឹកក្ដៅមួយភ្លែតដើម្បីសម្លាប់មេរោគ តែមិនឱ្យឆ្អិនរលួយសាច់បន្លែឡើយ។ |
| Pared sucker (គល់ចេកដែលបានចិតរួច) | គល់កូនចេកដែលត្រូវបានគេចិតយកស្រទាប់សំបកខាងក្រៅ និងឫសចាស់ៗចេញ ដើម្បីកម្ចាត់មេរោគ និងសត្វល្អិតចង្រៃដែលលាក់ខ្លួននៅតាមឫសចាស់ៗទាំងនោះចេញមុនពេលយកទៅដាំ។ | ដូចជាការចិតសំបកផ្លែប៉ោមដែលមានស្នាមរលួយចោល ដើម្បីកុំឱ្យវារាលដាលដល់សាច់ល្អខាងក្នុង។ |
| Ratoon crop (ដំណាំខ្នែង / ដើមខ្នែង) | វដ្តទីពីរនៃការដាំដុះ ដែលដើមចេកថ្មី (ដើមខ្នែង) ដុះចេញពីគល់មេដដែល បន្ទាប់ពីដើមមេត្រូវបានប្រមូលផល និងកាត់ចោលរួច។ | ដូចជាការកាត់ដើមស្មៅឬដើមស្រូវ ហើយវាដុះពន្លកថ្មីចេញពីគល់ដដែលដោយមិនបាច់សាបព្រួសគ្រាប់ម្ដងទៀត។ |
| Utisol (ប្រភេទដីយូទីសូល) | ប្រភេទដីនៅតំបន់ត្រូពិចដែលមានវ័យចំណាស់ មានពណ៌ក្រហមឬលឿង មានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់ និងសម្បូរដោយដីឥដ្ឋនៅស្រទាប់ខាងក្រោម ដែលជាទូទៅខ្វះជីជាតិ និងងាយហូរច្រោះនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។ | ដូចជាក្រណាត់ចាស់ដែលត្រូវគេបោកគក់ច្រើនដងរហូតដល់ស្លេកពណ៌ និងបាត់បង់ភាពស្វិត (ដីបាត់បង់ជីជាតិដោយសារភ្លៀងធ្លាក់លាងជម្រះច្រើនឆ្នាំ)។ |
| Dichotomous plantain (ចេកចេញស្និតភ្លោះ) | ពូជចេកម្យ៉ាងដែលមានលក្ខណៈពិសេសអាចបញ្ចេញត្រួយផ្កា (ត្រយូង) ឬស្និតចេកច្រើនជាងមួយ (ភ្លោះពីរ ឬបី) ក្នុងដើមតែមួយ ផ្ទុយពីចេកធម្មតាដែលមានត្រយូងតែមួយ។ | ដូចជាម្ដាយដែលពពោះកូនភ្លោះ ដែលអាចផ្ដល់កំណើតកូនពីរឬបីក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Modified Baermann technique (បច្ចេកទេស Baermann កែច្នៃ) | វិធីសាស្រ្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ទាញយកដង្កូវណេម៉ាតូតចេញពីគំរូដី ដោយប្រើកញ្ច្រែង និងក្រណាត់ចម្រោះ ដើម្បីឱ្យណេម៉ាតូតដែលមានចលនាហែលចុះទៅកកកុញក្នុងទឹក រួចប្រមូលយកទៅឆ្លុះរាប់។ | ដូចជាការរែងអង្ករយកអង្កាមចេញ ដោយប្រើទឹកដើម្បីបំបែករបស់ស្រាល និងរបស់ធ្ងន់ឱ្យដាច់ពីគ្នា។ |
| Inflorescence emergence (ការចេញត្រយូង) | ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ដើមចេក ដែលកញ្ចុំផ្កា (ត្រយូងចេក) ចាប់ផ្ដើមលេចចេញពីកំពូលដើម ដើម្បីវិវត្តទៅជាស្និតចេកដែលអាចប្រមូលផលបាន។ | ដូចជាយុវវ័យដែលឈានចូលវ័យពេញវ័យ ចាប់ផ្ដើមចេញរាងរូវដែលអាចបន្តពូជបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
