បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការធ្លាក់ចុះនៃជីជាតិដី និងតម្រូវការក្នុងការស្វែងរកជម្រើសជីដែលសមស្រប (សរីរាង្គនិងអសរីរាង្គ) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលពោតបារាំងនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានរៀបចំឡើងជាទម្រង់ពិសោធន៍ក្នុងផើងដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ចៃដន្យពេញលេញ (CRD) ដើម្បីប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលនៃប្រភេទជីផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Poultry Manure (Organic Fertilizer) ជីលាមកមាន់ (ជីសរីរាង្គ) |
ជួយបង្កើនទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង ចំណាយតិច ងាយស្រួលរក និងធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធដីកសិកម្មកាន់តែប្រសើរឡើងសម្រាប់ការដាំដុះរយៈពេលយូរ។ | ត្រូវការការប្រើប្រាស់ក្នុងបរិមាណច្រើនជាង (ឧទាហរណ៍ ១០តោន/ហិកតា) បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើប្រាស់ជីគីមី។ | ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៩៦៧,៨ គីឡូក្រាម/ហិកតា សម្រាប់ពូជក្នុងស្រុក (ប្រើក្នុងកម្រិត ២០០ក្រាម/ផើង)។ |
| Spent Mushroom Substrate - SMS (Organic Fertilizer) កាកសំណល់ផ្សិត (ជីសរីរាង្គ) |
សម្បូរទៅដោយសារធាតុសរីរាង្គ ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់លំដាប់ទីពីរ និងជួយដល់ការលូតលាស់កម្ពស់ដើមបានយ៉ាងល្អ។ | អាចនឹងមានការលំបាកក្នុងការស្វែងរកសម្រាប់កសិករដែលរស់នៅឆ្ងាយពីកសិដ្ឋានបណ្តុះផ្សិត។ | ផ្តល់ទិន្នផល ៩៤៥,៩ គីឡូក្រាម/ហិកតា សម្រាប់ពូជក្នុងស្រុក (ប្រើក្នុងកម្រិត ២០០ក្រាម/ផើង)។ |
| Urea (Inorganic Fertilizer) ជីអ៊ុយរ៉េ (ជីអសរីរាង្គ/គីមី) |
មានផ្ទុកបរិមាណអាសូតខ្ពស់ (៤៦%) ដែលជួយជម្រុញដល់ការលូតលាស់នៃផ្ទៃស្លឹក និងធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានពណ៌បៃតងល្អ។ | ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែសរុបទាបជាងជីសរីរាង្គ មានតម្លៃថ្លៃ និងអាចបណ្តាលឱ្យដីប្រែជាជូរ (Acidic) ប្រសិនបើប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរ។ | ផ្តល់ផ្ទៃស្លឹកធំបំផុត (១២៣,៧ សង់ទីម៉ែត្រការ៉េ) តែទិន្នផលផ្លែមានកម្រិតទាប (៤៦៩,២ គីឡូក្រាម/ហិកតា សម្រាប់ពូជក្នុងស្រុក)។ |
| Control (No Fertilizer) ក្រុមត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើប្រាស់ជី) |
មិនមានការចំណាយថវិកាលើធាតុចូលកសិកម្ម (ទិញជី)។ | រុក្ខជាតិលូតលាស់ខ្សោយ មានកម្ពស់ទាប ផ្ទៃស្លឹកតូច និងផ្តល់ទិន្នផលផ្លែទាបបំផុត។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៤៧៨,១ គីឡូក្រាម/ហិកតា សម្រាប់ពូជក្នុងស្រុក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនត្រូវការធនធានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវសម្ភារៈកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ទីធ្លាសម្រាប់ធ្វើពិសោធន៍ និងឧបករណ៍វិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋានស្រាវជ្រាវនៃសាកលវិទ្យាល័យពហុបច្ចេកទេស Port Harcourt ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលជាតំបន់ត្រូពិចមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងបរិស្ថានស្រដៀងគ្នាទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ លទ្ធផលនៃសំណុំទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាខ្សោះជីជាតិដីដូចគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានដំណោះស្រាយការប្រើប្រាស់ជីកសិកម្មដែលមានតម្លៃថោកនិងមាននិរន្តរភាព។
ការរកឃើញនៃការសិក្សានេះ ពិសេសការប្រើប្រាស់ជីលាមកមាន់ គឺមានភាពសមស្របយ៉ាងខ្លាំង និងអាចអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការលើកទឹកចិត្តឱ្យកសិករខ្មែរប្រើប្រាស់ជីលាមកមាន់ក្នុងបរិមាណសមស្រប (ប្រមាណ ១០ តោន/ហិកតា) នឹងជួយបង្កើនទិន្នផលកសិកម្ម កាត់បន្ថយចំណាយ និងរក្សាបាននូវសុខភាពដីប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Abelmoschus esculentus (ពោតបារាំង) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ដំណាំពោតបារាំង ដែលជារុក្ខជាតិមានដើមកំណើតនៅតំបន់ត្រូពិច គេដាំដុះសម្រាប់យកផ្លែខ្ចីមកធ្វើជាអាហារ និងមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ចំពោះសុខភាពដោយសារវាមានផ្ទុកសារធាតុរំអិលជួយដល់ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ។ | ដូចជាការហៅឈ្មោះផ្លូវការរបស់មនុស្សម្នាក់ៗក្នុងបញ្ជីជាតិ ខណៈដែលពាក្យ "ពោតបារាំង" គឺជាឈ្មោះហៅក្រៅប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Spent mushroom substrate (កាកសំណល់ពីការបណ្តុះផ្សិត) | ជាកាកសំណល់សរីរាង្គដែលនៅសេសសល់បន្ទាប់ពីការប្រមូលផលផ្សិតរួចរាល់ ដែលកសិករអាចយកមកកែច្នៃធ្វើជាជីដើម្បីកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនសំណើម និងផ្តល់ជីវជាតិបន្តបន្ទាប់ដល់ដំណាំផ្សេងៗ។ | ដូចជាកាកកាហ្វេដែលសល់ពីការឆុងកាហ្វេ ដែលគេអាចយកវាទៅចាក់គល់ឈើដើម្បីធ្វើជាជីបំប៉នរុក្ខជាតិបន្តទៀត។ |
| Completely randomized design - CRD (ប្លង់ពិសោធន៍ចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ឬវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលការព្យាបាលនីមួយៗ (ដូចជាការដាក់ជីប្រភេទផ្សេងៗ) ត្រូវបានចាត់តាំងដោយចៃដន្យទាំងស្រុងទៅលើឯកតាពិសោធន៍ (ដូចជាផើងដំណាំ) ដើម្បីលុបបំបាត់ភាពលម្អៀងក្នុងការស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតចែករង្វាន់ដោយយុត្តិធម៌ ដោយអ្នកចូលរួមម្នាក់ៗមានឱកាសទទួលបានរង្វាន់ណាមួយស្មើៗគ្នាដោយមិនមានការរៀបចំទុកមុន។ |
| Leaf Area Index - LAI (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ជាទំហំរង្វាស់នៃផ្ទៃស្លឹកសរុបរបស់រុក្ខជាតិធៀបនឹងផ្ទៃដីដែលវាដាំដុះ ដែលសន្ទស្សន៍នេះជួយអ្នកស្រាវជ្រាវវាយតម្លៃពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគបង្កើតការលូតលាស់។ | ដូចជាការវាស់ទំហំផ្ទាំងសូឡានៅលើដំបូលផ្ទះ ថាតើវាមានទំហំប៉ុន្មានដើម្បីអាចចាប់យកពន្លឺថ្ងៃផលិតជាអគ្គិសនីបានច្រើនបំផុត។ |
| Analysis of variance - ANOVA (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលគេប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពីបីឡើងទៅ (ឧទាហរណ៍ ទិន្នន័យក្រុមជីអ៊ុយរ៉េ ជីលាមកមាន់ និងក្រុមមិនដាក់ជី) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើលទ្ធផលទិន្នផលពិតជាខុសគ្នាដោយសារប្រភេទជី ឬគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្ស៣ថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើវិធីសាស្ត្របង្រៀនរបស់គ្រូ៣នាក់ធ្វើឱ្យលទ្ធផលសិស្សខុសគ្នាពិតប្រាកដមែនឬទេ។ |
| Mucilaginous (លក្ខណៈមានជាតិរំអិល) | សំដៅលើសារធាតុរាវខាប់អន្ធិលៗ ដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញមកដើម្បីរក្សាជាតិទឹកក្នុងដើម ហើយសារធាតុនេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងក្នុងការព្យាបាលជំងឺដំបៅក្រពះ សម្រួលការបន្ទោរបង់ និងប្រើប្រាស់ក្នុងឧស្សាហកម្មចំណីអាហារ។ | ដូចជាជែលលាបសក់ ឬប្រទាលកន្ទុយក្រពើ ដែលមានភាពស្អិតនិងរអិលនៅពេលយើងយកដៃទៅប៉ះវា។ |
| Least significant difference - LSD test (ការធ្វើតេស្តភាពខុសគ្នាតិចតួចបំផុត) | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិបន្ថែមបន្ទាប់ពី ANOVA ដើម្បីកំណត់ឱ្យច្បាស់ថាតើក្រុមទិន្នន័យមួយណាខ្លះដែលមានភាពខុសគ្នាដាច់ដោយឡែកពីគ្នា (ឧទាហរណ៍ ប្រៀបធៀបទិន្នផលរវាងការដាក់ជីលាមកមាន់១៥០ក្រាម និង២០០ក្រាម ថាតើវាខុសគ្នាខ្លាំងឬទេ)។ | ដូចជាការយកកីឡាកររត់ប្រណាំងដែលទទួលបានលេខ១ លេខ២ និងលេខ៣ មកប្រកួតគ្នាម្តងទៀតទល់មួយនឹងមួយ ដើម្បីរកឱ្យឃើញច្បាស់ថាអ្នកណាខ្លាំងជាងគេពិតប្រាកដ។ |
| Inorganic fertilizer (ជីអសរីរាង្គ ឬជីគីមី) | ជាប្រភេទជីដែលចម្រាញ់ចេញពីរ៉ែ ឬផលិតឡើងតាមរយៈប្រតិកម្មគីមីក្នងរោងចក្រ (ដូចជាជីអ៊ុយរ៉េ) ដែលមានកំហាប់សារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់និងអាចឱ្យដំណាំស្រូបយកបានលឿន ប៉ុន្តែវាអាចបំផ្លាញគុណភាពដីនិងបរិស្ថានប្រសិនបើប្រើក្នុងរយៈពេលយូរ។ | ដូចជាការផឹកភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងដើម្បីឱ្យស្វាងងងុយភ្លាមៗ តែវាមិនអាចជំនួសការហូបបាយនិងអាហារធម្មជាតិដើម្បីសុខភាពយូរអង្វែងបានឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
