បញ្ហា (The Problem)៖ តើការអភិវឌ្ឍន៍នៃព័ត៌មាននីយកម្ម (ការចូលប្រើប្រាស់ ការអនុវត្ត និងអក្ខរកម្មព័ត៌មានវិទ្យា) ផ្លាស់ប្តូរថ្លៃប្រតិបត្តិការក្នុងទីផ្សារ និងជំរុញឱ្យកសិករដាំផ្លែប៉ោមជំនួសកម្លាំងពលកម្មដោយប្រើគ្រឿងចក្រកសិកម្មដែរឬទេ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអង្កេតពីកសិករចំនួន ៧២៧ នាក់ នៅក្នុងខេត្ត Shandong, Shaanxi និង Gansu ដើម្បីវិភាគទំហំនៃឥទ្ធិពលនេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| CMP-Probit Model គំរូ CMP-Probit (Conditional Mixed Process ជាមួយ Probit) |
អាចដោះស្រាយបញ្ហាអថេរអន្តរកម្ម (Endogeneity) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងដោះស្រាយភាពមិនបន្តបន្ទាប់នៃអថេរអន្តរកម្មបានល្អជាងវិធីសាស្ត្រចាស់។ | ត្រូវការការស្វែងរកអថេរឧបករណ៍ (Instrumental Variable) ដែលស័ក្តិសម និងមានសុពលភាពខ្ពស់ ដែលទាមទារទិន្នន័យជាក់លាក់ និងច្បាស់លាស់ពីការអង្កេត។ | បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាការធ្វើព័ត៌មាននីយកម្មមានឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងដល់ការជ្រើសរើសបច្ចេកវិទ្យាសន្សំកម្លាំងពលកម្ម (មេគុណ –០.៧១០ ក្នុងកម្រិតអត្ថន័យ ១%)។ |
| Traditional 2SLS (Two-Stage Least Squares) វិធីសាស្ត្រការ៉េអប្បបរមាពីរដំណាក់កាលប្រពៃណី (2SLS) |
ជាវិធីសាស្ត្រទូទៅ និងងាយស្រួលយល់សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហា Endogeneity នៅក្នុងគំរូសេដ្ឋកិច្ចប្រពៃណី។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការដោះស្រាយភាពមិនបន្តបន្ទាប់ (Discontinuity) នៃអថេរអន្តរកម្មបើធៀបនឹង CMP នោះទេ។ | ទោះបីជាមិនបានបង្ហាញតួលេខផ្ទាល់ក្នុងការសិក្សា ប៉ុន្តែត្រូវបានវាយតម្លៃថាមានកម្រិតភាពត្រឹមត្រូវទាបជាង និងត្រូវបានជំនួសដោយវិធីសាស្ត្រ CMP។ |
| CMP-Tobit Model គំរូ CMP-Tobit សម្រាប់ការធ្វើតេស្តភាពរឹងមាំ (Robustness Test) |
ជួយបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវ និងភាពរឹងមាំនៃលទ្ធផលដែលទទួលបានពីគំរូគោល (Benchmark Model) ដោយប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍លម្អៀងនៃការជ្រើសរើសបច្ចេកវិទ្យាជាអថេរជំរុញ។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការគណនា និងទាមទារការកំណត់ទម្រង់ចែកចាយទិន្នន័យឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | បញ្ជាក់បន្ថែមថាឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាននៃការធ្វើព័ត៌មាននីយកម្មទៅលើការជ្រើសរើសគ្រឿងចក្រគឺពិតជាត្រឹមត្រូវ (មេគុណ –០.៥៥២ ក្នុងកម្រិតអត្ថន័យ ១០%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការប្រមូលទិន្នន័យបឋមតាមរយៈការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅតាមទីជនបទ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិស្មុគស្មាញ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យកសិករដាំផ្លែប៉ោមនៅខេត្ត Shandong, Shaanxi និង Gansu នៃប្រទេសចិន ដែលទីតាំងទាំងនេះមានឧបសគ្គភូមិសាស្ត្ររារាំងការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់ និងអំណោយផលដល់បច្ចេកវិទ្យាអតិពលកម្ម។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្ររាបស្មើ និងប្រភេទដំណាំខុសគ្នា (ដូចជាស្រូវ ដំឡូងមី ឬស្វាយកន្ទីរ) ឥទ្ធិពលនៃការធ្វើព័ត៌មាននីយកម្មអាចមានលទ្ធផលផ្ទុយ ដោយវាអាចជំរុញការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រជំនួសវិញ ដោយសារកម្ពុជាកំពុងជួបប្រទះការខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្មកសិកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅតាមតំបន់ជនបទ។
ទោះបីជាបរិបទនៃការសិក្សាខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃកម្រិតអក្ខរកម្មព័ត៌មានវិទ្យា និងការវិភាគបែបបទនៃការជ្រើសរើសបច្ចេកវិទ្យាគឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃព័ត៌មាននីយកម្មទៅលើការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការជំរុញការធ្វើទំនើបកម្មកសិកម្ម និងការកំណត់ទិសដៅគោលនយោបាយឧបត្ថម្ភទុននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Informatization (ការធ្វើព័ត៌មាននីយកម្ម) | ដំណើរការនៃការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន និងទំនាក់ទំនង (ICT) ដូចជាអ៊ីនធឺណិត និងស្មាតហ្វូន ដើម្បីកែលម្អសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ការសម្រេចចិត្ត និងការទទួលបានព័ត៌មានទីផ្សារ។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានវាស់ស្ទង់តាមរយៈការចូលប្រើប្រាស់ ការអនុវត្ត និងអក្ខរកម្មព័ត៌មាន។ | ដូចជាការបំពាក់ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទថ្មីដល់កសិដ្ឋាន ដើម្បីឱ្យកសិករអាចដឹងពីព័ត៌មានទីផ្សារ និងបច្ចេកទេសកសិកម្មបានលឿនទាន់ចិត្តពីគ្រប់ទិសទី។ |
| Induced technological change (ទ្រឹស្តីនៃការផ្លាស់ប្តូរបច្ចេកវិទ្យាដោយការជំរុញ) | ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចដែលពន្យល់ថា ការផ្លាស់ប្តូរនៃតម្លៃធៀបរបស់ធនធាន (ឧទាហរណ៍ កម្លាំងពលកម្មឡើងថ្លៃជាងគ្រឿងចក្រ) នឹងជំរុញឱ្យអ្នកផលិតងាកទៅប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗដែលជួយសន្សំសំចៃធនធានណាដែលកំពុងមានតម្លៃថ្លៃជាងនោះ។ | ដូចជាពេលដែលតម្លៃសាំងឡើងថ្លៃខ្លាំង មនុស្សនឹងនាំគ្នាផ្លាស់ប្តូរទៅទិញរថយន្តអគ្គិសនីមកជិះជំនួសវិញ។ |
| Factor substitution (ការជំនួសកត្តាផលិតកម្ម) | ដំណើរការនៃការជំនួសធាតុចូលនៃការផលិតមួយដោយធាតុចូលមួយផ្សេងទៀត ឧទាហរណ៍ដូចជាការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រជំនួសកម្លាំងពលកម្មមនុស្ស ដែលជាទូទៅកើតឡើងដោយសារការផ្លាស់ប្តូរតម្លៃ ឬភាពកម្រនៃធនធានណាមួយ។ | ដូចជាការទិញម៉ាស៊ីនបោកខោអាវមកប្រើប្រាស់ ជំនួសឱ្យការជួលមនុស្សឱ្យមកបោកគក់ដោយដៃ។ |
| Endogeneity (បញ្ហាអថេរអន្តរកម្ម ឬ ភាពអង់ដូសែន) | ជាបញ្ហានៅក្នុងគំរូស្ថិតិ នៅពេលដែលអថេរពន្យល់មានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងលក្ខខណ្ឌកំហុស (Error term) ដែលច្រើនតែបង្កឡើងដោយការខកខានមិនបានបញ្ចូលអថេរសំខាន់ៗ អថេរមានឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមក ឬកំហុសក្នុងការវាស់ស្ទង់ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការប៉ាន់ស្មានលម្អៀង។ | ដូចជាបញ្ហាទាក់ទាញគ្នារវាង 'មាន់ និង ស៊ុត' ដែលធ្វើឱ្យយើងពិបាកសន្និដ្ឋានឱ្យបានច្បាស់ថាតើកត្តាមួយណាជាអ្នកបង្កផលពិតប្រាកដ។ |
| Instrumental variable (អថេរឧបករណ៍) | បច្ចេកទេសក្នុងមុខវិជ្ជាអេកូណូមេទ្រីដែលប្រើដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា Endogeneity។ អថេរឧបករណ៍ដែលត្រឹមត្រូវត្រូវតែមានទំនាក់ទំនងជាមួយអថេរពន្យល់ដែលមានបញ្ហា ប៉ុន្តែដាច់ខាតមិនត្រូវមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើលទ្ធផលចុងក្រោយ ឬជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងលក្ខខណ្ឌកំហុស (Error term) ឡើយ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់ដើមឈើដោយប្រើប្រវែងស្រមោលរបស់វាជំនួសឱ្យការឡើងវាស់ផ្ទាល់ ដោយសារតែយើងមិនអាចឡើងដល់កំពូលបាន។ |
| Conditional Mixed Process / CMP (ដំណើរការចម្រុះតាមលក្ខខណ្ឌ) | វិធីសាស្ត្រគំរូអេកូណូមេទ្រីកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើដើម្បីប៉ាន់ស្មានសមីការដែលមានប្រភេទអថេរចម្រុះ (បន្តបន្ទាប់ ទ្វេភាគ ឬអថេរកាត់ផ្តាច់) ក្នុងពេលតែមួយ ដោយអាចកែតម្រូវបញ្ហា Endogeneity តាមរយៈការប្រើប្រាស់អថេរឧបករណ៍ (IV) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកដ៏ឆ្លាតវៃ ដែលអាចចាប់យកភាពកខ្វក់ (កំហុសទិន្នន័យ) និងបន្សុទ្ធទឹកឱ្យថ្លា (លទ្ធផលត្រឹមត្រូវ) ទោះបីជាប្រភពទឹកស្មុគស្មាញយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Entropy weight method (វិធីសាស្ត្រទម្ងន់អេនត្រូពី) | វិធីសាស្ត្រផ្តល់ទម្ងន់ពិន្ទុបែបសត្យានុម័ត (Objective) នៅក្នុងស្ថិតិ ដោយផ្តល់ទម្ងន់ទៅលើសូចនាករផ្អែកលើទំហំនៃព័ត៌មានដែលវាមាន។ សូចនាករណាដែលមានភាពប្រែប្រួលខ្ពស់ (Data variation) នឹងទទួលបានទម្ងន់ធំជាងគេ។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុឱ្យសិស្ស ដោយមុខវិជ្ជាណាដែលមានសិស្សប្រឡងធ្លាក់ច្រើននិងជាប់តិច (មានភាពខុសគ្នាច្រើន) ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមុខវិជ្ជាទាញទម្ងន់ពិន្ទុសំខាន់ជាងគេ។ |
| Transaction cost (ថ្លៃប្រតិបត្តិការ) | ការចំណាយទាំងឡាយណាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការធ្វើប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចណាមួយ ក្រៅពីតម្លៃទំនិញខ្លួនឯងផ្ទាល់។ វាមានដូចជា ពេលវេលានិងប្រាក់កាសដែលចំណាយក្នុងការស្វែងរកព័ត៌មានទីផ្សារ ការចរចា និងការត្រួតពិនិត្យកិច្ចសន្យា។ | ដូចជាថ្លៃសាំង និងពេលវេលាដែលអ្នកត្រូវចំណាយក្នុងការជិះម៉ូតូទៅទិញបន្លែនៅទីផ្សារឆ្ងាយ ទោះបីជាបន្លែនោះមានតម្លៃថោកជាងទីផ្សារជិតផ្ទះក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
