បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទឹកស្អាតនៅតំបន់ជនបទនៃខេត្ត Hau Giang ក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ដែលកំពុងរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ និងការបំពុលប្រភពទឹកលើផ្ទៃ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការវាយតម្លៃទីតាំងផ្ទាល់ និងការស្ទង់មតិសហគមន៍ ដើម្បីរចនាឡើងនូវម៉ូដែលប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹកចំណាយទាបដែលសមស្រប។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីស្ថានភាពកង្វះខាតទឹកស្អាតនៅតំបន់ជនបទនៃខេត្ត Hau Giang ដោយសារការបំពុលទឹកលើផ្ទៃ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ការសិក្សារកឃើញថាប្រជាជនភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងសម្រាប់ការហូបចុក ហើយប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹកខ្នាតតូចបច្ចុប្បន្នជួបប្រទះបញ្ហាប្រឈមជាច្រើនដែលទាមទារឱ្យមានដំណោះស្រាយចំណាយទាប និងប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងសម្រាប់ការហូបចុក (Reliance on Rainwater for Drinking) | ភាគច្រើននៃគ្រួសារនៅតំបន់ជនបទចាត់ទុកទឹកភ្លៀងជាប្រភពទឹកចម្បងសម្រាប់ការបរិភោគ ខណៈប្រភពទឹកផ្សេងទៀតមានកម្រិតការប្រើប្រាស់ទាបបំផុតសម្រាប់ការហូបចុកផ្ទាល់។ | ទិន្នន័យស្ទង់មតិបង្ហាញថា 83.3% នៃគ្រួសារប្រើប្រាស់ទឹកភ្លៀងសម្រាប់ហូបចុក បើធៀបនឹងទឹកទន្លេ (5.9%) ទឹកក្រោមដី (3.9%) និងទឹកម៉ាស៊ីន (2.0%)។ |
| ការបំពុលប្រភពទឹកលើផ្ទៃធ្ងន់ធ្ងរ (Severe Surface Water Pollution) | ប្រជាជនស្ទើរតែទាំងអស់យល់ឃើញថាប្រភពទឹកលើផ្ទៃ (ទន្លេ ព្រែក) ត្រូវបានបំពុលដោយសារកាកសំណល់ កសិកម្ម ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងការចិញ្ចឹមសត្វ ដែលធ្វើឱ្យវាមិនអាចប្រើប្រាស់ដោយសុវត្ថិភាព។ | 94.1% នៃអ្នកដែលត្រូវបានស្ទង់មតិបានរាយការណ៍ថា ទឹកលើផ្ទៃមានការបំពុលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយមានតែ 5.9% ប៉ុណ្ណោះដែលគិតថាវានៅល្អ។ |
| បញ្ហាប្រឈមនៃស្ថានីយផ្គត់ផ្គង់ទឹកខ្នាតតូច (Challenges of Mini Water Stations) | ស្ថានីយផ្គត់ផ្គង់ទឹកខ្នាតតូចប្រឈមនឹងការចំណាយប្រតិបត្តិការខ្ពស់ កង្វះថវិកាថែទាំ គុណភាពទឹកអន់ថយ (បំពុលដោយជាតិដែក) ការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ និងសំពាធទឹកខ្សោយមិនអាចបូមទៅឆ្ងាយបាន។ | ស្ថានីយមួយចំនួនត្រូវបានផ្អាកដំណើរការទាំងស្រុង ហើយរបាយការណ៍បានបញ្ជាក់ថាការបាត់បង់ទឹកមានអត្រាខ្ពស់រហូតដល់ 40-50% នៅក្នុងបណ្តាញចែកចាយមួយចំនួន។ |
របាយការណ៍នេះបានស្នើឡើងនូវដំណោះស្រាយជាក់ស្តែងជាច្រើនដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទឹកស្អាត និងការបន្ស៊ាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅតំបន់ជនបទ តាមរយៈការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាសមស្រប។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងអាជ្ញាធរ (Local Communities and Authorities) | ជំរុញការដំឡើងប្រព័ន្ធប្រមូលទឹកភ្លៀងតាមខ្នាតគ្រួសារ ដែលបំពាក់ដោយឧបករណ៍កម្ចាត់ទឹកភ្លៀងកខ្វក់ដំបូង (First flush diverter) និងតម្រងចម្រោះសាមញ្ញ ដើម្បីធានាគុណភាពទឹកហូបចុកក្នុងរដូវប្រាំង។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់តំបន់ (Regional Government Institutions) | អនុវត្តផែនការយុទ្ធសាស្ត្រផ្គត់ផ្គង់ទឹកជា៣ដំណាក់កាល៖ រយៈពេលខ្លី (១-៣ឆ្នាំ) សម្រាប់ខ្នាតគ្រួសារ រយៈពេលមធ្យម (៣-៥ឆ្នាំ) សម្រាប់កម្រិតឃុំ និងរយៈពេលវែង (៥-១០ឆ្នាំ) សម្រាប់កម្រិតស្រុក។ | មធ្យម (Medium) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ (NGOs and Research Institutions) | ផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាល និងកសាងសមត្ថភាពដល់ប្រជាសហគមន៍អំពីវិធីសាស្ត្រថែទាំប្រព័ន្ធចម្រោះទឹក ការសម្អាតអាងស្តុក និងការកាត់បន្ថយការបំពុលប្រភពទឹកប្រចាំថ្ងៃ។ | ខ្ពស់ (High) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គនៅវៀតណាមមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងបញ្ហាប្រឈមអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នាទៅនឹងខេត្តជាប់ព្រំដែនកម្ពុជាភាគខាងត្បូង។ ការអនុវត្តម៉ូដែលផ្គត់ផ្គង់ទឹកចំណាយទាបអាចជួយដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទឹកស្អាតនៅតំបន់ជនបទកម្ពុជាដែលងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់។
ការផ្លាស់ប្តូរពីការពឹងផ្អែកលើប្រភពទឹកលើផ្ទៃដែលងាយរងការបំពុល មកប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាប្រមូលទឹកភ្លៀងប្រកបដោយសុវត្ថិភាព គឺជាជំហានដ៏ចាំបាច់ដើម្បីពង្រឹងភាពធន់របស់សហគមន៍ជនបទនៅកម្ពុជាទាក់ទងនឹងសន្តិសុខទឹកស្អាត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Climate Change Adaptation | ការរៀបចំ និងការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច សង្គម ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត ឬទឹកជំនន់) និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពនៃការរស់នៅ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះផុតពីដី ឬត្រៀមអាងស្តុកទឹកទុកមុន ដើម្បីទប់ទល់នឹងរដូវរាំងស្ងួត ឬទឹកជំនន់ដែលមិនអាចទាយទុកមុនបាន។ |
| Rainwater Harvesting | បច្ចេកទេសក្នុងការប្រមូល និងស្តុកទុកទឹកភ្លៀងពីដំបូលផ្ទះ ឬផ្ទៃរឹងផ្សេងៗ ដើម្បីយកមកប្រើប្រាស់សម្រាប់ការហូបចុក ឬការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលខ្វះខាតប្រភពទឹកស្អាតពីរដ្ឋ។ | ដូចជាការត្រៀមពាង ឬអាងស្តុកទឹកធំៗនៅក្រោមបំពង់ទានដំបូលផ្ទះ ដើម្បីត្រងទឹកភ្លៀងទុកប្រើនៅរដូវប្រាំង។ |
| First Flush Device | ឧបករណ៍បង្វែរទឹកភ្លៀងកខ្វក់នាដើមរដូវ ឬដើមមេឃភ្លៀង (ដែលមានលាយឡំដោយធូលីដី លាមកសត្វ ឬកម្ទេចកំទីលើដំបូល) ចេញពីអាងស្តុក ដើម្បីធានាថាទឹកដែលប្រមូលចូលអាងជាទឹកស្អាតសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការហូបចុក។ | ដូចជាការលាងសម្អាតចានមុននឹងដួសបាយដាក់ ពោលគឺឧបករណ៍នេះជួយ "លាងដំបូល" ចោលទឹកកខ្វក់ដំបូងសិន មុននឹងចាប់យកទឹកស្អាតតាមក្រោយ។ |
| Mini Water Station | ស្ថានីយផលិត និងផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាតខ្នាតតូច ដែលរចនាឡើងសម្រាប់បម្រើដល់សហគមន៍ជនបទតូចៗ (ប្រមាណ ៥០ ទៅ ១២០ គ្រួសារ) ដែលមានបណ្តាញទុយោទឹកខ្លី និងប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាចម្រោះសាមញ្ញមានតម្លៃទាប។ | ដូចជារោងចម្រោះទឹកស្អាតខ្នាតតូចប្រចាំភូមិ ដែលបូមទឹកពីទន្លេឬអណ្តូងមកចម្រោះ រួចបញ្ជូនបន្តចែកចាយផ្ទាល់ដល់អ្នកភូមិជិតខាង ដោយមិនបាច់ពឹងបណ្តាញទឹកធំពីរដ្ឋ។ |
| Salinity Intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរជ្រៀតចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកសាបលើផ្ទៃ (ទន្លេ ព្រែក) ឬទឹកក្រោមដី ដែលធ្វើឱ្យប្រភពទឹកទាំងនោះលែងអាចប្រើប្រាស់សម្រាប់ការហូបចុក ឬស្រោចស្រពដំណាំបាន ជាទូទៅកើតឡើងខ្លាំងនៅរដូវប្រាំង។ | ដូចជាការចាក់អំបិលចូលក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះប្រៃ និងមិនអាចផឹក ឬយកទៅស្រោចផ្កាបាន។ |
| Biosand Filter | ប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកតាមបែបជីវសាស្រ្តដោយប្រើប្រាស់ស្រទាប់ខ្សាច់ និងក្រួស ដែលមានផ្ទុកបាក់តេរីល្អជួយស៊ីមេរោគ និងច្រោះសារធាតុពុលក្នុងទឹក ដើម្បីបង្កើតជាទឹកស្អាតសម្រាប់ហូបចុកប្រចាំថ្ងៃនៅតំបន់ជនបទ។ | ដូចជាការពាក់ម៉ាស់ចម្រោះខ្យល់ដែលមានច្រើនស្រទាប់ ដើម្បីរារាំងធូលី និងមេរោគ មិនឱ្យចូលក្នុងសួតយើងអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
