បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាភាពស៊ាំនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតរបស់សត្វមមាចខៀវ (Nephotettix cincticeps) ដែលជាភ្នាក់ងារចម្លងមេរោគដ៏កាចសាហាវដល់ដំណាំស្រូវនៅអាស៊ី។ អ្នកស្រាវជ្រាវចាំបាច់ត្រូវមានវិធីសាស្ត្រងាយស្រួលដើម្បីវាយតម្លៃទាំងអត្រាស្លាប់ និងការទប់ស្កាត់ការស៊ីចំណីរបស់សត្វល្អិតទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តតាមរយៈភ្នាសសិប្បនិម្មិតដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជាប្រព័ន្ធចំនួនបួនប្រភេទ លើសត្វមមាចខៀវបីកម្រិតភាពស៊ាំខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Parafilm Test ការធ្វើតេស្តតាមរយៈបន្ទះ Parafilm |
ងាយស្រួល ឆាប់រហ័ស និងអាចវាស់ស្ទង់ទាំងអត្រាស្លាប់ (LC50) និងអត្រាទប់ស្កាត់ការស៊ីចំណី (FI50) របស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជាប្រព័ន្ធបានក្នុងពេលតែមួយ។ | តម្រូវឱ្យមានការថ្លឹងទម្ងន់ទឹកដម (honeydew) យ៉ាងសុក្រឹតដោយប្រើជញ្ជីងកម្រិតខ្ពស់ និងការប្រើប្រាស់ឧស្ម័ន CO2 ដើម្បីសន្លប់សត្វល្អិតដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។ | អាចរកឃើញថា Imidacloprid ទប់ស្កាត់ការស៊ីចំណីបានល្អបំផុតនៅកម្រិតកំហាប់ទាប (0.001-0.003 ppm) សម្រាប់គ្រប់ពូជសត្វមមាចខៀវ។ |
| Conventional Topical Application / Acetylcholinesterase Sensitivity Method ការលាបថ្នាំលើស្បែកសត្វល្អិតដោយផ្ទាល់ / ការធ្វើតេស្តភាពរសើបនៃអង់ស៊ីម AChE |
ជាវិធីសាស្ត្រទូទៅដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ និងមានស្តង់ដារសម្រាប់ការវាយតម្លៃការពុលនៃថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតប្រភេទប៉ះផ្ទាល់។ | មិនអាចវាយតម្លៃអត្រានៃការស៊ីចំណី ឬប្រសិទ្ធភាពទប់ស្កាត់ការស៊ីចំណីរបស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតប្រភេទជាប្រព័ន្ធ (Systemic insecticides) បានទេ។ | មិនអាចបង្ហាញពីសកម្មភាពទប់ស្កាត់ការស៊ីចំណី (Feeding inhibition) ដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការចម្លងវីរុសបានឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតមធ្យម ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវមានជញ្ជីងអេឡិចត្រូនិចដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុតដើម្បីថ្លឹងទឹកដមសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់សត្វមមាចខៀវ (Nephotettix cincticeps) ដែលប្រមូលបានពីតំបន់ចំនួនបីនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន (Taniyama, Tsukuba, Natori) ដោយប្រើពូជស្រូវជប៉ុន Akitakomachi។ លទ្ធផលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពស៊ាំរបស់សត្វល្អិតនៅក្នុងបរិបទប្រទេសជប៉ុន។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា កម្រិតនៃភាពស៊ាំ ប្រភេទពូជសត្វល្អិតចង្រៃ និងពូជស្រូវមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីគ្នា ដូច្នេះការធ្វើតេស្តនេះចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តឡើងវិញជាមួយសត្វល្អិត និងពូជស្រូវក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រ "Parafilm Test" នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីការពារដំណាំស្រូវ។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពថ្នាំកសិកម្មបានត្រឹមត្រូវ កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំហួសកម្រិត និងលើកកម្ពស់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបសមាហរណកម្ម (IPM) ប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Systemic Insecticides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជាប្រព័ន្ធ) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដែលត្រូវបានស្រូបយកដោយរុក្ខជាតិ (តាមរយៈឫស ឬស្លឹក) ហើយសាយភាយទៅគ្រប់ជាលិការបស់រុក្ខជាតិ។ សត្វល្អិតនឹងពុលនៅពេលដែលវាជញ្ជក់យកទឹកដមពីរុក្ខជាតិនោះ។ | ដូចជាការផឹកថ្នាំដែលជ្រាបចូលពេញសរសៃឈាម ដូច្នេះនៅពេលមូសមកខាំបឺតឈាម មូសនោះនឹងពុលស្លាប់តែម្តង។ |
| Feeding inhibition (ការទប់ស្កាត់ការស៊ីចំណី) | ជាសកម្មភាព ឬឥទ្ធិពលនៃសារធាតុគីមីដែលធ្វើឱ្យសត្វល្អិតឈប់ ឬកាត់បន្ថយការជញ្ជក់ចំណីដោយខ្លួនឯង ទោះបីជាវាមិនទាន់ស្លាប់ក៏ដោយ ដែលជាកត្តាដ៏សំខាន់ក្នុងការការពារសត្វល្អិតពីការចម្លងវីរុសទៅរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការដាក់ថ្នាំល្វីង ឬថ្នាំប្រឆាំងចំណង់អាហារលើបាយ ដែលធ្វើឱ្យយើងលែងមានអារម្មណ៍ចង់ញ៉ាំវាទៀត។ |
| Sublethal doses (កម្រិតថ្នាំមិនបណ្តាលឱ្យស្លាប់) | ជាកម្រិតនៃកំហាប់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដែលទាបខ្លាំង មិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតនោះទេ ប៉ុន្តែវាមានឥទ្ធិពលរំខានដល់ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ អាកប្បកិរិយា ឬការស៊ីចំណីរបស់វា។ | ដូចជាការផឹកស្រាត្រឹមមួយកែវតូច វាមិនធ្វើឱ្យយើងសន្លប់បាត់បង់ស្មារតីទេ តែវាធ្វើឱ្យយើងទន់ដៃទន់ជើង និងវង្វេងវង្វាន់។ |
| LC50 (កំហាប់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតពាក់កណ្តាល / Lethal Concentration 50%) | ជាកំហាប់នៃសារធាតុគីមី ឬថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលតម្រូវឱ្យមានដើម្បីសម្លាប់ពាក់កណ្តាល (៥០%) នៃចំនួនសត្វល្អិតដែលបានយកមកធ្វើតេស្តក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ វាជារង្វាស់ស្តង់ដារនៃកម្រិតភាពពុល។ | បើសិនជាមានសត្វល្អិត ១០០ ក្បាល វាគឺជាបរិមាណថ្នាំគីមីដែលត្រូវប្រើប្រាស់ដើម្បីឱ្យសត្វល្អិតពិតជាស្លាប់អស់ ៥០ ក្បាល។ |
| Honeydew excretion (ការបញ្ចេញទឹកដម) | ការបញ្ចេញសំណល់រាវដែលមានផ្ទុកជាតិស្ករពីសត្វល្អិត (ដូចជាមមាច) បន្ទាប់ពីវាបានបឺតជញ្ជក់រុក្ខជាតិ ឬចំណីសិប្បនិម្មិត។ ការថ្លឹងទម្ងន់ទឹកដមនេះ គឺជាវិធីសាស្ត្រប្រយោលដើម្បីដឹងពីបរិមាណចំណីដែលវាបានស៊ី។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណទឹកនោមរបស់អ្នកជំងឺ ដើម្បីតាមដានដឹងថាគាត់បានញ៉ាំទឹកច្រើនប៉ុណ្ណាក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
| Parafilm test (ការធ្វើតេស្តដោយប្រើភ្នាស Parafilm) | ជាវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ដែលគេប្រើបន្ទះជ័រយឺតសិប្បនិម្មិតស្តើង (Parafilm) មកខ្ចប់សូលុយស្យុងចំណីនិងថ្នាំ ដើម្បីឱ្យសត្វល្អិតយកប្រមោយរបស់វាទម្លុះជញ្ជក់ស៊ី ដែលជាការក្លែងធ្វើដូចជាការជញ្ជក់ជាលិការុក្ខជាតិពិតៗ។ | ដូចជាការយកថង់ផ្លាស្ទិកស្តើងទៅខ្ចប់ទឹកដោះគោ រួចឱ្យទារកបឺតតាមទុយោ ដើម្បីធ្វើត្រាប់តាមការបៅដោះម្តាយ។ |
| Probit analysis (ការវិភាគប្រូប៊ីត) | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាផ្នែកស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យជីវវិទ្យា និងពិសវិទ្យា (Toxicology) ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យនៃអត្រាស្លាប់របស់សត្វល្អិត ទៅនឹងកម្រិតកំហាប់ថ្នាំផ្សេងៗគ្នា។ | ដូចជាការគូសក្រាហ្វិកគណិតវិទ្យាដើម្បីព្យាករណ៍ថា តើសិស្សប៉ុន្មានភាគរយនឹងប្រឡងធ្លាក់ បើសិនជាវិញ្ញាសាកាន់តែពិបាកឡើងៗ។ |
| Behavioristic resistance (ភាពស៊ាំតាមរយៈអាកប្បកិរិយា) | សមត្ថភាពរបស់សត្វល្អិតក្នុងការចៀសវាង ឬកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់ជាមួយថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ ឬសកម្មភាពរបស់វា ដូចជាការប្តូរទីតាំងរស់នៅ ឬឈប់ស៊ីចំណីត្រង់កន្លែងដែលមានថ្នាំ។ | ដូចជាសត្វកណ្តុរដែលរៀនចេះគេចចេញពីអន្ទាក់ ឬមិនព្រមស៊ីនុយដែលមានរោយថ្នាំបំពុល ព្រោះវាដឹងថាមានគ្រោះថ្នាក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
