បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពធារាសាស្ត្រ និងកត្តាជះឥទ្ធិពលនៅក្នុងគម្រោងធារាសាស្ត្រដ៏ធំបំផុតពីរនៅប្រទេសថៃ ដោយសារប្រព័ន្ធទាំងនេះតែងតែជួបប្រទះការខ្វះខាតទឹក និងមានការបាត់បង់ទឹកច្រើន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបែងចែកទឹក និងទិន្នន័យអាកាសធាតុ ដើម្បីគណនាប្រសិទ្ធភាពធារាសាស្ត្រសម្រាប់រដូវប្រាំង និងរដូវវស្សាពីឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ ១៩៩៨ ដោយបែងចែកតំបន់ជាប្លុកសម្រាប់ការគណនា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Greater Chao Phraya Irrigation Project (GCPP) System ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រចៅប្រាយ៉ាធំ (ប្រើប្រឡាយដីធម្មតា) |
អាចផ្គត់ផ្គង់ទឹកលើផ្ទៃដីកសិកម្មដ៏ធំសម្បើម (១,៧ លានហិកតា) ដែលជាជង្រុកស្រូវដ៏សំខាន់។ មានប្រភពទឹកធំពីអាងស្តុកទឹកពហុបំណង។ | ប្រឡាយភាគច្រើនមិនមានចាក់បេតុង បណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់ទឹកខ្ពស់តាមផ្លូវទឹក (Conveyance losses) និងមានការលំបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងការបែងចែកទឹក។ | ប្រសិទ្ធភាពធារាសាស្ត្រ (Ei) ជាមធ្យមមានត្រឹមតែ ៣៩,៤% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Greater Mae Klong Irrigation Project (GMKP) System ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមេគ្លងធំ (ប្រើប្រឡាយបេតុង) |
ប្រឡាយភាគច្រើនថ្មី និងមានចាក់បេតុង ដែលជួយកាត់បន្ថយការបាត់បង់ទឹក។ មានប្រព័ន្ធបែងចែកទឹកតាមលំដាប់លំដោយល្អ (ពីប្រឡាយមេ ទៅរង ទៅកសិដ្ឋាន)។ | នៅតំបន់ខ្លះដែលបែងចែកទឹកដោយផ្ទាល់ពីប្រឡាយមេទៅប្រឡាយតូចៗ នៅតែមានការលំបាកក្នុងការគ្រប់គ្រង និងមានប្រសិទ្ធភាពទាបនៅឡើយ (ឧទាហរណ៍ គម្រោង Thamaka)។ | ប្រសិទ្ធភាពធារាសាស្ត្រ (Ei) ជាមធ្យម ៤៣,២% ដែលខ្ពស់ជាងគម្រោង GCPP ប្រមាណ ៤%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យរយៈពេលវែង និងមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ពីស្ថានីយ៍វាស់វែងផ្ទាល់នៅតាមទីតាំងគម្រោង ព្រមទាំងទាមទារជំនាញក្នុងការគណនាផ្នែកជលវិទ្យា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់វាលទំនាបកណ្តាលនៃប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៥-១៩៩៨ ដោយផ្តោតលើដំណាំស្រូវនិងអំពៅ។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានភាពចាស់បន្តិច ប៉ុន្តែអាកាសធាតុ (រដូវប្រាំង/វស្សា) ប្រភេទដំណាំ និងឥរិយាបថរបស់កសិករ (ការប្រើប្រាស់ទឹកខ្ជះខ្ជាយពេលមានភ្លៀង) គឺមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះមានតម្លៃជាឯកសារយោងយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពធារាសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យធារាសាស្ត្រនៅកម្ពុជា ដែលកំពុងជួបបញ្ហាខ្វះខាតទឹកក្នុងរដូវប្រាំង។
ការបំប្លែងរបកគំហើញនេះទៅជាការអនុវត្តជាក់ស្តែង នឹងជួយកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការឆ្លើយតបនឹងវិបត្តិខ្វះទឹក ទៅជាការគ្រប់គ្រងទឹកដោយផ្អែកលើទិន្នន័យច្បាស់លាស់ និងមាននិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Irrigation Efficiency (ប្រសិទ្ធភាពធារាសាស្ត្រ) | គឺជារង្វាស់ភាគរយដែលបង្ហាញពីបរិមាណទឹកពិតប្រាកដដែលដំណាំស្រូបយកបាន (តម្រូវការទឹកសុទ្ធ) ធៀបនឹងបរិមាណទឹកសរុបដែលត្រូវបានបញ្ចេញពីប្រភពទឹក ឬអាងស្តុកទឹកមេ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកចូលក្នុងកែវ បើកំពប់ក្រៅអស់ច្រើន ប្រសិទ្ធភាពគឺទាប តែបើចាក់ចូលកែវបានស្ទើរតែទាំងអស់ដោយមិនកំពប់ ប្រសិទ្ធភាពគឺខ្ពស់។ |
| Upstream control (ការគ្រប់គ្រងទឹកពីផ្នែកខាងលើ) | ជាវិធីសាស្ត្រនៃការបែងចែកទឹកដែលប្រតិបត្តិករនៅទំនប់មេ (ខាងលើ) ជាអ្នកកំណត់បរិមាណទឹកត្រូវបញ្ចេញ ដោយផ្អែកលើការប៉ាន់ស្មានតម្រូវការទឹកប្រចាំសប្តាហ៍នៅផ្នែកខាងក្រោម ជំនួសឱ្យការបើកទឹកតាមការស្នើសុំជាក់ស្តែងពីកសិករនៅខាងក្រោម។ | ដូចជាមេចុងភៅដួសបាយចែកឱ្យអ្នកហូបស្រេចៗពីផ្ទះបាយ ដោយមិនរង់ចាំស្តាប់ការកុម្ម៉ង់ច្បាស់លាស់ពីអ្នកហូបម្នាក់ៗ ដែលពេលខ្លះអាចលើស ឬខ្វះ។ |
| Hydraulic boundary (ព្រំដែនជលវិទ្យា) | ជាការកំណត់ព្រំប្រទល់នៃតំបន់ធារាសាស្ត្រណាមួយដោយផ្អែកលើទិសដៅខ្សែទឹកហូរចូលនិងហូរចេញ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការវាស់ស្ទង់បរិមាណទឹកសរុបដែលបានប្រើប្រាស់ក្នុងតំបន់នោះឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ជុំវិញបន្ទប់មួយ ហើយដាក់ឆ្មាំយាមច្រកចូលនិងច្រកចេញ ដើម្បីរាប់ចំនួនមនុស្សចេញចូលឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Crop water requirements (តម្រូវការទឹករបស់ដំណាំ) | គឺជាបរិមាណទឹកសរុបដែលដំណាំមួយប្រភេទត្រូវការដើម្បីលូតលាស់បានល្អបំផុត ដែលរួមបញ្ចូលទាំងទឹកដែលហួតពីដី និងទឹកដែលភាយចេញពីស្លឹករុក្ខជាតិ (Evapotranspiration) ។ | ដូចជារបបអាហារប្រចាំថ្ងៃដែលមនុស្សម្នាក់ត្រូវការហូប ដើម្បីមានកម្លាំងពេញលេញក្នុងការធ្វើការងារ។ |
| Effective rainfall (ទឹកភ្លៀងមានប្រសិទ្ធភាព) | ជាចំណែកនៃទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់មកហើយត្រូវបានស្តុកទុកក្នុងតំបន់ឫសរបស់រុក្ខជាតិ ដែលរុក្ខជាតិអាចទាញយកទៅប្រើប្រាស់បាន (ដោយមិនរាប់បញ្ចូលទឹកដែលហូរហៀរចោល ឬជ្រាបចុះជ្រៅហួសឫសនោះទេ)។ | ដូចជាលុយដែលយើងរកបានហើយអាចសន្សំទុកក្នុងកូនជ្រូកបាន មិនមែនលុយដែលរកបានហើយចាយអស់ភ្លាមៗនោះទេ។ |
| Conveyance losses (ការបាត់បង់ទឹកតាមផ្លូវ) | គឺជាការបាត់បង់ទឹកនៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រឡាយធារាសាស្ត្រ (តាមរយៈការជ្រាបចូលដី ការហួត ឬការលេចធ្លាយ) ក្នុងអំឡុងពេលដែលទឹកកំពុងហូរពីប្រភពធំ ឬប្រឡាយមេ ឆ្ពោះទៅកាន់ស្រែចម្ការ។ | ដូចជាការរែកទឹកដោយធុងធ្លុះបាត ដែលធ្វើឱ្យទឹកស្រក់ស្រកអស់ខ្លះៗតាមផ្លូវមុនពេលទៅដល់ផ្ទះ។ |
| Percolation losses (ការបាត់បង់ទឹកដោយការជ្រាបចុះក្រោម) | គឺជាដំណើរការដែលទឹកស្រោចស្រព ឬទឹកភ្លៀងជ្រាបចុះទៅក្នុងស្រទាប់ដីជ្រៅៗ ហួសពីតំបន់ឫសរបស់ដំណាំ ដែលធ្វើឱ្យដំណាំមិនអាចស្រូបយកទឹកនោះមកប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាការចាក់ទឹកលើកញ្ចែង ទឹកនឹងស្រក់ចុះទៅក្រោមបាត់អស់យ៉ាងលឿនដោយមិនអាចដក់ទុកបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
