បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីដំណើរការនៃការកំណត់របៀបវារៈគោលនយោបាយ (Agenda Setting) សម្រាប់ប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវដែកក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតជាពិសេសលើការវិភាគគម្រោងរថភ្លើងល្បឿនលឿនក្នុងអាណត្តិរដ្ឋាភិបាលលោកស្រី យីងឡាក់ ស៊ីណាវ៉ាត្រា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវគុណវិស័យ (Qualitative Research) ដោយយកគំរូស្ទ្រីមច្រើន (Multiple Streams Model) របស់លោក John W. Kingdon ធ្វើជាក្របខ័ណ្ឌវិភាគ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Kingdon's Multiple Streams Framework គំរូស្ទ្រីមច្រើនរបស់ Kingdon (Multiple Streams Model) |
មានភាពទូលំទូលាយក្នុងការវិភាគ ដោយរួមបញ្ចូលកត្តាបញ្ហា នយោបាយ និងគោលនយោបាយ ដើម្បីពន្យល់ពីភាពស្មុគស្មាញនៃការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល។ វាជួយឱ្យឃើញពីឥទ្ធិពលរបស់តួអង្គទាំងក្នុង និងក្រៅរដ្ឋាភិបាល។ | ត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងសម្រាប់សង្គមប្រជាធិបតេយ្យពហុនិយមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដូច្នេះទាមទារការកែសម្រួលដើម្បីអនុវត្តក្នុងបរិបទសង្គមនយោបាយដែលដឹកនាំដោយឥស្សរជន (Elite-led society) ដូចជាប្រទេសថៃ ឬកម្ពុជា។ | អាចពន្យល់បានយ៉ាងជោគជ័យថា គម្រោងរថភ្លើងល្បឿនលឿនចូលក្នុងរបៀបវារៈរបស់រដ្ឋាភិបាលបាន គឺដោយសារតែឆន្ទៈនយោបាយជាធំ បូករួមនឹងការស្វែងរកអំណះអំណាងពីបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីទាក់ទាញការគាំទ្រ។ |
| Elite Model / Bureaucratic Polity គំរូឥស្សរជន / នយោបាយការិយាធិបតេយ្យ (Elite Model) |
ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ពន្យល់ពីរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដែលអំណាចសម្រេចចិត្តប្រមូលផ្តុំលើមេដឹកនាំកំពូល ឬរដ្ឋមន្ត្រីសំខាន់ៗ។ | មិនសូវឱ្យតម្លៃលើឥទ្ធិពលនៃមតិសាធារណៈ សង្គមស៊ីវិល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលជាកត្តាជំរុញរបៀបវារៈពីក្រោមឡើងលើនោះទេ។ | ឯកសារនេះបានប្រើប្រាស់ទស្សនៈនេះជាចំណុចបំពេញបន្ថែម ដើម្បីបញ្ជាក់ថា បើទោះបីជាមានស្ទ្រីមទាំងបីជួបគ្នាក៏ដោយ ក៏ការសម្រេចចិត្តចុងក្រោយនៅតែអាស្រ័យលើ 'សហគ្រិនគោលនយោបាយដែលអាចមើលឃើញ' គឺថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារនេះជាការស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យលើគោលនយោបាយសាធារណៈ ការចំណាយចម្បងគឺផ្តោតលើពេលវេលា និងលទ្ធភាពក្នុងការចូលជួបសម្ភាសន៍បុគ្គលសំខាន់ៗ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែលើរបបនយោបាយរបស់លោកស្រី យីងឡាក់ ស៊ីណាវ៉ាត្រា (ឆ្នាំ២០១១-២០១៤) និងផ្អែកលើការសម្ភាសន៍ភាគច្រើនជាមួយអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយក្នុងអាណត្តិនោះ។ ភាពលម្អៀងអាចកើតមានដោយសារទស្សនៈរបស់អ្នកនយោបាយដែលគាំទ្រគម្រោងនេះ។ ទោះយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏កំពុងរៀបចំគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ ដែលជារឿយៗរងឥទ្ធិពលពីនយោបាយច្រើនជាងការវាយតម្លៃផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។
ក្របខ័ណ្ឌវិភាគក្នុងឯកសារនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អ្នកវិភាគគោលនយោបាយ និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការស្វែងយល់ពីដំណើរការរុញច្រានគម្រោងធំៗ។
ការស្វែងយល់ពីឥទ្ធិពលនៃចរន្តនយោបាយ និងអ្នកផលប្រយោជន៍នៅពីក្រោយឆាក នឹងជួយឱ្យអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាតិប្រកបដោយតម្លាភាព និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Multiple Streams Model | ជាទ្រឹស្តីវិភាគគោលនយោបាយរបស់ស្ថាបនិក John W. Kingdon ដែលពន្យល់ថា គោលនយោបាយមួយលេចចេញជារូបរាងបាន លុះត្រាតែមានការជួបជុំគ្នាក្នុងពេលតែមួយនៃកត្តា៣ធំៗគឺ៖ ចរន្តបញ្ហា ចរន្តនយោបាយ និងចរន្តគោលនយោបាយ។ | ដូចជាការតម្រឹមផ្កាយទាំង៣ខ្សែឱ្យជួបគ្នាក្នុងពេលតែមួយ ទើបអាចបើកទ្វារវេទមន្តមួយបាន។ |
| Agenda Setting | វាជាដំណើរការនៃការប្រកួតប្រជែងគ្នារវាងបញ្ហាសង្គមនានា ដើម្បីរុញច្រានបញ្ហាណាមួយឱ្យចូលទៅក្នុងចំណាប់អារម្មណ៍ និងការពិចារណាជាផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការដោះស្រាយ។ | ដូចជាក្រុមសិស្សជាច្រើនព្យាយាមស្នើគម្រោងសកម្មភាពផ្សេងៗគ្នាទៅកាន់នាយកសាលា ប៉ុន្តែមានតែគម្រោងមួយប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបាននាយកជ្រើសរើសយកមកអនុវត្ត។ |
| Policy Window | ជាឱកាសដ៏ខ្លីមួយដែលកើតឡើងនៅពេលចរន្តបញ្ហា ចរន្តនយោបាយ និងចរន្តគោលនយោបាយជួបគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយអាចឆក់យកឱកាសនេះដើម្បីអនុម័តគម្រោងណាមួយជាស្ថាពរ។ | ដូចជាការបើកទ្វារទឹកទំនប់ក្នុងរយៈពេលខ្លី ដែលអ្នកនេសាទត្រូវប្រញាប់ប្រញាល់ចាប់ត្រីឱ្យបានមុនពេលទ្វារទឹកនោះបិទទៅវិញ។ |
| Policy Entrepreneurs | ជាបុគ្គល ឬក្រុមមានឥទ្ធិពល (អ្នកនយោបាយ អ្នកជំនាញ ក្រុមហ៊ុន) ដែលខិតខំតស៊ូមតិ និងរុញច្រានបញ្ហាឬដំណោះស្រាយណាមួយឱ្យចូលក្នុងរបៀបវារៈរបស់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីសម្រេចគោលដៅនិងទទួលបានផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួន។ | ដូចជាអ្នកតំណាងលក់ដ៏ពូកែម្នាក់ ដែលព្យាយាមប្រើគ្រប់តិចនិកដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលអ្នកទិញឱ្យទិញផលិតផលរបស់ខ្លួនទាល់តែបាន។ |
| Garbage Can Model | ជាទ្រឹស្តីនៃការសម្រេចចិត្តដែលពន្យល់ថា ជារឿយៗអ្នកធ្វើគោលនយោបាយមានដំណោះស្រាយរួចជាស្រេចនៅក្នុងដៃ (ដូចរបស់ក្នុងធុងសំរាមដែលរង់ចាំគេយកមកច្នៃ) ហើយគ្រាន់តែរង់ចាំឱ្យមានបញ្ហាណាមួយកើតឡើងដើម្បីយកដំណោះស្រាយនោះទៅបំពាក់ពីលើ។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់មានសោមួយនៅក្នុងហោប៉ៅជាស្រេច ហើយដើររកមើលតែមេសោណាដែលអាចចាក់ត្រូវនឹងសោរបស់ខ្លួនដើម្បីយកទៅបើក។ |
| Data Triangulation | គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវគុណវិស័យ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភពទិន្នន័យយ៉ាងហោចណាស់៣ផ្សេងគ្នា (ដូចជា ការសម្ភាសន៍ ឯកសារផ្លូវការ និងការសង្កេត) ដើម្បីយកមកផ្ទៀងផ្ទាត់គ្នារកការពិត និងកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការសួរទីតាំងផ្លូវពីមនុស្ស៣នាក់ផ្សេងគ្នា ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ឱ្យប្រាកដថាអ្នកពិតជាកំពុងដើរទៅរកទិសដៅត្រឹមត្រូវមិនវង្វេង។ |
| Bureaucratic Polity | ជាប្រព័ន្ធនយោបាយដែលអំណាចនៃការសម្រេចចិត្តទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយសាធារណៈគ្រប់យ៉ាង ស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់មន្ត្រីរាជការជាន់ខ្ពស់ យោធា ឬឥស្សរជនកំពូលៗ ជាជាងការសម្រេចចិត្តដែលកើតចេញពីការទាមទាររបស់ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនមួយដែលការសម្រេចចិត្តធំៗគ្រប់យ៉ាងធ្វើឡើងដោយប្រធានក្រុមហ៊ុន និងប្រធានផ្នែកប៉ុន្មាននាក់ប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនបានសួរយោបល់ឬក្តីកង្វល់របស់បុគ្គលិកទូទៅទាល់តែសោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
