បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការពង្រីកវិស័យកសិកម្មទៅលើដីដែលមិនមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ (Marginal lands) នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពាក់កណ្តាលស្ងួត ដែលបណ្តាលឱ្យមានហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរនៃការសឹករេចរឹលដី និងការរិចរិលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានបង្កើត និងអនុវត្តសន្ទស្សន៍ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នា (Incompatibility Severity Index - ISI) ដោយរួមបញ្ចូលទិន្នន័យគម្របដី និងសមត្ថភាពដី តាមរយៈការវិភាគលំហ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Static Overlay Analysis ការវិភាគជាន់គ្នាបែបប្រពៃណី |
ងាយស្រួលក្នុងការយល់ដឹង និងងាយអនុវត្តសម្រាប់ការកំណត់ភាពខុសគ្នារវាងសមត្ថភាពដី និងការប្រើប្រាស់ដីក្នុងកម្រិតមូលដ្ឋាន។ | ផ្តល់លទ្ធផលត្រឹមតែជាទម្រង់គោលពីរ (ត្រូវ ឬខុស) ដោយមិនអាចវាស់ស្ទង់កម្រិតភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃបញ្ហា ឬការប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងលំហភូមិសាស្ត្របានទេ។ | កំណត់បានត្រឹមតែភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នាបែបមូលដ្ឋាន ដោយមិនមានទិន្នន័យទម្ងន់ហានិភ័យ។ |
| Incompatibility Severity Index (ISI) & Spatial Statistics សន្ទស្សន៍ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នា (ISI) និងស្ថិតិលំហ |
អាចវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នាដោយរួមបញ្ចូលសក្តានុពលដីធម្មជាតិជាមួយអាំងតង់ស៊ីតេនៃការប្រើប្រាស់ ព្រមទាំងកំណត់តំបន់ហានិភ័យខ្ពស់ (Hot Spots) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងតម្រូវឱ្យមានចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅលើផ្នែកវិភាគទិន្នន័យលំហ (GIS)។ | រកឃើញតំបន់ហានិភ័យប្រមូលផ្តុំ (Hot Spots) ចំនួន ៣៨,៥០% និងភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នាទាំងស្រុង ១៧,២០% នៃផ្ទៃដីសិក្សា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងទៅលើប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងទិន្នន័យផ្កាយរណប ដែលមិនទាមទារផ្នែករឹង (Hardware) ធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវការទិន្នន័យច្បាស់លាស់ និងជំនាញវិភាគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Şanlıurfa ប្រទេសទួរគី ដែលមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពាក់កណ្តាលស្ងួត (Semi-arid) និងមានទិន្នន័យច្បាស់លាស់។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើមដែលខុសគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែបញ្ហានៃការពង្រីកដីកសិកម្មចូលទៅក្នុងដីព្រៃ ឬដីដែលគ្មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ គឺជួបប្រទះដូចគ្នា។ ហេតុនេះ ការវាយតម្លៃដោយប្រើសន្ទស្សន៍នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការជៀសវាងការរិចរិលដីយូរអង្វែងនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីធ្លី និងកាត់បន្ថយការខូចខាតប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដោយសារការពង្រីកកសិកម្មខុសបច្ចេកទេស។
ការអនុវត្តសន្ទស្សន៍កម្រិតភាពធ្ងន់ធ្ងរ (ISI) នេះ អាចជួយឱ្យអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាប្តូរពីការវាយតម្លៃដីដោយផ្អែកលើតែផលិតភាព ទៅជាការគ្រប់គ្រងហានិភ័យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតាមលំហភូមិសាស្ត្រ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Land Capability Classification | ប្រព័ន្ធវាយតម្លៃដីដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរូបវន្តរបស់វា (ដូចជាជម្រៅដី ជម្រាល និងអាកាសធាតុ) ដើម្បីកំណត់ថាតើដីនោះស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការប្រើប្រាស់អ្វី (ឧទាហរណ៍៖ កសិកម្ម ឬព្រៃឈើ) ដើម្បីបញ្ចៀសការរិចរិល។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តសមត្ថភាពសិស្សដើម្បីដឹងថាពួកគេស័ក្តិសមរៀនមុខវិជ្ជាអ្វីជាងគេ ដើម្បីកុំឱ្យរៀនខុសជំនាញ ឬរៀនមិនទាន់គេ។ |
| Incompatibility Severity Index | សន្ទស្សន៍ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីវាស់ស្ទង់មិនត្រឹមតែថាការប្រើប្រាស់ដីខុសគោលដៅឬទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងគណនាកម្រិតនៃភាពធ្ងន់ធ្ងរ ដោយគុណបញ្ចូលគ្នានូវសក្តានុពលដើមរបស់ដី និងកម្រិតអាំងតង់ស៊ីតេនៃការប្រើប្រាស់បច្ចុប្បន្ន។ | ដូចជាប្រព័ន្ធដាក់ពិន្ទុច្បាប់ចរាចរណ៍ ដោយមិនត្រឹមតែផាកពិន័យថាជិះខុសផ្លូវទេ តែគិតទាំងល្បឿន និងទំហំយានយន្តដែលបង្កហានិភ័យថែមទៀត។ |
| Spatial Autocorrelation | រង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីរបៀបដែលវត្ថុ ឬបាតុភូតមួយមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងវត្ថុផ្សេងទៀតដែលនៅក្បែរវាក្នុងទីតាំងភូមិសាស្ត្រ។ បើបញ្ហាដីខូចប្រមូលផ្តុំនៅកន្លែងតែមួយ នោះវាមានកម្រិត Spatial Autocorrelation ខ្ពស់។ | ដូចជាការសង្កេតមើលថាតើមនុស្សដែលកើតជំងឺផ្តាសាយច្រើនរស់នៅផ្តុំគ្នាក្នុងភូមិតែមួយដែរឬទេ ជាជាងការឈឺរាយប៉ាយនៅគ្រប់ទីកន្លែង។ |
| Global Moran's I | ឧបករណ៍គណិតវិទ្យានៅក្នុងកម្មវិធី GIS ដែលប្រើសម្រាប់គណនាកម្រិតនៃការប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យរួមសម្រាប់តំបន់សិក្សាទាំងមូល។ តម្លៃខិតជិត +1 មានន័យថាទិន្នន័យប្រមូលផ្តុំគ្នា តម្លៃ 0 គឺរាយប៉ាយចៃដន្យ ហើយតម្លៃ -1 គឺបែកខ្ញែកគ្នា។ | ដូចជាឧបករណ៍វាយតម្លៃរួមមួយដែលប្រាប់យើងថា តើកន្លែងក្តៅៗនៅក្នុងបន្ទប់មានការប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជ្រុងណាមួយ ឬក៏រាយប៉ាយស្មើៗគ្នាពេញបន្ទប់។ |
| Getis-Ord Gi* | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិលំហដែលកំណត់ទីតាំងជាក់លាក់ (កូអរដោនេ) ថាតើកន្លែងណាដែលមានការប្រមូលផ្តុំនៃតម្លៃខ្ពស់បំផុត (Hot Spots) ឬតម្លៃទាបបំផុត (Cold Spots) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការធ្វើអន្តរាគមន៍។ | ដូចជាការគូសផែនទីបង្ហាញចំៗនូវតំបន់ដែលមានអ្នកកើតជំងឺគ្រុនឈាមច្រើនជាងគេបំផុត (Hot Spots) ដើម្បីឱ្យគ្រូពេទ្យងាយស្រួលចុះទៅបាញ់ថ្នាំមូសចំគោលដៅ។ |
| Marginal lands | ប្រភេទដីដែលមានគុណភាពអន់ និងមិនសូវមានសក្តានុពលសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម (ដូចជាដីរាក់ ដីជម្រាលខ្លាំង ឬតំបន់ស្ងួត) ហើយងាយនឹងរងការរិចរិលយ៉ាងឆាប់រហ័សប្រសិនបើត្រូវបានគេបង្ខំប្រើប្រាស់ខ្លាំងពេក។ | ដូចជារថយន្តចាស់កញ្ចាស់មួយដែលនៅជិះបានបន្តិចបន្តួច តែបើយើងយកវាទៅដឹកទំនិញធ្ងន់ៗជារៀងរាល់ថ្ងៃ វានឹងឆាប់ខូចទាំងស្រុង។ |
| Binary overlay methodologies | វិធីសាស្ត្របែបប្រពៃណីក្នុងការវិភាគ GIS ដោយការដាក់ផែនទីពីរត្រួតស៊ីគ្នា ដើម្បីត្រួតពិនិត្យតែលទ្ធផលគោលពីរ (ត្រូវ ឬខុស / ស៊ីសង្វាក់ ឬមិនស៊ីសង្វាក់) ដោយមិនបានគិតពីកម្រិតភាពធ្ងន់ធ្ងរ ឬអាំងតង់ស៊ីតេនោះទេ។ | ដូចជាការដាក់ក្រដាសកញ្ចក់ពីរត្រួតស៊ីគ្នា ដើម្បីមើលត្រឹមតែថាវត្ថុពីរជាន់គ្នាឬអត់ ដោយមិនខ្វល់ថាមួយណាធ្ងន់ជាង ឬមួយណាមានហានិភ័យជាងនោះទេ។ |
| CORINE Land Cover | សំណុំទិន្នន័យស្តង់ដារដែលបង្កើតឡើងដោយទីភ្នាក់ងារបរិស្ថានអឺរ៉ុប សម្រាប់ធ្វើចំណាត់ថ្នាក់និងតាមដានគម្របដី (ដូចជា ទីក្រុង កសិកម្ម ព្រៃឈើ និងប្រភពទឹក) តាមរយៈរូបភាពផ្កាយរណប។ | ដូចជាអាល់ប៊ុមរូបថតពីលើអាកាសដែលត្រូវបានគេចាត់ថ្នាក់រួចជាស្រេចថា ត្រង់ណាជាផ្ទះ ត្រង់ណាជាស្រែ ឬជាព្រៃឈើ ដើម្បីងាយស្រួលរៀបចំផែនការ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
