បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការរាតត្បាតនៃស្មៅចង្រៃចម្បងៗចំនួន ៦ ប្រភេទនៅក្នុងចម្ការកប្បាសនៅប្រទេសកូតឌីវ័រ (Ivory Coast) ដែលបណ្តាលឱ្យមានការថយចុះទិន្នផល និងការពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងតាមរយៈវិធានការគីមីនិងមេកានិកកន្លងមក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផ្អែកលើគំរូសង្គមវិទ្យារុក្ខជាតិ និងការសាកល្បងដាំរុក្ខជាតិគ្របដីអំបូរពពួកសណ្ដែកចំនួន ៤ ប្រភេទ ដើម្បីតាមដានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃក្នុងឡូតិ៍ពិសោធន៍ចំនួន ៣ តំបន់ផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control / Fallow Plot ការទុកដីទំនេរចោលដោយមិនដាំរុក្ខជាតិគ្របដី |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើការទិញគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិគ្របដី ឬចំណាយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដាំដុះ។ | មិនមានសកម្មភាពទប់ស្កាត់ស្មៅចង្រៃ បណ្តាលឱ្យពពួកស្មៅដែលត្រូវការពន្លឺព្រះអាទិត្យ (Heliophile weeds) ដុះលូតលាស់យ៉ាងលឿន និងដណ្តើមជីវជាតិពីដំណាំ។ | ដង់ស៊ីតេនៃស្មៅចង្រៃនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់រហូតពេញមួយរដូវកាលនៃការសង្កេត។ |
| Short-cycle Leguminous Cover (Vigna unguiculata & Mucuna pruriens) ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិគ្របដីអាយុកាលខ្លី (Vigna unguiculata និង Mucuna pruriens) |
រុក្ខជាតិដុះលូតលាស់លឿន បង្កើតជីវម៉ាស (Biomass) បានច្រើនក្នុងរយៈពេលខ្លី ដែលល្អសម្រាប់ការរៀបចំដីមុនពេលដាំដំណាំប្រចាំឆ្នាំដូចជាកប្បាស ឬពោត។ | ដោយសារតែវាមានវដ្តជីវិតខ្លី វាអាចជ្រុះស្លឹកលឿននៅចុងរដូវ ដែលទុកចន្លោះប្រហោងឱ្យស្មៅចង្រៃមួយចំនួនដុះឡើងវិញបាន។ | ដង់ស៊ីតេស្មៅចង្រៃមានការថយចុះយ៉ាងល្អនៅដើម និងពាក់កណ្តាលរដូវ ប៉ុន្តែមានភាពរអាក់រអួលខ្លះនៅចុងរដូវ។ |
| Long-cycle/Perennial Leguminous Cover (Crotalaria sericea & Pueraria phaseoloides) ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិគ្របដីអាយុកាលវែង ឬប្រចាំឆ្នាំ (Crotalaria sericea និង Pueraria phaseoloides) |
អាចទប់ស្កាត់ការដុះពន្លករបស់ស្មៅចង្រៃបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងជួយកែលម្អគុណភាពដី (Nitrogen fixation) សម្រាប់រយៈពេលវែង។ ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់កែលម្អដីទុកចោល (Improved fallow) ឬដំណាំអចិន្ត្រៃយ៍។ | មានការដុះពន្លក និងលូតលាស់យឺតនៅដំណាក់កាលដំបូង ដែលមិនស័ក្តិសមក្នុងការដាំដំណាលគ្នានឹងដំណាំប្រចាំឆ្នាំឡើយ។ | ដង់ស៊ីតេស្មៅចង្រៃធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ និងថេរតាំងពីដើមរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃការសង្កេត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារការស្រាវជ្រាវនេះជាការពិសោធន៍កសិកម្ម និងអេកូឡូស៊ីផ្ទាល់លើទីវាល វាមិនទាមទារផ្នែករឹង (Hardware) ឬកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ (Software) ស្មុគស្មាញឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារកម្លាំងពលកម្ម ផ្ទៃដី និងឧបករណ៍វាស់វែងរុក្ខសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ដាំដុះកប្បាសភាគខាងជើង និងពាយ័ព្យនៃប្រទេសកូតឌីវ័រ (Ivory Coast) ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិកសាវ៉ាន។ ទោះបីជាការសិក្សានេះផ្តោតលើដំណាំកប្បាសក៏ដោយ ស្មៅចង្រៃដែលត្រូវបានរកឃើញ (ដូចជា Chromolaena odorata និង Bidens pilosa) គឺជាប្រភេទស្មៅចង្រៃដែលជួបប្រទះទូទៅ និងបង្កបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរដល់កសិករនៅប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ ធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានតម្លៃអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាឯកសារយោងបាន។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្ដែកជាគម្របដី គឺពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅគីមី។
សរុបមក ការសាកល្បង និងបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងអំពីការប្រើប្រាស់ដំណាំគម្របដីនេះ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម ជៀសវាងផលប៉ះពាល់ពីសារធាតុគីមី និងគាំទ្រដល់ការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងឆ្លាតវៃអាកាសធាតុ (Climate-smart agriculture)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytosociological sampling (ការយកគំរូសង្គមវិទ្យារុក្ខជាតិ) | វិធីសាស្ត្រសិក្សាពីរបៀបដែលរុក្ខជាតិផ្សេងៗដុះលូតលាស់រួមគ្នានៅក្នុងសហគមន៍មួយ និងទំនាក់ទំនងរវាងពួកវា ដើម្បីកំណត់ថាតើស្មៅចង្រៃប្រភេទណាខ្លះដែលដុះច្រើនជាងគេ និងមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើដំណាំកប្បាស។ | ដូចជាការធ្វើជំរឿនប្រជាជននៅក្នុងភូមិមួយ ដើម្បីចង់ដឹងថាមានក្រុមគ្រួសារណាខ្លះរស់នៅទីនោះ និងមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច។ |
| Leguminous plants / Fabaceae (រុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្ដែក) | អំបូររុក្ខជាតិដែលមានសមត្ថភាពស្រូបយកឧស្ម័នអាសូត (Nitrogen) ពីបរិយាកាសមកស្តុកទុកក្នុងឫសរបស់វា ដើម្បីបំប្លែងទៅជាជីវជាតិសម្រាប់កែលម្អគុណភាពដី និងមានស្លឹកក្រាស់ជួយគ្របសម្លាប់ស្មៅចង្រៃ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូចដែលដាំនៅផ្ទាល់ដី ហើយអាចជួយបិទបាំងពន្លឺមិនឱ្យស្មៅចង្រៃដុះបាន។ |
| Heliophile weeds (ស្មៅចង្រៃដែលត្រូវការពន្លឺព្រះអាទិត្យ) | ប្រភេទស្មៅចង្រៃដែលលូតលាស់បានយ៉ាងលឿននៅពេលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យជះចំដោយផ្ទាល់ ហើយវាអាចនឹងដុះឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័សប្រសិនបើមិនមានរុក្ខជាតិអ្វីមកគ្របបាំងពីលើដីទេ។ | ដូចជាបន្ទះសូឡាដែលដំណើរការបានល្អ និងបញ្ចេញថាមពលបានខ្លាំងតែនៅពេលមានពន្លឺថ្ងៃ។ |
| Mulching (ការគ្របកាកសំណល់រុក្ខជាតិលើដី) | ការប្រើប្រាស់ស្លឹក ឬតួនៃរុក្ខជាតិ (ជីវម៉ាស) ដែលកាប់ផ្តួលរួច ឬជ្រុះ ដើម្បីគ្របពីលើផ្ទៃដីកសិកម្ម ក្នុងគោលបំណងទប់ស្កាត់មិនឱ្យពន្លឺថ្ងៃជះដល់គ្រាប់ស្មៅចង្រៃ រក្សាសំណើមដី និងរលួយក្លាយជាជីសរីរាង្គ។ | ដូចជាការយកភួយមកដណ្តប់លើដី ដើម្បីកុំឱ្យស្មៅចង្រៃមើលឃើញពន្លឺ និងមិនអាចដុះចេញមកក្រៅបាន។ |
| Improved fallow (ការកែលម្អដីទុកចោល) | ការអនុវត្តកសិកម្មដោយទុកដីឱ្យនៅទំនេរមួយរដូវ ដោយមិនដាំដំណាំចម្បង ប៉ុន្តែគេដាំរុក្ខជាតិគ្របដី (ដូចជាពពួកសណ្តែក) ជំនួសវិញ ដើម្បីស្តារជីជាតិដី និងសម្លាប់ស្មៅចង្រៃសម្រាប់រដូវដាំដុះក្រោយ។ | ដូចជាការឱ្យដីកសិកម្មឈប់សម្រាកពីការធ្វើការធ្ងន់ ហើយបញ្ជូនវាទៅ "មន្ទីរពេទ្យស្ដារកម្លាំង" ដោយឱ្យវាហូបថ្នាំបំប៉ន។ |
| Contact-points method (វិធីសាស្ត្រចំណុចប៉ះ) | បច្ចេកទេសវាស់វែងកម្រិតនៃការគ្របដណ្តប់របស់រុក្ខជាតិ ដោយប្រើបន្ទាត់បញ្ឈរចុះមកដី ហើយរាប់ចំនួនដងដែលស្លឹក ឬដើមរុក្ខជាតិប៉ះនឹងបន្ទាត់នោះ ដើម្បីគណនាភាពក្រាស់នៃរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការទម្លាក់ខ្សែបន្ទាត់ពីលើដំបូលផ្ទះចុះមកក្រោម ហើយរាប់មើលថាវានៅប៉ះនឹងអ្វីខ្លះមុននឹងធ្លាក់ដល់ដី ដើម្បីចង់ដឹងថារបស់នៅខាងក្រោមមានភាពញឹកកម្រិតណា។ |
| Phytomass (ជីវម៉ាសរុក្ខជាតិ) | បរិមាណទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិ (រួមទាំងស្លឹក ដើម និងមែក) ដែលលូតលាស់បានក្នុងទំហំផ្ទៃដីណាមួយ។ បរិមាណជីវម៉ាសកាន់តែច្រើន មានន័យថារុក្ខជាតិអាចគ្របដី និងកាត់បន្ថយស្មៅចង្រៃកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់និងឆ្អឹងសរុបរបស់សត្វមួយក្បាល ប៉ុន្តែនេះគឺជាការថ្លឹងទម្ងន់តួខ្លួនសរុបរបស់រុក្ខជាតិនៅលើផ្ទៃដី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
