បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះដំណាំជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសដំណាំដំឡូងមី ធ្វើឱ្យគុណភាពដីធ្លាក់ចុះ និងបាត់បង់សារធាតុសរីរាង្គ ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីលាមកសត្វដើម្បីស្តារជីជាតិដីឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍តាមវាលដោយប្រើប្លុកចៃដន្យ (Randomized complete blocks design) ដើម្បីប្រៀបធៀបរវាងដីដែលមិនប្រើជី និងដីដែលប្រើលាមកសត្វ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unfertilized Control ការមិនប្រើប្រាស់ជី (ដីធម្មតា) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកា ឬកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមសម្រាប់ការទិញ និងអនុវត្តជី។ | ដីប្រឈមនឹងការធ្លាក់ចុះជីជាតិយ៉ាងឆាប់រហ័ស ខ្វះសារធាតុសរីរាង្គ និងធ្វើឱ្យទិន្នផលដំណាំធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់។ | មានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គទាបបំផុត (០,៤៦%) និងមានចំនួនសត្វជន្លេនក្នុងដីតិចតួចបំផុត បើធៀបនឹងដីប្រើជី។ |
| Cattle Manure (10 t/ha) ការប្រើប្រាស់លាមកគោ (១០ តោន/ហិកតា) |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនសមត្ថភាពទប់ទឹក ផ្តល់សារធាតុសរីរាង្គ និងជួយការពារដីពីការហូរច្រោះ។ | មានផ្ទុកបរិមាណអាសូត (N) និងផូស្វ័រ (P) ទាបជាងលាមកមាន់ ហើយអត្រា C:N ខ្ពស់ធ្វើឱ្យដំណើរការរលាយបញ្ចេញជីវជាតិមានភាពយឺតយ៉ាវ។ | បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គដល់ ១,១% សមត្ថភាពប្តូរកាចុង (CEC) កើនដល់ ៣,៨ me:100g និងសត្វជន្លេនកើនឡើង ៨៥%។ |
| Poultry Manure (10 t/ha) ការប្រើប្រាស់លាមកមាន់ (១០ តោន/ហិកតា) |
មានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់ (C, N, P, K) និងមានអត្រា C:N ទាប ដែលងាយរលាយផ្តល់ជីជាតិលឿនដល់ដំណាំ។ | ទាមទារការទុកដាក់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវមុនពេលប្រើ ហើយប្រសិនបើប្រើលើសកម្រិត អាចបណ្តាលឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំសារធាតុរ៉ែខ្លាំងពេក។ | បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គដល់ ២,៨% សមត្ថភាពប្តូរកាចុង (CEC) កើនដល់ ១២,៧៥ me:100g និងសត្វជន្លេនកើនឡើង ១២៨%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវាស់វែងនៅទីវាល និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគសមាសធាតុគីមីនៃដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ Toumodi ប្រទេសកូតឌីវ័រ (Côte d'Ivoire) ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងដីប្រភេទខ្សាច់ (sandy ferrallitic soils)។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទរចនាសម្ព័ន្ធដីលម្អិត និងពូជដំឡូងមីអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែមមុននឹងអនុវត្តទ្រង់ទ្រាយធំនៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាដីខ្សោះជីជាតិ។
សរុបមក ការជំរុញឱ្យកសិករកម្ពុជាប្រើប្រាស់ជីលាមកសត្វក្នុងចម្ការដំឡូងមី គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រកបដោយចីរភាពដែលចំណាយទាប និងជួយកែលម្អប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដីបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cation exchange capacity (សមត្ថភាពប្តូរកាចុង / CEC) | វាជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការរក្សាទុក និងផ្តល់កាចុង (អ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមានដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម ប៉ូតាស្យូម) ដល់រុក្ខជាតិ។ តម្លៃ CEC កាន់តែខ្ពស់ បង្ហាញថាដីកាន់តែមានជីជាតិ និងអាចរក្សាទុកជីបានល្អដោយមិនងាយហូរជ្រោះ។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកអាហាររបស់រុក្ខជាតិនៅក្នុងដី ឃ្លាំងធំ (CEC ខ្ពស់) អាចស្តុកអាហារបានច្រើន ហើយមិនងាយបាត់បង់ពេលមានភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Bases saturation content (កម្រិតតិត្ថិភាពបាស / V) | គឺជាភាគរយនៃសមត្ថភាពប្តូរកាចុង (CEC) ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកាចុងបាស (Ca2+, Mg2+, K+, Na+)។ វាបង្ហាញពីកម្រិតភាពសំបូរបែបនៃសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗ និងជួយបញ្ជាក់ថាតើដីនោះមានជាតិអាស៊ីតខ្លាំងឬអត់។ | ដូចជាចំនួនកៅអីនៅក្នុងរោងកុនដែលត្រូវបានអង្គុយដោយភ្ញៀវ VIP (សារធាតុចិញ្ចឹមល្អៗ) បើភាគរយអ្នកអង្គុយកាន់តែច្រើន រោងកុននោះ (ដី) កាន់តែមានតម្លៃសម្រាប់ដំណាំ។ |
| Sandy ferrallitic soils (ដីហ្វេរ៉ាលីតប្រភេទខ្សាច់) | ជាប្រភេទដីនៅតំបន់ត្រូពិចដែលមានសភាពចាស់ជរា សម្បូរដោយជាតិដែក និងអាលុយមីញ៉ូម ប៉ុន្តែខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹម និងមានរចនាសម្ព័ន្ធជាដីខ្សាច់យ៉ាងច្រើន ដែលធ្វើឱ្យវាងាយហូរច្រោះជាតិទឹក និងជីជាតិយ៉ាងរហ័ស។ | ដូចជាកញ្ច្រែងដែលធ្លុះធ្លាយ ពេលយើងចាក់ទឹក ឬដាក់ជីចូល វានឹងហូរចេញអស់យ៉ាងលឿន មិនងាយរក្សាទុកបានយូរឡើយ លុះត្រាតែមានបន្ថែមសារធាតុសរីរាង្គជួយទប់។ |
| C:N ratio (អនុបាតកាបូនទៅអាសូត) | ជាសមាមាត្ររវាងម៉ាស់កាបូន និងម៉ាស់អាសូតនៅក្នុងសារធាតុសរីរាង្គ។ វាជាសូចនាករសម្រាប់វាស់ស្ទង់ថាតើសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ) អាចរលាយនិងបញ្ចេញជាតិអាសូតឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកបានលឿនប៉ុនណា។ អនុបាតទាបមានន័យថារលាយលឿន។ | ដូចជាសមាមាត្រនៃសាច់និងបន្លែក្នុងស៊ុប បើមានសាច់ (អាសូត) ច្រើនជាង (អត្រា C:N ទាប) ស៊ុបនោះមានជាតិបំប៉នខ្ពស់ និងងាយរំលាយផ្តល់ថាមពលលឿន។ |
| Mineralisation (ការធ្វើឱ្យទៅជារ៉ែ / ការរលាយបញ្ចេញរ៉ែ) | ជាដំណើរការជីវសាស្រ្តដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីបំប្លែងសារធាតុសរីរាង្គស្មុគស្មាញ (ដែលរុក្ខជាតិមិនទាន់អាចស្រូបបាន) ទៅជាទម្រង់សារធាតុរ៉ែអសរីរាង្គសាមញ្ញៗ (ដូចជា នីត្រាត ឬ អាម៉ូញ៉ូម) ដែលឬសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាការទំពារនិងរំលាយអាហារក្នុងក្រពះឱ្យក្លាយជាសារធាតុចិញ្ចឹមតូចៗ ដើម្បីឱ្យសរសៃឈាមអាចស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមរាងកាយបាន។ |
| Oligochaeta, Eudrilidae (អំបូរជន្លេនដី) | ជាក្រុមពពួកសត្វជន្លេន (រួមមានប្រភេទ Hyperiodrilus africanus) ដែលរស់នៅក្នុងដីតំបន់ត្រូពិច។ ពួកវាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការស៊ីកាកសំណល់សរីរាង្គ និងជួយធ្វើឱ្យដីធូរ មានខ្យល់ និងទឹកជ្រាបចូលបានល្អ។ | ដូចជាកសិករតូចៗ និងនង្គ័លធម្មជាតិដែលរស់នៅក្រោមដី ជួយភ្ជួររាស់ និងកែច្នៃកាកសំណល់ឱ្យក្លាយជាជីដ៏មានតម្លៃដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Soil organic matter (សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី) | ជាសំណល់រុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលកំពុងរលាយ និងពុកផុយនៅក្នុងដី ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរក្សាសំណើម កែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើន CEC និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់អតិសុខុមប្រាណនិងរុក្ខជាតិយូរអង្វែង។ | ដូចជាវីតាមីន និងប្រូតេអ៊ីនបំប៉នកម្លាំងសម្រាប់ដី ដែលធ្វើឱ្យដីមានសុខភាពល្អ និងមានកម្លាំងចិញ្ចឹមដំណាំបានដោយស្ថិរភាព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
