បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅក្រវាញជ្រូក (Cyperus rotundus Linn.) ទៅលើការលូតលាស់ និងទិន្នផលរបស់ដំណាំអំពៅ ដើម្បីកំណត់កម្រិតជីអាសូត និងរយៈពេលកម្ចាត់ស្មៅដែលសំខាន់បំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងទាំងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ (Greenhouse) និងចម្ការអំពៅ ដោយវាយតម្លៃលើដង់ស៊ីតេស្មៅ ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា និងរយៈពេលនៃការប្រកួតប្រជែងរវាងដំណាំនិងស្មៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nitrogen Fertilizer Application (250-312.5 kg/ha ) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតក្នុងកម្រិត ២៥០-៣១២,៥ គីឡូក្រាម/ហិកតា |
ជួយជំរុញការលូតលាស់ កម្ពស់ និងការបែកគុម្ពរបស់អំពៅ ធ្វើឱ្យអំពៅមានសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងខ្ពស់ជាងស្មៅក្រវាញជ្រូក។ | ការប្រើប្រាស់លើសកម្រិត (លើសពី ៤០-៥០ គ.ក្រ/រ៉ៃ) អាចមិនផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍បន្ថែម និងធ្វើឱ្យខាតបង់ថវិកា។ | អំពៅលូតលាស់ល្អ និងអាចគ្របដណ្ដប់ដីបានលឿន កាត់បន្ថយការលូតលាស់របស់ស្មៅ និងបង្កើនទិន្នផល។ |
| Early Weed Control (First 4 months) ការគ្រប់គ្រងស្មៅក្នុងរយៈពេល ៤ ខែដំបូង (Critical period) |
ការពារការបាត់បង់ទិន្នផលបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយសារអំពៅអាចដុះគ្របដណ្ដប់ពន្លឺបានល្អបន្ទាប់ពីខែទី ៤។ | តម្រូវឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ និងចំណាយកម្លាំងពលកម្ម ឬថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅច្រើននៅដើមរដូវដាំដុះ។ | ការពារការបាត់បង់ទិន្នផល ៦០,៦% បើធៀបនឹងការទុកស្មៅចោលពេញមួយរដូវ។ |
| Delayed Weed Control (After 2 months) ការពន្យារពេលកម្ចាត់ស្មៅរហូតដល់ខែទី ២ |
អាចកាត់បន្ថយការងារ និងកម្លាំងពលកម្មនៅក្នុងខែដំបូង។ | បណ្តាលឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងខ្លាំងពីស្មៅតាំងពីដំបូង ដែលប៉ះពាល់ដល់ការបែកគុម្ពរបស់អំពៅយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ធ្វើឱ្យបាត់បង់ទិន្នផលអំពៅយ៉ាងហោចណាស់ ៣០% ចេញពីទិន្នផលសរុប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ទាំងការពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តស៊ុផាន់បុរី ជ័យនាថ និងរ៉ាក់យ៉ង នៃប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌដី (ដីឥដ្ឋលាយខ្សាច់ ដីកណ្ដេង) និងអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទិន្នន័យផ្តោតសំខាន់លើពូជអំពៅក្នុងស្រុកថៃ ដែលលទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចប្រសិនបើអនុវត្តលើពូជអំពៅនៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែអាកប្បកិរិយានៃការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅគឺដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការកំណត់ពេលវេលាគ្រប់គ្រងស្មៅ និងការប្រើប្រាស់ជីនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិឧស្សាហកម្មនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីកាលវិភាគដ៏សំខាន់ (Critical period) និងកម្រិតជីអាសូតត្រឹមត្រូវ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលអំពៅ និងសន្សំសំចៃលើការថែទាំបានយ៉ាងច្រើន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Purple Nutsedge (ស្មៅក្រវាញជ្រូក / Cyperus rotundus Linn.) | ជាប្រភេទស្មៅចង្រៃដ៏កាចសាហាវមួយប្រភេទដែលមានមើមក្រោមដី ពិបាកកម្ចាត់ និងតែងតែដណ្តើមសារធាតុចិញ្ចឹម ទឹក និងពន្លឺពីដំណាំកសិកម្មយ៉ាងខ្លាំងក្លា ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាចោរលួចកំបាំងមុខដែលលាក់ខ្លួនក្រោមដី រង់ចាំឆក់យកអាហារពីដំណាំរបស់យើងជានិច្ច។ |
| Critical period (រយៈពេលកម្ចាត់ស្មៅដ៏សំខាន់) | ជារយៈពេលកំណត់មួយ (ឧទាហរណ៍ ៤ខែដំបូងសម្រាប់អំពៅ) ដែលដំណាំទាមទារឱ្យមានការសម្អាតស្មៅជាដាច់ខាត បើមិនដូច្នេះទេ ទិន្នផលនឹងរងការខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទោះបីជាមានការសម្អាតស្មៅនៅពេលក្រោយក៏ដោយ។ | ដូចជាវ័យកុមារភាពរបស់ក្មេង ដែលត្រូវការអាហាររូបត្ថម្ភគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីលូតលាស់ បើខ្វះខាតក្នុងវ័យនេះ ធំឡើងនឹងក្រិនទោះជាខំញ៉ាំច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Tillering (ការបែកគុម្ព / ការបែកខ្នែង) | ជាដំណើរការដែលរុក្ខជាតិពពួកស្មៅ ឬអំពៅ ដុះពន្លកថ្មីចេញពីគល់ដើមចម្បង បង្កើតបានជាគុម្ពធំ ដែលជាកត្តាកំណត់បរិមាណទិន្នផលនៃដំណាំនោះ។ | ដូចជាការបែកមែកធាងរបស់ក្រុមហ៊ុនមួយ ដើម្បីពង្រីកសាខាឱ្យកាន់តែធំ និងទទួលបានទិន្នផលកាន់តែច្រើន។ |
| Randomized Complete Block (ប្លង់ពិសោធន៍ដោយចៃដន្យជាប្លុក) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយចាត់តាំងការព្យាបាល (Treatment) ដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយការលម្អៀងនៃទិន្នន័យដោយសារភាពខុសគ្នានៃដី។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដែលមានសមត្ថភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា មុននឹងសាកល្បងវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មីៗ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលទទួលបានគឺពិតជាមកពីវិធីបង្រៀន មិនមែនមកពីសិស្សពូកែស្រាប់។ |
| Dry weight (ទម្ងន់ស្ងួត) | ជារង្វាស់ទម្ងន់នៃរុក្ខជាតិបន្ទាប់ពីត្រូវបានសម្ងួតយកជាតិទឹកចេញអស់ ដែលបង្ហាញពីបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គពិតប្រាកដដែលរុក្ខជាតិផលិតបាន និងប្រើដើម្បីវាយតម្លៃការលូតលាស់សរុប។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់សុទ្ធដោយមិនគិតពីទឹកដែលជ្រាបនៅក្នុងសាច់ ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់ពិតប្រាកដ។ |
| Intraspecific competition (ការប្រកួតប្រជែងរវាងប្រភេទតែមួយ) | ជាការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមធនធាន (ពន្លឺ ទឹក ជី) រវាងរុក្ខជាតិដែលមានពូជដូចគ្នា ឧទាហរណ៍ដូចជាស្មៅក្រវាញជ្រូកប្រជែងជាមួយស្មៅក្រវាញជ្រូកខ្លួនឯងនៅពេលវាដុះញឹកពេកក្នុងកន្លែងតូចចង្អៀត។ | ដូចជាបងប្អូនបង្កើតដណ្តើមប្រដាប់ក្មេងលេងគ្នាឯង ព្រោះពួកគេចង់បានរបស់តែមួយដូចគ្នានៅពេលតែមួយ។ |
| Quadrat (ស៊ុមវាស់ដង់ស៊ីតេ) | ជាឧបករណ៍រាងការ៉េ (ឧទាហរណ៍ ទំហំ 0.5x0.5 ម៉ែត្រ) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើសម្រាប់ដាក់គ្របលើដី ដើម្បីកំណត់ព្រំដែន និងរាប់ចំនួនដើម ឬថ្លឹងទម្ងន់រុក្ខជាតិនៅតំបន់នោះ ងាយស្រួលក្នុងការគណនាដង់ស៊ីតេសរុបក្នុងមួយហិកតា។ | ដូចជាការយកស៊ុមរូបថតទៅដាក់លើទីធ្លាស្មៅ ហើយរាប់មើលថាតើមានស្រមោចប៉ុន្មានក្បាលនៅក្នុងស៊ុមនោះ ដើម្បីស្មានចំនួនស្រមោចទាំងអស់នៅលើទីធ្លាទាំងមូល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
