បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃភាពខុសគ្នានៃពិន្ទុអាកប្បកិរិយារបស់មេចៀម (Maternal Behavior Score - MBS) រវាងពូជចៀមផ្សេងៗគ្នា និងកំណត់ពីឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើទម្ងន់ពេលផ្តាច់ដោះ និងការរស់រានរបស់កូនចៀម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយការតាមដាន និងដាក់ពិន្ទុអាកប្បកិរិយាមេចៀមចំនួន ៩២ ក្បាល ដែលមានអាយុពី ២ ទៅ ៤ ឆ្នាំ មកពីពូជខុសៗគ្នាក្នុងអំឡុងពេល ២៤ ម៉ោងក្រោយពេលកើតកូន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Less-selected Native Breed (Norduz) ការចិញ្ចឹមពូជចៀមក្នុងស្រុកដែលមិនសូវបានជ្រើសរើសបង្កាត់កែលម្អ (ពូជ Norduz) |
មានពិន្ទុអាកប្បកិរិយាមេ (MBS) ខ្ពស់ ដែលបង្ហាញពីសភាវគតិថែទាំ និងការពារកូនបានល្អប្រសើរ។ | អាចមានទិន្នផលសាច់ ឬលក្ខណៈផលិតកម្មផ្សេងៗទាបជាងពូជកូនកាត់ដែលបានបង្កាត់យកសាច់។ | ទទួលបានពិន្ទុ MBS ខ្ពស់បំផុត (ភាគច្រើនទទួលបានពិន្ទុ ៤ និង ៥) និងមានអត្រារស់រានកូនចៀមខ្ពស់រហូតដល់ ៩៣.៨៨%។ |
| Selectively Bred / Crossbred Genotypes (Karaka & Ile-de-France crosses) ការចិញ្ចឹមពូជចៀមកូនកាត់ ឬពូជដែលបានឆ្លងកាត់ការបង្កាត់កែលម្អខ្លាំង (Karaka និងកូនកាត់) |
ត្រូវបានបង្កាត់ និងជ្រើសរើសជាពិសេសដើម្បីទទួលបានទិន្នផលសាច់ កំណើនទម្ងន់ ឬលក្ខណៈផលិតកម្មខ្ពស់។ | ពិន្ទុអាកប្បកិរិយាមេ (MBS) ធ្លាក់ចុះ ដែលបង្ហាញពីការថយចុះនៃសភាវគតិក្នុងការថែទាំកូនក្រោយពេលកើត។ | ពិន្ទុ MBS ទាបជាងពូជ Norduz យ៉ាងច្បាស់លាស់ (P < 0.01) និងមានអត្រារស់រានកូនចៀមទាបជាងបន្តិចសម្រាប់កូនកាត់ (៧៨.២៦%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារឧបករណ៍ពិសោធន៍ស្មុគស្មាញច្រើនទេ ដោយភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើការសង្កេតផ្ទាល់ និងការកត់ត្រាទិន្នន័យនៅនឹងកសិដ្ឋានដោយអ្នកគង្វាល និងអ្នកស្រាវជ្រាវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ភាគខាងកើតនៃប្រទេសតួកគី (East Anatolia) ដោយប្រើប្រាស់ពូជចៀមក្នុងស្រុក និងកូនកាត់ជាក់លាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះមិនអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់បានទាំងស្រុងទេ ដោយសារយើងមានអាកាសធាតុ និងប្រភេទសត្វខុសគ្នា (កម្ពុជាពឹងផ្អែកខ្លាំងលើគោ និងពពែ ជាជាងចៀម) ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អពូជសត្វក្នុងស្រុក។
ទោះបីជាការចិញ្ចឹមចៀមមិនមែនជាវិស័យចម្បងនៅកម្ពុជាក៏ដោយ គោលគំនិតនៃការវាយតម្លៃអាកប្បកិរិយាមេសត្វ គឺពិតជាមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យបសុសត្វ។
ការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាននៃការបង្កាត់ពូជខ្លាំងក្លាទៅលើអាកប្បកិរិយាសត្វ នឹងជួយឱ្យកសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្របង្កាត់ពូជប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Maternal behavior score (MBS) (ពិន្ទុអាកប្បកិរិយារបស់មេ) | វាជារង្វាស់ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃការយកចិត្តទុកដាក់ ការបំបៅ និងការការពាររបស់សត្វមេទៅលើកូនរបស់វា (ឧទាហរណ៍៖ ការសង្កេតមើលថាតើវាការពារកូន ឬរត់ចោលកូនពេលមានមនុស្សចូលជិត)។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុថាតើម្តាយម្នាក់ស្រលាញ់ និងការពារកូនខ្លាំងកម្រិតណា នៅពេលមានមនុស្សចម្លែក ឬគ្រោះថ្នាក់មកក្បែរ។ |
| Genotype (សែនប្រភេទ ឬពូជសត្វ) | វាគឺជាទម្រង់នៃហ្សែន ឬកូដតំណពូជរបស់សត្វនីមួយៗ ដែលកំណត់នូវលក្ខណៈរូបរាង អាកប្បកិរិយា និងសមត្ថភាពផលិតកម្មរបស់ពួកវា (ក្នុងអត្ថបទនេះសំដៅលើពូជចៀមផ្សេងៗគ្នា ដូចជាពូជក្នុងស្រុក ឬពូជកូនកាត់)។ | ដូចជាប្លង់មេ (Blueprint) របស់អគារ ដែលកំណត់ថាសត្វមួយនឹងមានរូបរាង ចរិតលក្ខណៈ ឬផ្តល់ផលបែបណាពីកំណើត។ |
| Weaning weight (ទម្ងន់ពេលផ្តាច់ដោះ) | ទម្ងន់របស់កូនសត្វនៅពេលដែលពួកវាត្រូវបានផ្តាច់មិនឱ្យបៅទឹកដោះមេ ហើយងាកទៅស៊ីចំណីធម្មជាតិដោយខ្លួនឯង។ វាជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីគុណភាពទឹកដោះរបស់មេ និងការលូតលាស់របស់កូនសត្វ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ទារកនៅពេលដែលពួកគេឈប់បៅដោះម្តាយ ហើយចាប់ផ្តើមញ៉ាំបបរ ឬអាហាររឹងជំនួសវិញ។ |
| Primiparous ewes (មេចៀមដែលកើតកូនលើកដំបូង) | សំដៅលើសត្វញី (មេចៀម) ដែលទើបតែឆ្លងកាត់ការមានផ្ទៃពោះ និងសម្រាលកូនជាលើកដំបូងបំផុត ដែលជាទូទៅពួកវាតែងមានភាពភ័យខ្លាច ងាយរងការរំខាន និងមិនទាន់ចេះថែទាំកូនបានល្អនោះទេ។ | ដូចជានារីដែលទើបតែក្លាយជាម្តាយគេជាលើកដំបូង ដែលនៅមានភាពឆ្គាំឆ្គងច្រើនក្នុងការមើលថែទារកទើបនឹងកើត។ |
| Multiparous (សត្វមេដែលធ្លាប់កើតកូនច្រើនដង) | ពាក្យបច្ចេកទេសសំដៅលើសត្វមេដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់ការសម្រាលកូនច្រើនដងពីមុនមក ដែលធ្វើឱ្យពួកវាមានបទពិសោធន៍ និងសភាវគតិជាម្តាយ (Maternal instinct) ច្បាស់លាស់ជាងសត្វមេថ្មីថ្មោង។ | ដូចជាម្តាយដែលមានកូនទីពីរ ឬទីបី ដែលមានបទពិសោធន៍ពេញលេញក្នុងការលួងលោម និងមើលថែទារកមិនឱ្យយំ។ |
| Ordinal logistic regression (តំរែតំរង់ឡូជីស្ទិកតាមលំដាប់) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រភេទដែលគេប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រដើម្បីវិភាគទិន្នន័យដែលមានលក្ខណៈជាចំណាត់ថ្នាក់តាមលំដាប់ (ដូចជាពិន្ទុពី ១ ដល់ ៥) ក្នុងគោលបំណងរកមើលទំនាក់ទំនងថាតើកត្តាផ្សេងៗ (ដូចជាអាយុ និងពូជ) ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើពិន្ទុទាំងនោះ។ | ដូចជាការប្រើរូបមន្តគណិតវិទ្យាដើម្បីទស្សន៍ទាយថាតើសិស្សម្នាក់នឹងទទួលបាននិទ្ទេស (A, B, C, ឬ D) ដោយផ្អែកលើចំនួនម៉ោងសិក្សា និងវ័យរបស់ពួកគេ។ |
| Intense improvement programs (កម្មវិធីបង្កាត់កែលម្អពូជខ្លាំងក្លា) | ការអនុវត្តការតម្រើស និងបង្កាត់ពូជសត្វដោយផ្តោតតែទៅលើការបង្កើនទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ចង់បានសាច់ច្រើន ឬឆាប់ធំ) ដែលសកម្មភាពនេះជារឿយៗធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ និងបាត់បង់សភាវគតិធម្មជាតិក្នុងការថែទាំកូនរបស់សត្វមេ។ | ដូចជាការកែច្នៃទូរសព្ទមួយឱ្យមានកាមេរ៉ាថតរូបច្បាស់ខ្លាំង ប៉ុន្តែបែរជាលះបង់គុណភាពថ្ម ធ្វើឱ្យវាឆាប់អស់ថ្មលឿនជាងមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
