បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការសិក្សាអំពីទំនាក់ទំនងរវាងលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រ និងទិន្នផលគ្រាប់របស់ពូជស្រូវទឹកជ្រៅ ដើម្បីកំណត់រកគំរូដើមស្រូវដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍វាលចំនួនពីរក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកជ្រៅធម្មជាតិនៅស្ថានីយពិសោធន៍ស្រូវ Huntra ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ១៩៨៨ និង ១៩៨៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Selection based on High Panicle Number and Harvest Index (Proposed Ideotype) ការជ្រើសរើសពូជផ្អែកលើចំនួនកួរច្រើន និងសន្ទស្សន៍ប្រមូលផលខ្ពស់ (គំរូដើមដែលត្រូវបានស្នើឡើង) |
បង្កើនទិន្នផលគ្រាប់បានខ្ពស់ និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាគ្រាប់ ទោះបីជានៅក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកជ្រៅក៏ដោយ។ | ទាមទារការគ្រប់គ្រងដង់ស៊ីតេនៃការព្រួស ឬដាំដុះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដើម្បីធានាឱ្យមានការបែកគុម្ពបានល្អតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង។ | មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងជាមួយទិន្នផលគ្រាប់ពូជ (r = +0.645 ដល់ +0.833 សម្រាប់ចំនួនកួរ) និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពទិន្នផលសរុប។ |
| Selection based on Tall Plant Length (Traditional Ideotype) ការជ្រើសរើសពូជផ្អែកលើប្រវែងដើមខ្ពស់ (គំរូដើមស្រូវទឹកជ្រៅប្រពៃណី) |
ដើមរុក្ខជាតិអាចរស់រានមានជីវិត និងងើបផុតពីទឹកបានល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកជំនន់ជ្រៅ ដោយសារសមត្ថភាពនៃការលូតសន្លាក់ដើមវែង។ | ទិន្នផលមានកម្រិតទាប ដោយសាររុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ថាមពលភាគច្រើនសម្រាប់ការលូតលាស់ប្រវែងដើម ជំនួសឱ្យការបង្កើតកួរ ឬគ្រាប់ស្រូវ (បាត់បង់តុល្យភាពជីវម៉ាស)។ | មានទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមានជាមួយនឹងទិន្នផលគ្រាប់ពូជពិតប្រាកដ (r = -0.502) ដែលបញ្ជាក់ថាដើមរឹតតែខ្ពស់ ទិន្នផលរឹតតែធ្លាក់ចុះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានការរៀបចំដីស្រែពិសោធន៍ក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកជ្រៅធម្មជាតិនៅស្ថានីយពិសោធន៍ និងការប្រមូលទិន្នន័យក្សេត្រសាស្ត្រលម្អិតតាមរដូវកាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍ស្រូវ Huntra ខេត្ត Ayutthaya ក្នុងតំបន់វាលទំនាបកណ្តាលនៃប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៨ ដល់ ១៩៨៩។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់លិចទឹក (ពិសេសតំបន់ជុំវិញបឹងទន្លេសាប) មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងទីតាំងពិសោធន៍។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ការកែលម្អ និងជ្រើសរើសពូជស្រូវទឹកជ្រៅនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរការយកចិត្តទុកដាក់ពីការពឹងផ្អែកលើ 'ប្រវែងដើមខ្ពស់' ទៅលើ 'ចំនួនកួរច្រើន និងដើមទាបសមរម្យ' នឹងជួយបង្កើនសន្តិសុខស្បៀង និងប្រាក់ចំណូលកសិករក្នុងតំបន់ងាយរងគ្រោះដោយទឹកជំនន់នៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Plant Ideotype (គំរូដើមរុក្ខជាតិ) | ជាទម្រង់ ឬលក្ខណៈរូបសាស្ត្រគំរូនៃរុក្ខជាតិមួយប្រភេទដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាល្អឥតខ្ចោះបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ក្នុងបរិស្ថានណាមួយ។ ក្នុងបរិបទនេះ គឺជារូបរាងស្រូវទឹកជ្រៅដែលស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់។ | ដូចជាការគូរប្លង់ផ្ទះក្នុងក្តីស្រមៃដែលស្អាតនិងមានប្រយោជន៍បំផុត មុននឹងចាប់ផ្តើមសាងសង់ពិតប្រាកដ។ |
| Deepwater Rice (ស្រូវទឹកជ្រៅ ឬ ស្រូវឡើងទឹក) | ជាប្រភេទពូជស្រូវដែលអាចលូតលាស់ និងរស់រានមានជីវិតក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកជំនន់ជ្រៅ (លើសពី ៥០ សង់ទីម៉ែត្រ រហូតដល់ច្រើនម៉ែត្រ) ដោយវាមានសមត្ថភាពលូតដើមវែងតាមកម្ពស់ទឹក ដើម្បីកុំឱ្យលិចស្លាប់។ | ដូចជាមនុស្សដែលអាចពន្លូតខ្លួនឱ្យខ្ពស់តាមកម្ពស់ទឹកបាន ដើម្បីរក្សាដង្ហើមនៅពីលើផ្ទៃទឹក។ |
| Harvest Index (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល) | ជារង្វាស់នៃសមាមាត្ររវាងទិន្នផលគ្រាប់ (ផ្នែកដែលគេអាចយកទៅប្រើប្រាស់បាន) និងទម្ងន់ជីវម៉ាសសរុបរបស់រុក្ខជាតិ (រាប់បញ្ចូលទាំងដើម ស្លឹក និងគ្រាប់)។ បើសន្ទស្សន៍នេះខ្ពស់ មានន័យថារុក្ខជាតិបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាគ្រាប់បានច្រើនជាងយកទៅចិញ្ចឹមដើមនិងស្លឹក។ | ដូចជាការវាស់វែងថាតើលុយដែលរកបានសរុប ត្រូវបានសន្សំទុក (គ្រាប់ស្រូវ) ប៉ុន្មានភាគរយ បើធៀបនឹងការចំណាយចោលទូទៅ (ដើមនិងស្លឹក)។ |
| Panicle (កួរស្រូវ) | ជាផ្នែកចុងនៃដើមស្រូវដែលផ្ទុកទៅដោយផ្កា និងគ្រាប់ស្រូវ។ ចំនួនកួរក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ គឺជាកត្តាកំណត់ដ៏សំខាន់មួយនៃទិន្នផលស្រូវសរុប ហើយការសិក្សានេះរកឃើញថាវាមានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានជាមួយទិន្នផល។ | ដូចជាមែកធាងនៃចង្កោមផ្លែទំពាំងបាយជូរ ដែលផ្ទុកទៅដោយផ្លែតូចៗជាច្រើនប្រមូលផ្តុំគ្នា។ |
| Tiller (ការបែកគុម្ព ឬ ទងបែកគុម្ព) | ជាដើម ឬខ្នែងថ្មីដែលដុះចេញពីគល់នៃដើមស្រូវមេ។ ការបែកគុម្ពកាន់តែច្រើន ជាទូទៅអាចផ្តល់នូវចំនួនកួរកាន់តែច្រើន ដែលនាំឱ្យទិន្នផលកើនឡើង ប្រសិនបើវាជាគុម្ពដែលអាចផ្តល់ផល (Productive tiller)។ | ដូចជាការបែកមែកធាងថ្មីរបស់ដើមឈើចេញពីគល់តែមួយ ដើម្បីបង្កើតផ្កានិងផ្លែបន្ថែមទៀត។ |
| Internode elongation (ការលូតសន្លាក់ដើម) | ជាដំណើរការរូបសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិ ដែលចន្លោះថ្នាំងនីមួយៗនៃដើមស្រូវមានការលូតវែងយ៉ាងរហ័ស ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការកើនឡើងនៃកម្រិតទឹក ដើម្បីរក្សាស្លឹកឱ្យនៅផុតពីផ្ទៃទឹកសម្រាប់ធ្វើរស្មីសំយោគ ប៉ុន្តែវាប្រើប្រាស់ថាមពលច្រើនដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលគ្រាប់។ | ដូចជាការទាញពន្លូតអង់តែនវិទ្យុឱ្យវែងឡើង ដើម្បីចាប់រលកសញ្ញាឱ្យបានច្បាស់នៅពេលមានឧបសគ្គបាំង។ |
| Dry matter production (ការផលិតរូបធាតុស្ងួត ឬ ជីវម៉ាសស្ងួត) | ជាទម្ងន់សរុបរបស់រុក្ខជាតិ (រួមទាំងគ្រាប់ ដើម និងស្លឹក) បន្ទាប់ពីជាតិទឹកទាំងអស់ត្រូវបានសម្ងួតអស់។ វាជារង្វាស់នៃការលូតលាស់សរុប និងការសន្សំសំចៃថាមពលពីរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់សុទ្ធរបស់ផ្លែឈើ បន្ទាប់ពីច្របាច់យកទឹកចេញអស់។ |
| Simple linear correlation (ទំនាក់ទំនងលីនេអ៊ែរសាមញ្ញ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីវាស់វែងកម្រិត និងទិសដៅនៃទំនាក់ទំនងរវាងអថេរពីរ។ ឧទាហរណ៍ ការទាក់ទងគ្នារវាងប្រវែងដើម និងទិន្នផល ដែលការសិក្សានេះបង្ហាញថាវាមានទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមាន (ដើមកាន់តែខ្ពស់ ទិន្នផលកាន់តែថយចុះ)។ | ដូចជាការសង្កេតមើលថាតើទំហំស្បែកជើង និងកម្ពស់មនុស្សមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច បើកម្ពស់កាន់តែខ្ពស់ ទំហំជើងកាន់តែធំ នោះគឺជាទំនាក់ទំនងវិជ្ជមាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
