បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃទៅលើកម្រិតសុវត្ថិភាពនៃគ្រាប់ស្រូវ និងអង្ករដែលផលិតក្នុងស្រុកនៅប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ដោយផ្តោតលើការចម្លងរោគពីអតិសុខុមប្រាណ ជាតិពុលផ្សិត លោហៈធ្ងន់ និងឥទ្ធិពលនៃដំណើរការកិនកែច្នៃលើការចម្លងរោគទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកស្រូវ និងអង្ករចំនួន ៤២ ពីម៉ាស៊ីនកិនស្រូវចំនួន ៧ ក្នុងខេត្តចំនួន ៣ ដើម្បីយកមកធ្វើការវិភាគរកមេរោគ ជាតិពុល និងលោហៈធ្ងន់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Microbiological Plating & MPN Method ការបណ្តុះមេរោគ និងរាប់ចំនួនបាក់តេរីដោយវិធីសាស្ត្រ MPN |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដែលអាចជឿទុកចិត្តបានក្នុងការកំណត់បរិមាណបាក់តេរីសរុប (TPC) ពពួកផ្សិត និងមេរោគ E. coli។ វាមានតម្លៃសមរម្យ និងងាយស្រួលអនុវត្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ទូទៅ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការបណ្តុះមេរោគ (ឧ. ច្រើនថ្ងៃដើម្បីឱ្យផ្សិតដុះ) និងត្រូវការបរិស្ថានគ្មានមេរោគ (sterile) ដើម្បីចៀសវាងការចម្លងរោគពីខាងក្រៅ។ | រកឃើញថាដំណើរការកិនស្រូវអាចកាត់បន្ថយបាក់តេរី TPC ពី 5.6×10^5 cfu/g មកត្រឹម 2.1×10^5 cfu/g ហើយមេរោគ E. coli ស្ថិតក្នុងកម្រិតសុវត្ថិភាព។ |
| Competitive ELISA (Veratox Test) ការវិភាគរកជាតិពុលផ្សិតដោយបច្ចេកទេស ELISA |
ផ្តល់លទ្ធផលរហ័ស និងអាចវាស់ស្ទង់បរិមាណជាតិពុលផ្សិត (Aflatoxin និង Ochratoxin A) បានយ៉ាងជាក់លាក់ក្នុងកម្រិតទាប (µg/kg)។ | អាចមានប្រតិកម្មខ្វែង (Cross-reactivity) ឧទាហរណ៍ ឧបករណ៍នេះមានភាពរសើប ១៨% ជាមួយ Ochratoxin B ជំនួសឱ្យតែប្រភេទ A ព្រមទាំងត្រូវការឧបករណ៍អាន (ELISA reader) ជាក់លាក់។ | សំណាកអង្ករភាគច្រើនមានជាតិពុល Ochratoxin A លើសពីកម្រិតអនុញ្ញាតរបស់អឺរ៉ុប (រហូតដល់ ១២,៧ µg/kg)។ |
| Atomic Absorption Spectrophotometry (AAS) ការវាស់ស្ទង់កំហាប់លោហៈធ្ងន់ដោយឧបករណ៍ AAS |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុតក្នុងការចាប់យកបរិមាណលោហៈធ្ងន់ដូចជា សំណ (Pb) និង កាដមៀម (Cd) ទោះបីជាក្នុងកម្រិតតូចតាចក៏ដោយ។ | ម៉ាស៊ីនមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង ទាមទារការរៀបចំសំណាកស្មុគស្មាញ (ការដុតរំលាយ និងការប្រើប្រាស់អាស៊ីត) និងត្រូវការអ្នកបច្ចេកទេសមានជំនាញច្បាស់លាស់។ | រកឃើញថាកំហាប់សំណ (Pb) ភាគច្រើនលើសកម្រិតអនុញ្ញាត ខណៈពេលដែលកាដមៀម (Cd) ស្ថិតក្នុងកម្រិតសុវត្ថិភាព (០,០៥៥ - ០,០៦៦ mg/kg)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតស្តង់ដារ ឧបករណ៍ទំនើបតម្លៃថ្លៃ និងសារធាតុគីមីជាក់លាក់ ព្រមទាំងអ្នកជំនាញបច្ចេកទេស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលសំណាកចំនួន ៤២ ពីម៉ាស៊ីនកិនស្រូវចំនួន ៧ ក្នុងខេត្តចំនួន ៣ នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់។ ដោយសារស្ថានភាពអាកាសធាតុ គុណភាពដី ទឹក និងបច្ចេកទេសកិនស្រូវនៅទីនោះមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីប្រទេសកម្ពុជា កម្រិតនៃការចម្លងរោគពិតប្រាកដប្រហែលជាមិនដូចគ្នានោះទេ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាប្រៀបធៀប។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃសុវត្ថិភាពអង្ករនេះគឺអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសពឹងផ្អែកលើការដាំដុះ និងនាំចេញអង្ករជាចម្បង។
ការអនុវត្តនូវក្របខ័ណ្ឌត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពនេះនឹងជួយពង្រឹងគុណភាពស្តង់ដារអង្ករកម្ពុជា បង្កើនទំនុកចិត្តដល់អ្នកបរិភោគ និងបើកច្រកទីផ្សារអន្តរជាតិបានកាន់តែទូលំទូលាយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Mycotoxins (ជាតិពុលផ្សិត) | ជាសមាសធាតុគីមីពុលដែលផលិតចេញពីពពួកផ្សិតនៅពេលវារីកលូតលាស់លើចំណីអាហារឬគ្រាប់ធញ្ញជាតិ (ដូចជាស្រូវ ឬសណ្តែក) ដែលសារធាតុទាំងនេះអាចបង្កជាជំងឺមហារីក ជំងឺថ្លើម និងគ្រោះថ្នាក់ដល់សរីរាង្គផ្សេងៗទៀតរបស់មនុស្សសូម្បីតែក្នុងកម្រិតទាប។ | ដូចជាកាកសំណល់គីមីពុលដែលរោងចក្របញ្ចេញចោលមកក្នុងទឹកទន្លេអញ្ចឹងដែរ ពពួកផ្សិតបញ្ចេញជាតិពុលនេះមកក្នុងគ្រាប់អង្ករ។ |
| Aflatoxin (អាហ្វ្លាតុកស៊ីន) | ជាប្រភេទជាតិពុលផ្សិតដ៏កាចសាហាវបំផុតមួយ ផលិតជាចម្បងដោយផ្សិតប្រភេទ Aspergillus flavus និង Aspergillus parasiticus ដែលជារឿយៗវាបង្កឱ្យមានជំងឺមហារីកថ្លើម ប្រសិនបើមនុស្សបរិភោគអាហារដែលមានផ្ទុកជាតិពុលនេះជាប្រចាំ។ | ដូចជាថ្នាំបំពុលលាក់មុខនៅក្នុងម្ហូប ដែលស៊ីរូងបំផ្លាញរោងចក្រចម្រោះជាតិពុលក្នុងរាងកាយ (ថ្លើម) របស់យើងបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ខូច។ |
| Ochratoxin A (អូក្រាតុកស៊ីន A) | ជាប្រភេទជាតិពុលផ្សិតម្យ៉ាងទៀតដែលមានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងទៅលើតម្រងនោម និងជាសារធាតុដែលអាចបង្កមហារីក។ វាច្រើនកើតមានលើគ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលរក្សាទុកក្នុងលក្ខខណ្ឌសំណើមខ្ពស់ ហើយមិនងាយបំបាត់ចោលទោះបីជាឆ្លងកាត់ការចម្អិនដោយកម្តៅក៏ដោយ។ | ដូចជាច្រែះដែលស៊ីដែកយឺតៗ វាគឺជាជាតិពុលដែលទៅបំផ្លាញសមត្ថភាពច្រោះទឹកនោម (តម្រងនោម) របស់រាងកាយ។ |
| Total plate count (TPC) (ការរាប់ចំនួនបាក់តេរីសរុប) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីវាស់ស្ទង់ចំនួនមេរោគ ឬបាក់តេរីសរុបដែលមាននៅក្នុងសំណាកម្ហូបអាហារ ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតអនាម័យទូទៅនៃការផលិត ការរក្សាទុក និងគុណភាពនៃការរក្សាទុករបស់ផលិតផលនោះ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនមនុស្សសរុបនៅក្នុងពិធីជប់លៀងមួយ ដើម្បីដឹងថាមានមនុស្សកកកុញប៉ុណ្ណា ដោយមិនបាច់ខ្វល់ថាពួកគេជាអ្នកណាមកពីណាឡើយ។ |
| Competitive ELISA (ការវិភាគដោយបច្ចេកទេសប្រកួតប្រជែង ELISA) | ជាបច្ចេកទេសវាស់បរិមាណសារធាតុ (ដូចជាជាតិពុល) ដោយឱ្យសារធាតុក្នុងសំណាកប្រជែងគ្នាជាមួយសារធាតុគំរូដែលគេដាក់ពណ៌ ដើម្បីចាប់យកអង្គបដិប្រាណ។ បើពណ៌ដែលម៉ាស៊ីនអានបានកាន់តែស្រាល មានន័យថាមានជាតិពុលក្នុងសំណាកកាន់តែច្រើន។ | ដូចជាការលេងកៅអីដណ្តើមគ្នា បើកៅអីត្រូវអង្គុយដោយក្មេងពាក់អាវធំ (ជាតិពុលពិត) អស់ច្រើន នោះក្មេងពាក់អាវពណ៌ (ជាតិពុលសិប្បនិម្មិត) គ្មានកន្លែងអង្គុយ ដែលធ្វើឱ្យពណ៌សរុបមើលទៅតិចជាងមុន។ |
| Atomic Absorption Spectrophotometer (ឧបករណ៍ AAS) | ជាម៉ាស៊ីនវិភាគកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើប្រាស់ពន្លឺដើម្បីវាស់កំហាប់លោហៈធ្ងន់ (ដូចជា សំណ កាដមៀម) នៅក្នុងសំណាក ដោយផ្អែកលើបរិមាណពន្លឺដែលអាតូមលោហៈនីមួយៗស្រូបយកបន្ទាប់ពីសំណាកត្រូវបានដុតកម្ដៅរហូតក្លាយជាឧស្ម័ន។ | ដូចជាការបញ្ចាំងភ្លើងពិលកាត់ផ្សែង បើផ្សែងកាន់តែក្រាស់ ភ្លើងធ្លុះទៅម្ខាងទៀតកាន់តែតិច ដែលជួយឱ្យយើងដឹងពីកម្រិតភាពក្រាស់នៃផ្សែងនោះ។ |
| Total coliform (ក្រុមបាក់តេរីខូលីហ្វមសរុប) | ជាក្រុមបាក់តេរីដែលរស់នៅក្នុងបរិស្ថានទូទៅ ឬក្នុងពោះវៀនសត្វនិងមនុស្ស ដែលគេប្រើជាសូចនាករ (រង្វាស់រង្វាល់) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាម្ហូបអាហារ ឬទឹកបរិភោគអាចមានការចម្លងរោគពីលាមក ឬបរិស្ថានជុំវិញដែលខ្វះអនាម័យ។ | ដូចជាការឃើញផ្សែងហុយចេញពីព្រៃ ទោះបីមិនទាន់ឃើញភ្លើងផ្ទាល់ ក៏ជាសញ្ញាព្រមានថាកំពុងមានភ្លើងឆេះព្រៃនៅទីនោះដែរ។ |
| Escherichia coli (បាក់តេរី E. coli) | ជាប្រភេទបាក់តេរីជាក់លាក់មួយនៅក្នុងក្រុម coliform ដែលរស់នៅជាចម្បងក្នុងពោះវៀនរបស់សត្វឈាមក្តៅ និងមនុស្ស។ វត្តមានរបស់វានៅក្នុងអាហារបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីការចម្លងរោគពីលាមកថ្មីៗ ហើយប្រភេទខ្លះអាចបង្កជំងឺរាករូសធ្ងន់ធ្ងរដល់ស្លាប់។ | ដូចជាការចាប់បានចោរមានស្នាមម្រាមដៃប្រឡាក់ថ្នាំពណ៌ក្រហមក្នុងផ្ទះរបស់អ្នក ដែលជាភស្តុតាងផ្ទាល់បញ្ជាក់ថាគេទើបតែលួចគាស់ទូដែករបស់អ្នករួចភ្លាមៗ។ |
| Most Probable Number (MPN) (បច្ចេកទេសរាប់ចំនួនប៉ាន់ស្មានខ្ពស់បំផុត) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិម្យ៉ាងប្រើក្នុងមីក្រូជីវសាស្ត្រដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណចំនួនអតិសុខុមប្រាណមានជីវិតនៅក្នុងសំណាក ដោយផ្អែកលើការលាយសំណាកជាច្រើនកម្រិត និងសង្កេតមើលការលូតលាស់របស់មេរោគនៅក្នុងបំពង់សាកល្បងនីមួយៗ។ | ដូចជាការរាយអន្ទាក់ចាប់កណ្តុរច្រើនកន្លែងជុំវិញផ្ទះ បើយើងឃើញអន្ទាក់រលាស់ជាប់ច្រើនកន្លែង យើងអាចស្មានដឹងប្រហាក់ប្រហែលថាមានកណ្តុរប៉ុន្មានក្បាលនៅក្នុងផ្ទះ ទោះបីយើងមិនបានឃើញវាផ្ទាល់ទាំងអស់ក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
