បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការបាត់បង់ទិន្នផលស្រូវសាលីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្តាលមកពីជំងឺច្រែះស្លឹក (Leaf rust) បង្កដោយផ្សិត Puccinia triticina និងស្វែងរកការរួមបញ្ចូលគ្នានៃថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍លើវាលស្រែដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ចៃដន្យពេញលេញជាប្លុក (Randomized Complete Block Design) ក្នុងរយៈពេល ៣ រដូវដាំដុះជាប់គ្នាពីឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ ២០២០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Tilt 250 EC (Propiconazole) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត Tilt 250 EC (សារធាតុ Propiconazole) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺ (៩៨%) និងផ្តល់អត្រាផលប្រយោជន៍-ចំណាយ (BCR) ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៨.០៣។ | ទាមទារការបាញ់ថ្នាំឱ្យចំពេលវេលា (វគ្គចេញកួរ និង១៥ថ្ងៃបន្ទាប់) និងមានហានិភ័យនៃសំណល់គីមី។ | អត្រាផលប្រយោជន៍-ចំណាយ (BCR) ៨.០៣ និងបង្កើនទិន្នផលគ្រាប់ ១៦៩%។ |
| Folicur 250 EC (Tebuconazole) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត Folicur 250 EC (សារធាតុ Tebuconazole) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់សរុបខ្ពស់ជាងគេបំផុត និងប្រាក់ចំណូលដុលខ្ពស់បំផុត។ | មានតម្លៃថ្លៃជាង Tilt 250 EC បន្តិច ដែលធ្វើឱ្យអត្រា BCR (៧.១៨) ទាបជាង។ | កំណើនទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ១៧០% និងគ្រប់គ្រងជំងឺបាន ៩៨%។ |
| Nativo 75 WG (Tebuconazole + Trifloxystrobin) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតបន្សំ Nativo 75 WG |
មានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ផ្សិតបានយ៉ាងល្អប្រសើរ និងជួយបង្កើនទិន្នផលបាន ១៦៩%។ | មានតម្លៃដើមខ្ពស់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យអត្រាផលចំណេញ (BCR) ធ្លាក់មកនៅត្រឹម ៥.០៤។ | គ្រប់គ្រងជំងឺបាន ៩៨% ប៉ុន្តែអត្រា BCR ទាបត្រឹម ៥.០៤។ |
| Unsprayed Control ការមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត (កន្លែងត្រួតពិនិត្យ) |
មិនមានចំណាយលើសារធាតុគីមីកម្ម និងមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | រងការខូចខាតស្លឹកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ (៨២%) ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ផ្ទៃស្លឹករងជំងឺ ៨២% និងទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹម ២៥០ ក្រាម/៣ម៉ែត្រការ៉េ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការចំណាយជាចម្បងលើថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត កម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការបាញ់ថ្នាំ និងសម្ភារៈការពារ ដោយចំណាយសរុបលើថ្នាំប្រែប្រួលពី ៣,២០០ ទៅ ៦,៦៨០ តាកា (រូបិយប័ណ្ណបង់ក្លាដែស) ក្នុងមួយហិកតា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់អនុត្រូពិចនៃប្រទេសបង់ក្លាដែសក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំជាប់គ្នា ដោយផ្តោតលើពូជស្រូវសាលី 'Morocco' ដែលងាយរងគ្រោះតែមួយគត់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះប្រហែលជាមិនអាចអនុវត្តផ្ទាល់លើស្រូវសាលីបានទេ ដោយសារអាកាសធាតុនិងប្រភេទដំណាំខុសគ្នា ប៉ុន្តែលទ្ធផលនៃប្រសិទ្ធភាពថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតនេះមានតម្លៃសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវលើជំងឺផ្សិតលើដំណាំផ្សេងទៀត។
ទោះបីជាស្រូវសាលីមិនមែនជាដំណាំចម្បងនៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនិងជម្រើសថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតនេះមានប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំងឺដំណាំកសិកម្មផ្សេងៗ។
សរុបមក វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងការវិភាគបែបសេដ្ឋកិច្ចពីឯកសារនេះ ផ្តល់ជាគំរូដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជំងឺដំណាំដោយប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់នៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Leaf rust (ជំងឺច្រែះស្លឹក) | ជាជំងឺរុក្ខជាតិបង្កឡើងដោយផ្សិតដែលបំផ្លាញស្លឹកស្រូវសាលី និងដំណាំផ្សេងៗ ដោយបង្កើតជាពងបែកមានស្ពែរពណ៌ត្នោតក្រហម ឬទឹកក្រូច ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិចុះខ្សោយ ឆាប់ងាប់ស្លឹក និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | វាប្រៀបដូចជាច្រែះដែលស៊ីដែកឱ្យពុកផុយ តែនេះវាស៊ីស្លឹករុក្ខជាតិធ្វើឱ្យស្លឹកខូចខាតនិងមិនអាចផលិតអាហារបាន។ |
| Puccinia triticina (ផ្សិត Puccinia triticina) | គឺជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រនៃប្រភេទផ្សិតដែលជាភ្នាក់ងារចម្បងបង្កឱ្យមានជំងឺច្រែះស្លឹកលើដំណាំស្រូវសាលី។ ផ្សិតនេះបន្តពូជនិងរីករាលដាលយ៉ាងលឿនតាមរយៈស្ពែរ (Spores) ដែលហើរតាមខ្យល់។ | វាដូចជាមេរោគផ្តាសាយដែលឆ្លងតាមខ្យល់អាកាស ដែលចាំតែចូលទៅវាយលុកនិងតោងរស់នៅលើទម្រស្លឹកស្រូវសាលី។ |
| Area under the disease progress curve / AUDPC (ផ្ទៃក្រោមកោងវឌ្ឍនភាពជំងឺ) | គឺជារង្វាស់បរិមាណនៅក្នុងរោគវិទ្យារុក្ខជាតិ ដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃកម្រិតនៃការវិវឌ្ឍនិងភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺក្នុងរយៈពេលណាមួយ។ ទំហំ AUDPC កាន់តែតូច មានន័យថាថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺ។ | ដូចជាការបូកសរុបពិន្ទុនៃការខាតបង់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីដឹងថាតាំងពីចាប់ផ្តើមឈឺរហូតដល់ជាសះស្បើយ រាងកាយយើងខូចខាតអស់កម្រិតណា។ |
| Benefit-cost ratio / BCR (អត្រាផលប្រយោជន៍-ចំណាយ) | ជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញពីទំហំប្រាក់ចំណូលធៀបនឹងប្រាក់ចំណាយដើមសរុប។ បើគណនាឃើញ BCR ស្មើ ៨ មានន័យថា ការចំណាយ ១ ដុល្លារ នឹងទទួលបានប្រាក់ចំណូលត្រឡប់មកវិញ ៨ ដុល្លារ។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់ទុនរកស៊ី បើយើងចំណាយទិញនុយ ១ពាន់រៀល តែស្ទូចបានត្រីលក់បាន ៨ពាន់រៀល នោះការវិនិយោគនេះគឺចំណេញខ្លាំង។ |
| Systemic fungicides (ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទជ្រាបចូល) | ជាប្រភេទថ្នាំកសិកម្មដែលនៅពេលបាញ់លើរុក្ខជាតិ សារធាតុគីមីនឹងជ្រាបចូលទៅក្នុងកោសិកា និងធ្វើចលនាតាមប្រព័ន្ធសរសៃរបស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីសម្លាប់មេរោគផ្សិតដែលលាក់ខ្លួននៅខាងក្នុងជាលិកា។ | ដូចជាការលេបថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (Antibiotic) ដែលជ្រាបចូលទៅក្នុងឈាមដើម្បីសម្លាប់មេរោគក្នុងរាងកាយ មិនមែនគ្រាន់តែលាបពីលើស្បែកនោះទេ។ |
| Triazoles (ក្រុមថ្នាំគីមីទ្រីយ៉ាហ្សូល) | ជាក្រុមថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតដ៏ពេញនិយម (ឧទាហរណ៍ Propiconazole, Tebuconazole) ដែលមានសកម្មភាពទប់ស្កាត់ការផលិតអង់ស៊ីមសម្រាប់បង្កើតភ្នាសកោសិការបស់ផ្សិត ធ្វើឱ្យផ្សិតមិនអាចលូតលាស់និងងាប់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជាការបំផ្លាញរោងចក្រផលិតឥដ្ឋមិនឱ្យដំណើរការ ដែលធ្វើឱ្យសត្រូវមិនអាចសាងសង់ជញ្ជាំងការពារខ្លួនបាន ហើយក៏ត្រូវស្លាប់ដោយឯកឯង។ |
| Randomized complete block design (ប្លង់ពិសោធន៍ចៃដន្យពេញលេញជាប្លុក) | ជាវិធីសាស្ត្រនៃការរៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក (ក្រុម) ផ្សេងៗគ្នា ហើយរៀបចំកន្លែងពិសោធន៍ដោយការចាប់ឆ្នោតចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរំខានពីកត្តាខាងក្រៅដូចជាគុណភាពដីដែលមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យនៅលាយឡំគ្នាក្នុងក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងវាយតម្លៃសមត្ថភាពមានភាពយុត្តិធម៌បំផុត។ |
| Thousand-grain weight (ទម្ងន់គ្រាប់១ពាន់) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារក្នុងកសិកម្មដើម្បីវាយតម្លៃគុណភាព ទំហំ និងបរិមាណសាច់នៃការប្រមូលផល ដោយថ្លឹងគ្រាប់ធញ្ញជាតិចំនួន ១,០០០ គ្រាប់។ ទម្ងន់ TGW កាន់តែធ្ងន់ បង្ហាញថាគ្រាប់ធញ្ញជាតិកាន់តែមានគុណភាពល្អនិងមានតម្លៃខ្ពស់។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ផ្លែស្វាយ ១០ ផ្លែ ដើម្បីទាយមើលថាស្វាយក្នុងចម្ការទាំងមូលផ្លែធំល្អ និងមានសាច់ច្រើនកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
